Η Ρωσία έχει κολλήσει στο ουκρανικό μέτωπο και απαντά με μαζικά πλήγματα κατά του Κιέβου. Ο μεγάλος φόβος που μεγαλώνει στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ότι ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα επιχειρήσει στη συνέχεια να ανακατέψει την τράπουλα, επεκτείνοντας τη σύγκρουση προς την Ευρώπη.
Τις τελευταίες εβδομάδες, η Μόσχα έχει υιοθετήσει ολοένα πιο επιθετική ρητορική κατά των χωρών της Βαλτικής. Έχει απειλήσει ότι θα βομβαρδίσει «κέντρα λήψης αποφάσεων» στη Λετονία, κατηγορώντας τη χώρα ότι φιλοξενεί Ουκρανούς χειριστές drones, κατηγορία που οι λετονικές αρχές αρνούνται. Στη Λιθουανία, την περασμένη εβδομάδα, ήχησαν σειρήνες αεροπορικού συναγερμού και η κυβέρνηση αναγκάστηκε να μεταφερθεί σε καταφύγιο, όταν ύποπτα ρωσικά drones πλησίασαν τον εναέριο χώρο της χώρας από τη Λευκορωσία.
Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας δημοσίευσε επίσης διευθύνσεις εταιρειών που, σύμφωνα με τη Μόσχα, συνεργάζονται με την Ουκρανία στην παραγωγή drones σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, προειδοποιώντας για «απρόβλεπτες συνέπειες» και «απότομη κλιμάκωση» εάν δεν σταματήσει η στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο.
Οι φόβοι ότι η Ρωσία μπορεί να επεκτείνει τη σύγκρουση στην Ευρώπη δεν είναι νέοι. Ωστόσο, οι τελευταίες εξελίξεις τους έχουν κάνει πιο άμεσους και πιο πιεστικούς. Αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εθνικής ασφάλειας προειδοποιούν ότι η Ρωσία θα μπορούσε να επιχειρήσει να δοκιμάσει τη συνοχή του ΝΑΤΟ, στοχοποιώντας μία από τις χώρες της Βαλτικής, σουηδικά ή δανικά νησιά στη Βαλτική Θάλασσα ή συμμαχικό έδαφος στην Αρκτική.
«Το περιβάλλον ασφαλείας στην Ευρώπη έχει επιδεινωθεί τους τελευταίους 24 μήνες και βλέπουμε από τη ρωσική πλευρά μεγαλύτερη διάθεση ανάληψης επιχειρησιακών ρίσκων στις υβριδικές της επιχειρήσεις, οι οποίες πλέον κινούνται και προς κινητικά στοιχεία», δήλωσε σε συνέντευξή του ο υπουργός Άμυνας της Σουηδίας, Παλ Γιόνσον. «Γνωρίζουμε ότι πρέπει να επικεντρωθούμε στην ενίσχυση της ικανότητάς μας να αποτρέπουμε και να αμυνόμαστε απέναντι στους Ρώσους».
Ένα σουηδικό άρμα μάχης Stridsvagn 122, έκδοση του Leopard 2 A5, σηκώνει σύννεφο σκόνης και καπνού κατά τη διάρκεια των ασκήσεων του ΝΑΤΟ Iron Spear στη Λετονία. Η εικόνα μιας σουηδικής μονάδας που συμμετέχει σε νατοϊκή άσκηση αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα ασφαλείας στη Βαλτική.
Οι πρόσφατες απειλές του προέδρου Τραμπ ότι θα αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από το ΝΑΤΟ, καθώς και οι κινήσεις του για μείωση των αμερικανικών δυνάμεων που είναι ανεπτυγμένες στην Ευρώπη, έχουν υπονομεύσει αυτό το αποτρεπτικό πλαίσιο. Ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δηλώνουν ότι φοβούνται πως η Ρωσία μπορεί να δει ένα παράθυρο ευκαιρίας μέσα στους επόμενους 12 μήνες, καθώς το πετρελαϊκό σοκ από τον πόλεμο με το Ιράν προκαλεί πρόσθετη πολιτική αναταραχή στην Ευρώπη, ενισχύοντας ακροδεξιά κόμματα που επιδιώκουν επιστροφή στις αγορές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου και τερματισμό της βοήθειας προς την Ουκρανία.
«Γνωρίζουμε ότι στόχος της Ρωσίας είναι να απειλήσει συνολικά την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Υπάρχει, λοιπόν, κάθε λόγος να είμαστε εξαιρετικά άγρυπνοι, να συνεχίσουμε τη στήριξη προς την Ουκρανία και, ασφαλώς, να συνεχίσουμε τις προσπάθειες για τον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό», δήλωσε ο Μπενζαμέν Αντάντ, υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας. Η Γαλλία θα πραγματοποιήσει προεδρικές εκλογές τον επόμενο χρόνο, με υποψήφιο πιο φιλικό προς τη Ρωσία να εμφανίζεται με ισχυρές πιθανότητες νίκης.
Προς το παρόν δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ρωσία μετακινεί στρατεύματα ή εξοπλισμό για να οργανώσει επιθέσεις στις χώρες της Βαλτικής ή σε άλλες περιοχές εκτός Ουκρανίας στο άμεσο μέλλον, σύμφωνα με αξιωματούχους πληροφοριών και στρατιωτικές πηγές σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο, προσθέτουν ότι ο Πούτιν θα βρεθεί τους επόμενους μήνες μπροστά σε μια σκληρή επιλογή, λόγω μιας απλής αριθμητικής φθοράς.
Σύμφωνα με δυτικές εκτιμήσεις πληροφοριών, οι ρωσικές δυνάμεις χάνουν σχεδόν 35.000 στρατιώτες τον μήνα, αριθμό μεγαλύτερο από αυτόν που μπορεί να αναπληρώσει το Κρεμλίνο μέσω στρατολόγησης. Η συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία με τον σημερινό ρυθμό σύντομα θα καταστεί μη βιώσιμη χωρίς προσφυγή σε υποχρεωτική επιστράτευση — κάτι που η Ρωσία δεν έχει κάνει μετά τη μοναδική κινητοποίηση του 2022, όταν κλήθηκαν στα όπλα 300.000 άνδρες. Μια τέτοια απόφαση θα είχε τεράστιες συνέπειες, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της Ρωσίας.
«Εάν προχωρήσεις σε επιστράτευση μόνο για αυτόν τον πόλεμο, τότε στέλνεις το μήνυμα ότι στην πραγματικότητα δεν τον κερδίζεις», δήλωσε σε συνέντευξή της η Κάγια Κάλας, ύπατη εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας. «Έρχεται, λοιπόν, ένα σημείο όπου χρειάζεται να κλιμακώσουν για να δικαιολογήσουν την επιστράτευση. Και αυτό είναι ένα πολύ επικίνδυνο σημείο. Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να μπει στο μυαλό του Πούτιν, αλλά αυτό θα μπορούσε να είναι το σκεπτικό για να προχωρήσει και να αλλάξει τη γραμμική πορεία αυτού του πολέμου».
Το σημερινό αδιέξοδο οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην πρόοδο τόσο της Ουκρανίας όσο και της Ρωσίας στον πόλεμο των drones. Αυτό που κάποτε ήταν μια γραμμή μετώπου έχει μετατραπεί πλέον σε μια τεράστια «ζώνη θανάτου», δεκάδων χιλιομέτρων σε βάθος, όπου κάθε κίνηση εντοπίζεται συνήθως γρήγορα και οι προελαύνουσες δυνάμεις εξοντώνονται πολύ πριν φτάσουν στις εχθρικές θέσεις.
Το αυξανόμενο πλεονέκτημα της Ουκρανίας σε drones μεγαλύτερου βεληνεκούς, με τη συνδρομή του Starlink, σημαίνει ότι το Κίεβο μπορεί επίσης να πλήττει κινούμενα φορτηγά, αποθήκες καυσίμων και πυρομαχικών σε απόσταση άνω των 100 μιλίων στα ρωσικά μετόπισθεν, προκαλώντας σοβαρή αποδιοργάνωση στη ρωσική εφοδιαστική αλυσίδα πίσω από τη γραμμή του μετώπου.
«Η Ρωσία δεν μπορεί να αντέξει τη συνέχιση του πολέμου με τη σημερινή του πορεία, διότι θα βρεθεί στην παγίδα των μειούμενων πόρων», δήλωσε ο Ολεξάντρ Β. Ντανιλιούκ, πρόεδρος του Κέντρου Αμυντικών Μεταρρυθμίσεων στο Κίεβο και πρώην Ουκρανός αξιωματούχος Άμυνας και πληροφοριών. «Αυτό σημαίνει ότι ο Πούτιν θα πρέπει να κλιμακώσει. Μπορεί να το κάνει κάθετα, αυξάνοντας την ένταση της βίας, ακόμη και μέσω πυρηνικού εκβιασμού αλλά χωρίς πραγματική χρήση πυρηνικών όπλων. Και μπορεί να το κάνει οριζόντια, επεκτείνοντας τη γεωγραφία της σύγκρουσης, καθώς θα επιδιώκει να παγώσει τον πόλεμο με καλύτερους όρους».
Η Ρωσία πραγματοποίησε ήδη αιφνιδιαστικές πυρηνικές ασκήσεις αυτόν τον μήνα, οι οποίες περιλάμβαναν την ανάπτυξη πυρηνικών κεφαλών στη Λευκορωσία. Η Μόσχα προειδοποίησε επίσης ότι το Κίεβο θα αντιμετωπίσει ένα κύμα «συστηματικών» βαρέων βομβαρδισμών, αντίστοιχων με το κύμα πυραυλικών επιθέσεων και επιθέσεων με drones του περασμένου Σαββατοκύριακου, καλώντας ξένες πρεσβείες και πολίτες να εγκαταλείψουν την ουκρανική πρωτεύουσα.
Ο Πούτιν, του οποίου οι στρατιωτικοί διοικητές πλέον συστηματικά κατασκευάζουν αφηγήματα προέλασης στο πεδίο, ισχυριζόμενοι ότι ελέγχουν πόλεις που παραμένουν στα χέρια των Ουκρανών, όπως το Κουπιάνσκ και το Λίμαν, επιμένει ότι η νίκη βρίσκεται κοντά. «Η κατάσταση στο μέτωπο για τις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας μετατρέπεται σταδιακά από δύσκολη και κρίσιμη σε καταστροφική», δήλωσε αυτόν τον μήνα, καλώντας τους Ουκρανούς στρατιώτες να μην υπακούουν στις εντολές της «παράνομης, κλεπτοκρατικής χούντας» στο Κίεβο.
Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ο στρατηγικός στόχος του Πούτιν —η κυριαρχία σε ολόκληρη την Ουκρανία και η αναδιαμόρφωση της ισορροπίας ισχύος στην Ευρώπη— έχει περιοριστεί, παρά τις δυσκολίες της Μόσχας στο πεδίο της μάχης. «Η Ρωσία μπορεί να αλλάζει τακτική, αλλά δεν έχει αλλάξει τη στρατηγική και τους στόχους της, και δεν πρόκειται να σταματήσει από μόνη της», δήλωσε η Μαριάνα Μπέτσα, αναπληρώτρια υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας. «Οι ιμπεριαλιστικές και ρεβανσιστικές της φιλοδοξίες παραμένουν».
Στον επίσημο ρωσικό λόγο, ο οποίος μετά την εκλογή Τραμπ εμφανίζεται σχετικά συμφιλιωτικός απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρωπαϊκή Ένωση —που πλέον παρέχει το μεγαλύτερο μέρος της στήριξης προς την Ουκρανία— παρουσιάζεται ως ο αμείλικτος εχθρός που πρέπει να τιμωρηθεί ή να καταστραφεί.
«Η Ρωσία βλέπει ξεκάθαρα την Ευρωπαϊκή Ένωση ως απειλή για το σύστημα διακυβέρνησής της, ένα σύστημα που βασίζεται στην καταπίεση και τον φόβο», δήλωσε σε συνέντευξή του ο Μάικλ ΜακΓκραθ, επίτροπος της ΕΕ για τη Δημοκρατία, τη Δικαιοσύνη και το Κράτος Δικαίου. «Τελικός τους στόχος είναι να καταστρέψουν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και δεν πρέπει να έχουμε καμία αυταπάτη γι’ αυτό, διότι δεν θέλουν ένα μεγάλο, ισχυρό και ενωμένο δημοκρατικό μπλοκ δίπλα στα σύνορά τους».
Σε πρόσφατα πολεμικά παίγνια, ουκρανικές ομάδες drones νίκησαν γρήγορα πολύ μεγαλύτερες μονάδες δυνάμεων του ΝΑΤΟ. Το πρόβλημα είναι ότι τα ρωσικά στρατεύματα διαθέτουν αντίστοιχη εμπειρία και παρόμοιο εξοπλισμό drones — και πιθανότατα θα είχαν πολύ καλύτερες επιδόσεις απέναντι σε ευρωπαϊκούς στρατούς απ’ ό,τι απέναντι στην Ουκρανία, ειδικά εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν σπεύσουν να βοηθήσουν.
Για να προχωρήσει σε μια τέτοια κλιμάκωση, η Ρωσία θα πρέπει πρώτα να αναπληρώσει τις τάξεις του στρατού της. «Η επιστράτευση, τεχνικά, είναι απολύτως εφικτή. Το σύστημα κινητοποίησής τους έχει διορθωθεί. Αλλά αυτό θα δημιουργούσε επίσης σοβαρά εσωτερικά προβλήματα και πιέσεις, που θα μπορούσαν στη συνέχεια να οδηγήσουν σε διαφορετικές, ενδιαφέρουσες κατευθύνσεις. Θα ήταν μια επικίνδυνη απόφαση για τον Πούτιν», δήλωσε ο Κάουπο Ρόσιν, επικεφαλής της Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών της Εσθονίας.
«Τα προβλήματα στο εσωτερικό της Ρωσίας αρχίζουν να συσσωρεύονται: η αδυναμία επιτυχίας στο πεδίο της μάχης, η οικονομική κατάσταση και τα ουκρανικά βαθιά πλήγματα που επηρεάζουν όχι μόνο την οικονομία αλλά και τον ίδιο τον πληθυσμό», πρόσθεσε.
Τα ερείπια ενός κτιρίου μετά από πυραυλική επίθεση στο Κίεβο και οι εικόνες αμάχων που αναζητούν καταφύγιο στην ουκρανική πρωτεύουσα υπενθυμίζουν ότι ο πόλεμος δεν είναι στατικός. Παρά το αδιέξοδο στο μέτωπο, η βία κατά των πόλεων και των πολιτών συνεχίζεται με αμείωτη ένταση.
Ο Γιόνσον, ο Σουηδός υπουργός Άμυνας, υπενθύμισε ότι εκατοντάδες χιλιάδες Ρώσοι άνδρες εγκατέλειψαν τη χώρα μετά την έναρξη της επιστράτευσης το φθινόπωρο του 2022, φοβούμενοι ότι θα ριχτούν στην ουκρανική «κρεατομηχανή». «Την τελευταία φορά που ο Πούτιν προχώρησε σε επιστράτευση, υπήρξε σημαντική διαρροή εγκεφάλων και είδαμε επίσης ότι η δημοτικότητα του Πούτιν μειώθηκε σοβαρά», είπε.
Μια επίθεση κατά του ΝΑΤΟ θα ήταν σοβαρό λάθος, πρόσθεσε ο Γιόνσον. «Είμαστε απολύτως αποφασισμένοι να διατηρήσουμε ασφαλή κάθε σπιθαμή συμμαχικού εδάφους».
Η ιδέα να σπάσει το αδιέξοδο στην Ουκρανία μέσω επέκτασης του πολέμου σε χώρες του ΝΑΤΟ στη Βαλτική θα μπορούσε να είναι δελεαστική —αλλά επικίνδυνη— για τον Πούτιν, δήλωσε ο Νόρμπερτ Ρέτγκεν, ανώτερος Γερμανός βουλευτής. «Θα ήταν ένα τόσο τεράστιο και επιπλέον μεγάλο ρίσκο για τον Πούτιν, αφού δεν ήταν επαρκώς επιτυχημένος απέναντι στην Ουκρανία, να προσθέσει απλώς έναν ακόμη πολύ ισχυρό αντίπαλο σε μια στρατιωτική σύγκρουση», είπε.
Ο Πούτιν, ωστόσο, είναι γνωστός για τα μεγάλα του ρίσκα, πρόσθεσε ο Ρέτγκεν. «Παρά τις αμφιβολίες μου, πρέπει επίσης να υπολογίζουμε ότι ο Πούτιν μπορεί να συμπεριφερθεί παράλογα και κλιμακωτικά».