Ποια είναι η διαφορά μεταξύ του ψηφιακού ευρώ που προτείνει η ΕΚΤ, των μετρητών και των πληρωμών με κάρτα ή κινητό; Για τον μέσο πολίτη, μπορεί να μοιάζει ακριβώς ίδια. Ωστόσο, η διαφορά είναι τόσο θεμελιώδης όσο η διαφορά μεταξύ ενός φυσικού χαρτονομίσματος των 10 ευρώκαι ενός IOU, δηλαδή μια υπόσχεση πληρωμής από έναν φίλο.
1. Δημόσιο χρήμα έναντι ιδιωτικού χρήματος
Αυτή είναι η πιο σημαντική τεχνική διαφορά.
- Τρέχουσες Πληρωμές με Κάρτα: Όταν πληρώνετε με χρεωστική κάρτα, μεταφέρετε χρήματα που δεν τα έχετε στα χέρια σας, αλλά τα εμπιστεύεστε σε μια Εμπορική Τράπεζα ως μια ψηφιακή καταχώρηση. Η τράπεζά σας έχει ήδη δανείσει σε κάποιον άλλο πάνω από το 95% των καταθέσεών σας. Ουσιαστικά υπάρχει διαθέσιμο λιγότερο από 5% των χρημάτων σας. Δεν υπάρχει κανένα παράξενο ή σκοτεινό σημείο εδώ, απλά αυτό είναι το επιχειρηματικό μοντέλο των τραπεζών: δέχονται καταθέσεις δίνοντας επιτόκιο Χ% και δανείζουν με επιτόκιο μεγαλύτερο του Χ%. Επομένως ο λογαριασμός καταθέσεών μας είναι μια υπόσχεση από την τράπεζα ότι θα πληρώσει αν της ζητήσουμε το υπόλοιπο που έχουμε. Εάν η τράπεζα χρεοκοπήσει, τα χρήματά μας πάνω από την εγγύηση των €100.000 του ΤΕΚΕ (Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων) θα μπορούσαν να χαθούν.
- Ψηφιακό Ευρώ: Πρόκειται για χρήμα της Κεντρικής Τράπεζας ή Δημόσιο Χρήμα. Αποτελεί άμεση υποχρέωση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), όπως ακριβώς και τα μετρητά στο πορτοφόλι σας. Δεν είναι χρήματα που έχουν δανειστεί σε κάποιον άλλο. Τεχνικά δεν έχουν κανέναν κίνδυνο, επειδή μια κεντρική τράπεζα δεν μπορεί να χρεοκοπήσει στο δικό της νόμισμα – μπορεί να εκδώσει όσο χρήμα χρειάζεται.
2. Ιδιωτικότητα και λειτουργία “Εκτός σύνδεσης”
Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα του Ψηφιακού Ευρώ είναι ότι στοχεύει να μιμηθεί την ιδιωτικότητα των μετρητών.
- Τρέχουσες πληρωμές με κάρτα: Κάθε συναλλαγή παρακολουθείται από την τράπεζά σας και το σύστημα καρτών Visa/Mastercard. Γνωρίζουν πού ψωνίσατε, πότε και τι ποσό.
- Ψηφιακό Ευρώ – όπως τα μετρητά:
- Είναι χρήμα που θα έχουμε στα «χέρια» μας έξω από το τραπεζικό σύστημα, όπως ακριβώς τα μετρητά.
- Η ΕΚΤ, ούτε και κανείς άλλος δεν θα βλέπει τι αγοράσατε. Οι λεπτομέρειες της συναλλαγής είναι γνωστές μόνο στα δύο εμπλεκόμενα μέρη.
- Επιπλέον, θα μπορεί να λειτουργεί και χωρίς δίκτυο ίντερνετ ή ρεύμα αν χρειαστεί σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως το φυσικό χρήμα που γνωρίζουμε. Η ΕΚΤ έχει προτείνει μια λειτουργία εκτός σύνδεσης. Αυτή θα επιτρέπει να πληρώνουμε μέσω smartphone ή μιας φυσικής έξυπνης κάρτας χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο.
3. Ευρωπαϊκή Κυριαρχία
Αυτή τη στιγμή, η Ευρώπη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μη ευρωπαϊκή τεχνολογία τις Visa/Mastercard που είναι αμερικανικές για τις πληρωμές της. Δεδομένων των πρόσφατων γεωπολιτικών εξελίξεων καταλαβαίνουμε όλοι πόσο προβληματικό είναι αυτό σε περίπτωση επιδείνωσης των σχέσεων με τις ΗΠΑ.
- Τρέχον Σύστημα: Περίπου το 70% των ψηφιακών πληρωμών στην Ευρώπη διεκπεραιώνονται από τις Visa και Mastercard. Εάν εκδηλωθεί γεωπολιτική κρίση και αυτά τα δίκτυα απενεργοποιηθούν, το εσωτερικό εμπόριο της Ευρώπης σχεδόν θα σταματήσει ή θα έχει πολύ σημαντικά προβλήματα με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για τον κάθε πολίτη και επιχείρηση.
- Ψηφιακό Ευρώ: Θα λειτουργεί σε μια καθαρά ευρωπαϊκή υποδομή. Αυτό διασφαλίζει ότι ακόμη και αν τα διεθνή δίκτυα δεν υπάρχουν, οι Ευρωπαίοι θα μπορούν να αγοράζουν καθημερινά είδη και να πληρώνουν το ενοίκιο ή τις υποχρεώσεις τους στο δημόσιο χρησιμοποιώντας ένα σύστημα που ελέγχεται εντός της Ευρωζώνης.
4. Κόστος και Προσβασιμότητα
- Νόμιμο Χρήμα: Σε αντίθεση με τις κάρτες, τις οποίες οι έμποροι μπορούν μερικές φορές να αρνηθούν (ή να χρεώσουν επιπλέον), το ψηφιακό ευρώ θα έχει την ιδιότητα του νόμιμου χρήματος. Αυτό σημαίνει ότι οι έμποροι θα είναι νομικά υποχρεωμένοι να το αποδέχονται όπως σήμερα τα μετρητά.
- Οι τραπεζικές κάρτες έχουν διάφορες χρεώσεις: στον κάτοχο συνδρομές κλπ, όπως και κατά την κάθε πληρωμή στον πωλητή. Είναι ιδιοκτησία των τραπεζών που μας επιτρέπουν να τις χρησιμοποιούμε με τους δικούς τους όρους και χρέωση.
- Το ψηφιακό ευρώ θα είναι δωρεάν: Η ΕΚΤ σκοπεύει να παρέχει το ψηφιακό ευρώ δωρεάν στους πολίτες για βασική καθημερινή χρήση, διασφαλίζοντας ότι όλοι έχουν πρόσβαση σε μια ψηφιακή μέθοδο πληρωμής ανεξάρτητα από το εισόδημά τους ή την πρόσβασή τους σε τράπεζες. Το όριο που συζητιέται είναι τα €3.000.
5. Γιατί η ΕΚΤ σχεδιάζει όριο €3.000
Η ΕΚΤ θέλει το ψηφιακό ευρώ να είναι ένα πορτοφόλι, όχι ένα θησαυροφυλάκιο.
- Αποφυγή της «Αποδιαμεσολάβησης»: Αν όλοι μετέφεραν τα χρήματά τους στην ΕΚΤ, οι εμπορικές τράπεζες δεν θα είχαν πλέον χρήματα για να δανείσουν. Η έλλειψη δανεισμού σημαίνει έλλειψη στεγαστικών δανείων, έλλειψη επιχειρηματικών δανείων και μια οικονομία σε στασιμότητα.
- Το όριο των 3.000 ευρώ: Η ΕΚΤ διασφαλίζει ότι έχουμε αρκετά για τις καθημερινές αγορές και τις ανάγκες μας σε ψηφιακά μετρητά, αλλά μας αναγκάζει να διατηρούμε το μεγαλύτερο μέρος των αποταμιεύσεών μας στο εμπορικό τραπεζικό σύστημα.
- Ο Μηχανισμός καταρράκτη (waterfall): Ο μηχανισμός αυτός έχει προταθεί για να είναι το όριο λιγότερο ενοχλητικό. Εάν κάποιος μας στείλει €5.000 αλλά το όριό μας είναι €3.000, τα επιπλέον €2.000 «ρέουν» αυτόματα στον κανονικό μας τραπεζικό λογαριασμό, ώστε η συναλλαγή να μην αποτύχει.
Σύγκριση Καρτών και Ψηφιακού Ευρώ
| Χαρακτηριστικό | Τρέχον Σύστημα Καρτών | Προτεινόμενο Ψηφιακό Ευρώ |
| Εκδότης | Εμπορικές Τράπεζες (π.χ. Santander, HSBC) | Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) |
| Φύση του χρήματος | Ιδιωτική “Υπόσχεση πληρωμής” | Δημόσιο, «Ψηφιακά Μετρητά» |
| Ιδιωτικότητα | Χαμηλή (Οι πάροχοι καρτών τα βλέπουν όλα) | Υψηλή (μόνο ο αγοραστής-πωλητής ξέρουν) |
| Χρήση εκτός σύνδεσης | Δεν είναι δυνατή | Δυνατότητα μέσω NFC και Smartcards |
| Υποδομή | Κυρίως αμερικανικής ιδιοκτησίας (Visa/Mastercard) | 100% Ευρωπαϊκό |
| Όριο Διακράτησης | Απεριόριστο | Πιθανό ανώτατο όριο €3.000 |
6. Αποτελεσματικότητα, ακρίβεια, ευελιξία στην Νομισματική Πολιτική
Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή για μας τους οικονομολόγους.
Άμεση Μετάδοση των Επιτοκίων (Direct Pass-through)
Όταν αυξάνει-μειώνει τα επιτόκια η ΕΚΤ, οι αλλαγές αυτές αργούν να περάσουν μέσα από το τραπεζικό σύστημα στην αγορά που είναι και ο στόχος. Με το ψηφιακό ευρώ οι αλλαγές θα περνούν άμεσα στα χρήματά μας και θα αναγκάζουν τις τράπεζες να συμμορφωθούν.
- Η διαφορά: Αν το ψηφιακό ευρώ είναι τοκοφόρο, η ΕΚΤ θα μπορούσε να αλλάξει το επιτόκιο απευθείας στα ψηφιακά πορτοφόλια των πολιτών.
- Το αποτέλεσμα: Η κατανάλωση ή η αποταμίευση θα επηρεάζονταν ακαριαία, χωρίς να εξαρτώνται από τις πολιτικές των ιδιωτικών τραπεζών. Στην μεγάλη κρίση των ΗΠΑ 2007-2008 η Fed παρείχε τεράστια ρευστότητα (αύξηση χρήματος Μ2 κατά 40%) η οποία όμως ελάχιστα πέρασε στην οικονομία γιατί οι τράπεζες την διακρατούσαν ως ρευστά διαθέσιμα όντας πλέον πολύ φειδωλές και προσεκτικές στις χρηματοδοτήσεις που έδιναν.
Προγραμματιζόμενο Χρήμα (Programmability) με Χειρουργική Ακρίβεια
Σε περιπτώσεις κρίσεων θα μπορεί η ΕΚΤ, αντί για τις μέχρι τώρα οριζόντιες αναγκαστικά ενέργειες με τα μετρητά, να παρέχει άμεση ρευστότητα ακριβώς σε όσους τη χρειάζονται. Το ψηφιακό ευρώ θα μπορεί να προγραμματίζεται να δαπανηθεί μόνο όπου χρειάζεται, στοχευμένα:
- Σε συγκεκριμένη χώρα (πχ Ελλάδα στην κρίση) ή περιοχές (πχ Θράκη), κατηγορία πολιτών που πλήττονται περισσότερο (πχ αγρότες, συνταξιούχους) με διάφορα επαγγελματικά, εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια.
- Σε συγκεκριμένους κλάδους, πχ ενέργεια, παιδεία, τρόφιμα.
- Σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο με ημερομηνία λήξης πχ 3 μήνες. Έτσι, σε περιόδους κρίσης που θέλουμε αύξηση της ζήτησης, τα όποια πακέτα επιδομάτων αναγκαστικά θα καταναλώνονται από τους δικαιούχους και δεν θα αποταμιεύονται αμβλύνοντας την δράση του μέτρου.
Δεδομένα σε Πραγματικό Χρόνο (Real-time Analytics)
Σήμερα, η ΕΚΤ λαμβάνει αποφάσεις βασιζόμενη σε στατιστικά στοιχεία μηνών (πληθωρισμός, ΑΕΠ).
- Η χρήση του ψηφιακού ευρώ θα παρείχε στην ΕΚΤ ανώνυμα αλλά real-time δεδομένα για το πώς κινείται το χρήμα στην Ευρωζώνη.
- Η κεντρική τράπεζα θα μπορούσε να προσαρμόζει την νομισματική πολιτική της μέσα σε ημέρες, αντί για μήνες, προλαμβάνοντας οικονομικές φούσκες ή υφέσεις.
Συμπέρασμα: Η ΕΚΤ δεν θέλει να αντικαταστήσει τις τράπεζες. Θέλει να προσφέρει μια σύγχρονη ευρωπαϊκή εναλλακτική λύση έναντι των αμερικανικών Visa και Mastercard, που εγγυάται ιδιωτικότητα, ασφάλεια και ταχύτητα, ακριβώς όπως τα μετρητά, διατηρώντας παράλληλα το κλασικό τραπεζικό σύστημα που θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί πολίτες και επιχειρήσεις.
Περικλής Γκόγκας
Καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης
και Διεθνών Οικονομικών
Τμήμα Οικονομικών Επιστημών
Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης