Καμπανάκι για δάνεια σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, για τα ακίνητα και για νέους πιστωτικούς κινδύνους κρούει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σε ό,τι αφορά το το τραπεζικό σύστημα της Ευρωζώνης στην τελευταία έκθεση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η έκθεση στην αγορά εμπορικών ακινήτων, στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που παρουσιάζουν τάση αυξητική και στις επιπτώσεις από τη γεωπολιτική αβεβαιότητα και την επιβράδυνση της οικονομίας επισημαίνοντας στις τράπεζες πως οφείλουν να προσέχουν κλάδους υψηλού κινδύνου και ενέχυρα.
Παρότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες εμφανίζονται σήμερα ισχυρότερες κεφαλαιακά σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, η ΕΚΤ προειδοποιεί ότι η επιδείνωση του μακροοικονομικού περιβάλλοντος, οι υψηλές τιμές ενέργειας και οι διεθνείς γεωπολιτικές εντάσεις ενδέχεται να επιβαρύνουν σημαντικά την ποιότητα των τραπεζικών χαρτοφυλακίων.
Οι πιο επικίνδυνοι τομείς για νέα δάνεια
Στο επίκεντρο των ανησυχιών της ΕΚΤ βρίσκονται τα εμπορικά ακίνητα (Commercial Real Estate – CRE), τα οποία χαρακτηρίζονται ως ένας από τους πιο ευάλωτους τομείς για τις ευρωπαϊκές τράπεζες.
Η έκθεση επισημαίνει ότι, παρά τη σχετική σταθεροποίηση που καταγράφεται μετά τη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής, η αγορά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές διαρθρωτικές πιέσεις, ιδιαίτερα στα ακίνητα γραφείων.
Η εξάπλωση της υβριδικής εργασίας και η μειωμένη ζήτηση για επαγγελματικούς χώρους συνεχίζουν να πιέζουν τις αποτιμήσεις, κυρίως στα χαμηλότερης ποιότητας ακίνητα, αυξάνοντας τον πιστωτικό κίνδυνο για τις τράπεζες που έχουν μεγάλη έκθεση στον συγκεκριμένο τομέα.
Σύμφωνα με τα εποπτικά στοιχεία της ΕΚΤ, σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες τα δάνεια προς εμπορικά ακίνητα ξεπερνούν το 10% του συνολικού τραπεζικού χαρτοφυλακίου, κάτι που αυξάνει την ευαλωτότητα των τραπεζικών συστημάτων σε περίπτωση νέας πτώσης των τιμών.
Συνολικά ποσοστά «κόκκινων» δανείων και καθαρές τριμηνιαίες ροές νέων μη εξυπηρετούμενων δανείων ανά κλάδο
Δείκτες αθέτησης δανείων ανά κλάδο δραστηριότητας
Ποιες χώρες θεωρούνται πιο ευάλωτες
Η εικόνα διαφέρει σημαντικά ανά χώρα. Η Γερμανία, η Γαλλία και η Αυστρία συγκαταλέγονται μεταξύ των χωρών όπου οι επενδυτές εξακολουθούν να θεωρούν ότι η αγορά εμπορικών ακινήτων βρίσκεται είτε κοντά στο κατώτατο σημείο του κύκλου είτε ακόμη σε φάση ύφεσης.
Η ΕΚΤ βλέπει αυξημένο κίνδυνο κυρίως στις αγορές που έχουν μεγάλη έκθεση σε γραφεία και επαγγελματικά ακίνητα, καθώς οι διορθώσεις στις αποτιμήσεις μπορεί να συνεχιστούν.
Ταυτόχρονα, ανησυχία προκαλεί και η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας σε τομείς που εξαρτώνται από τις εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, λόγω της αβεβαιότητας που προκαλούν οι εμπορικοί δασμοί και οι διεθνείς εμπορικές εντάσεις.
Δείκτες καθυστερήσεων στα δάνεια μικρομεσαίων επιχειρήσεων ανά χώρα»
Ο κίνδυνος για την Ελλάδα από την άνοδο των ακινήτων
Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι διαφορετική αλλά όχι χωρίς κινδύνους.
Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η ελληνική αγορά ακινήτων συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων όπου οι επενδυτές εμφανίζονται πιο αισιόδοξοι, μαζί με την Ισπανία και την Πορτογαλία. Πολλοί επενδυτές θεωρούν ότι η αγορά βρίσκεται σε ανοδική φάση ή ακόμη και κοντά στην κορυφή του κύκλου.
Ακριβώς αυτή η ισχυρή άνοδος, όμως, δημιουργεί και ανησυχίες για πιθανή υπερτίμηση τιμών, ειδικά εάν επιβραδυνθεί η οικονομία, αυξηθεί το κόστος χρηματοδότησης ή μειωθεί η ζήτηση για επενδύσεις σε ακίνητα.
Η ΕΚΤ δεν μιλά ευθέως για «φούσκα» στην ελληνική αγορά, ωστόσο προειδοποιεί ότι οι αγορές που εμφανίζουν έντονη ανοδική δυναμική ενδέχεται να είναι πιο ευάλωτες σε μελλοντική διόρθωση τιμών.
Ένας τέτοιος κίνδυνος θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τις ελληνικές τράπεζες μέσω:
• της μείωσης της αξίας των εξασφαλίσεων,
• της αύξησης νέων «κόκκινων» δανείων,
• και της επιδείνωσης της πιστοληπτικής ικανότητας επιχειρήσεων και νοικοκυριών.
Νέα ανησυχία για τα «κόκκινα» δάνεια
Παρά τη σημαντική μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων τα τελευταία χρόνια, η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι αρχίζουν να εμφανίζονται νέες ενδείξεις επιδείνωσης της ποιότητας ενεργητικού.
Ιδιαίτερα αυξημένος θεωρείται ο κίνδυνος στα χαρτοφυλάκια μικρομεσαίων επιχειρήσεων, όπου καταγράφεται αύξηση των δανείων Σταδίου 2 – δηλαδή δανείων που εμφανίζουν αυξημένο πιστωτικό κίνδυνο αλλά δεν έχουν ακόμη καταστεί μη εξυπηρετούμενα.
Η επιβάρυνση από το υψηλό ενεργειακό κόστος, οι γεωπολιτικές κρίσεις και η ασθενέστερη ζήτηση πιέζουν ολοένα περισσότερο επιχειρήσεις και νοικοκυριά ως προς την ικανότητα αποπληρωμής των υποχρεώσεών τους.
Η ΕΚΤ σημειώνει ότι οι άμεσες εκθέσεις των τραπεζών της Ευρωζώνης στη Μέση Ανατολή παραμένουν περιορισμένες — περίπου στο 0,6% του συνολικού ενεργητικού — ωστόσο οι έμμεσες επιπτώσεις μέσω ενέργειας, πληθωρισμού και επιβράδυνσης της οικονομίας θεωρούνται πολύ πιο επικίνδυνες.
Οι τράπεζες εξακολουθούν να διαθέτουν «μαξιλάρια»
Παρά τις προειδοποιήσεις, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα παραμένει προς το παρόν ανθεκτικό.
Τα υψηλά λειτουργικά κέρδη και τα ισχυρά κεφαλαιακά αποθέματα προσφέρουν σημαντική δυνατότητα απορρόφησης ζημιών ακόμη και σε περίπτωση αύξησης των επισφαλειών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ, τα λειτουργικά κέρδη των τραπεζών πριν από προβλέψεις ήταν το 2025 υπερτετραπλάσια των προβλέψεων για ζημίες από δάνεια.
Ωστόσο, η Φρανκφούρτη ξεκαθαρίζει ότι η περίοδος αυξημένων κινδύνων δεν έχει περάσει και ότι οι τράπεζες θα πρέπει να παραμείνουν ιδιαίτερα προσεκτικές απέναντι στις νέες χρηματοδοτήσεις, ειδικά σε τομείς υψηλής μεταβλητότητας όπως τα εμπορικά ακίνητα και οι επιχειρήσεις με αυξημένη εξάρτηση από το διεθνές οικονομικό περιβάλλον.