Ο πληθωρισμός στις Ηνωμένες Πολιτείες επέστρεψε με τρόπο που η Ουάσιγκτον ήλπιζε ότι είχε αφήσει πίσω της. Για τρίτο συνεχόμενο μήνα, οι τιμές επιταχύνθηκαν τον Μάιο, στέλνοντας ένα καθαρό μήνυμα στη Fed: η μάχη κατά του πληθωρισμού δεν έχει τελειώσει – μάλλον το αντίθετο. Και αυτή τη φορά, το πρόβλημα δεν γεννιέται μόνο μέσα στην αμερικανική οικονομία. Έρχεται από τη Μέση Ανατολή, από την ενέργεια, από τις αλυσίδες εφοδιασμού, αλλά και από την ίδια την κόπωση του Αμερικανού καταναλωτή.Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή αυξήθηκε κατά 4,2% σε ετήσια βάση τον Μάιο, σύμφωνα με τα στοιχεία του Bureau of Labor Statistics. Είναι η ταχύτερη αύξηση από τον Απρίλιο του 2023 και μια απότομη μεταβολή σε σχέση με το 2,4% που καταγραφόταν πριν ξεκινήσει η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή τον Φεβρουάριο. Σε μηνιαία βάση, οι τιμές αυξήθηκαν κατά 0,5%, ρυθμός που δεν επιτρέπει στη Fed να μιλήσει για παροδική διαταραχή.
Το στοιχείο που βαραίνει περισσότερο δεν είναι μόνο το ποσοστό. Είναι η κατεύθυνση. Ο πληθωρισμός δεν αποκλιμακώνεται. Αντιθέτως, κινείται ανοδικά για τρίτο μήνα, ενώ οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν παραμένουν παγωμένες. Αυτό σημαίνει ότι η αμερικανική οικονομία μπαίνει ξανά σε μια γνώριμη αλλά επικίνδυνη ζώνη: υψηλότερες τιμές, πιο ακριβή ενέργεια, επιφυλακτικοί καταναλωτές και μια κεντρική τράπεζα που δεν έχει περιθώριο να χαλαρώσει.
Η ενέργεια ως βασικός μηχανισμός πίεσης
Η αύξηση του Μαΐου προήλθε κυρίως από την ενέργεια. Αυτό είναι το πιο άμεσο και ορατό αποτύπωμα της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Όσο ο πόλεμος με το Ιράν παραμένει ανοιχτός και όσο οι αγορές φοβούνται διαταραχές στις ροές πετρελαίου, οι τιμές της ενέργειας λειτουργούν ως μηχανισμός μετάδοσης της κρίσης προς την πραγματική οικονομία.
Το ακριβότερο πετρέλαιο και τα ακριβότερα καύσιμα δεν μένουν στα πρατήρια. Περνούν σταδιακά στα τρόφιμα, στις μεταφορές, στα αεροπορικά εισιτήρια, στις επιχειρήσεις που εξαρτώνται από logistics και τελικά στο καλάθι του καταναλωτή. Αυτό είναι το σημείο στο οποίο μια γεωπολιτική κρίση μετατρέπεται σε πληθωριστικό κύμα.
Για τη Fed, όμως, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η ενέργεια. Η ενέργεια μπορεί να εμφανίζεται ως εξωτερικό σοκ. Μπορεί να ανεβαίνει και να πέφτει γρήγορα. Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει όταν η αύξηση περνά στον δομικό πληθωρισμό – στις υπηρεσίες, στα βιομηχανικά αγαθά, στις τιμές που κινούνται πιο αργά αλλά μένουν περισσότερο.
Εδώ τα στοιχεία είναι πιο σύνθετα. Ο δομικός δείκτης, χωρίς τρόφιμα και ενέργεια, αυξήθηκε κατά 2,9% σε ετήσια βάση, ελαφρώς χαμηλότερα από τον Απρίλιο. Σε μηνιαία βάση αυξήθηκε κατά 0,2%. Αυτό δείχνει ότι η εικόνα δεν είναι ανεξέλεγκτη. Δείχνει όμως και κάτι άλλο: η Fed δεν έχει ακόμη αρκετή βεβαιότητα ότι το ενεργειακό σοκ δεν θα περάσει βαθύτερα στην οικονομία.
Η Fed εγκλωβισμένη ανάμεσα στον πόλεμο και την κατανάλωση
Η επόμενη συνεδρίαση της Fed αποκτά πλέον μεγαλύτερο βάρος. Μέχρι πριν από λίγους μήνες, το σενάριο μειώσεων επιτοκίων φαινόταν ανοιχτό. Η σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού έδινε στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα το περιθώριο να εξετάσει μια πιο ήπια πολιτική, ειδικά αν η οικονομία έδειχνε σημάδια επιβράδυνσης. Τώρα, το περιθώριο αυτό στενεύει. Με τον πληθωρισμό στο 4,2%, η Fed δύσκολα μπορεί να δικαιολογήσει μείωση επιτοκίων χωρίς να στείλει λάθος μήνυμα στις αγορές. Μια πρόωρη χαλάρωση θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως ανοχή σε νέο πληθωριστικό κύκλο. Και αυτό είναι ακριβώς το σενάριο που η Fed θέλει να αποφύγει.
Το πρόβλημα είναι ότι η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να λύσει έναν πόλεμο. Τα υψηλά επιτόκια μπορούν να περιορίσουν τη ζήτηση, να πιέσουν την κατανάλωση και να συγκρατήσουν τον δανεισμό. Δεν μπορούν, όμως, να ανοίξουν θαλάσσιες οδούς, να μειώσουν την ένταση στον Περσικό Κόλπο ή να ρίξουν τις τιμές της ενέργειας εάν η γεωπολιτική κρίση συνεχιστεί.
Αυτή είναι η παγίδα της Fed. Αν κρατήσει τα επιτόκια υψηλά, πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Αν τα μειώσει, ρισκάρει να τροφοδοτήσει νέες πληθωριστικές προσδοκίες. Και όσο η κρίση με το Ιράν παραμένει άλυτη, η Fed δεν ελέγχει πλήρως το πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει.
Δεν είναι μόνο το Ιράν
Η Μέση Ανατολή είναι ο βασικός επιταχυντής, αλλά όχι η μόνη αιτία της νέας πίεσης στις τιμές. Η αμερικανική οικονομία δέχεται ταυτόχρονα πολλαπλά μικρότερα σοκ, τα οποία μαζί ενισχύουν την πληθωριστική εικόνα. Η έκρηξη των επενδύσεων σε data centers έχει αυξήσει τη ζήτηση για τσιπ μνήμης, εξαρτήματα που βρίσκονται σχεδόν σε κάθε ηλεκτρονική συσκευή. Η τεχνολογία, που για χρόνια λειτουργούσε ως αποπληθωριστικός παράγοντας λόγω φθηνότερων προϊόντων και βελτίωσης της παραγωγής, αρχίζει σε ορισμένες κατηγορίες να κινείται αντίστροφα. Το κόστος των ηλεκτρονικών δεν πιέζεται πια μόνο από την κατανάλωση, αλλά και από τη νέα βιομηχανική ζήτηση που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Παράλληλα, η ξηρασία περιορίζει την παραγωγή σε καλλιέργειες και κτηνοτροφικά προϊόντα, με ιδιαίτερη πίεση στο βοδινό κρέας. Αυτό σημαίνει ότι τα τρόφιμα παραμένουν ευάλωτα, ακόμη και αν η ενέργεια σταθεροποιηθεί. Για τα νοικοκυριά, η διαφορά είναι πρακτικά μικρή: είτε η αύξηση έρχεται από τη βενζίνη είτε από το σούπερ μάρκετ, το αποτέλεσμα είναι ίδιο. Το διαθέσιμο εισόδημα μειώνεται.
Αυτή η συσσώρευση πιέσεων κάνει την κατάσταση πιο δύσκολη. Δεν πρόκειται για έναν μόνο παράγοντα που μπορεί να απορροφηθεί. Πρόκειται για ένα πλέγμα εξωτερικών και εσωτερικών πιέσεων που κρατά τις τιμές ψηλά, ενώ η οικονομία δείχνει σημάδια κόπωσης.
Ο καταναλωτής ως τελευταίο ανάχωμα
Το στοιχείο που μέχρι στιγμής συγκρατεί τον πληθωρισμό είναι ο Αμερικανός καταναλωτής. Οι φορολογικές επιστροφές έχουν σε μεγάλο βαθμό ξοδευτεί. Οι αυξήσεις στους μισθούς είναι μικρότερες. Η αγοραστική δύναμη πιέζεται. Και αυτό περιορίζει τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να περνούν όλες τις αυξήσεις κόστους στις τελικές τιμές. Με απλά λόγια, η ζήτηση λειτουργεί ως φρένο. Όχι επειδή η οικονομία είναι υγιής, αλλά επειδή ο καταναλωτής δεν αντέχει εύκολα νέες αυξήσεις. Αυτό είναι ένα εύθραυστο ανάχωμα. Αν οι τιμές της ενέργειας συνεχίσουν να ανεβαίνουν, η πίεση θα περάσει αργά ή γρήγορα στην ευρύτερη οικονομία. Αν, αντίθετα, η κατανάλωση υποχωρήσει περισσότερο, τότε η Fed θα έχει μπροστά της άλλο πρόβλημα: όχι μόνο πληθωρισμό, αλλά και επιβράδυνση. Αυτό είναι το σενάριο που τρομάζει περισσότερο τις αγορές. Ένας πληθωρισμός που δεν πέφτει αρκετά γρήγορα και μια οικονομία που δεν αναπτύσσεται αρκετά δυναμικά. Μια μορφή στασιμοπληθωριστικής πίεσης, έστω όχι πλήρης, αλλά αρκετή για να περιορίσει τις επιλογές της Ουάσιγκτον.
Το πολιτικό βάρος για τον Τραμπ
Για τον Λευκό Οίκο, η νέα αύξηση του πληθωρισμού δεν είναι μόνο οικονομικό πρόβλημα. Είναι και πολιτικό. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επενδύσει στην εικόνα της ισχυρής οικονομίας και της αποφασιστικής διαχείρισης διεθνών κρίσεων. Η παράταση του πολέμου με το Ιράν, όμως, δημιουργεί ένα κόστος που επιστρέφει στο εσωτερικό. Η ακρίβεια είναι από τους πιο άμεσους πολιτικούς δείκτες. Δεν χρειάζεται ανάλυση για να γίνει αισθητή. Φαίνεται στη βενζίνη, στο καλάθι, στα εισιτήρια, στους λογαριασμούς. Αν οι πολίτες συνδέσουν την άνοδο των τιμών με την αδυναμία τερματισμού της κρίσης στη Μέση Ανατολή, τότε το ζήτημα περνά από το πεδίο της εξωτερικής πολιτικής στο πεδίο της εσωτερικής φθοράς.
Η Ουάσιγκτον βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα διπλό μέτωπο. Από τη μία πρέπει να διαχειριστεί το Ιράν χωρίς να εμφανιστεί ότι υποχωρεί. Από την άλλη πρέπει να πείσει ότι μπορεί να συγκρατήσει τις οικονομικές συνέπειες ενός πολέμου που έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει τις τιμές στις ΗΠΑ.
Η άνοδος του πληθωρισμού στο 4,2% δεν είναι απλώς ένα κακό οικονομικό στοιχείο. Είναι προειδοποίηση. Δείχνει ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει πλέον μπει βαθιά στον αμερικανικό οικονομικό κύκλο. Η ενέργεια τραβά τις τιμές προς τα πάνω, οι τεχνολογικές και αγροτικές πιέσεις προσθέτουν βάρος, και ο καταναλωτής λειτουργεί ως τελευταίο, αλλά εξαντλημένο, φρένο.
Για τη Fed, το μήνυμα είναι σαφές: οι μειώσεις επιτοκίων απομακρύνονται. Για τον Τραμπ, το μήνυμα είναι ακόμη πιο πολιτικό: ένας πόλεμος που παρατείνεται μακριά από τις ΗΠΑ μπορεί να γίνει πολύ γρήγορα πρόβλημα στην καθημερινότητα των Αμερικανών.
Η αμερικανική οικονομία δεν βρίσκεται ακόμη σε κρίση. Βρίσκεται όμως σε ένα σημείο όπου η γεωπολιτική αρχίζει να καθορίζει τον πληθωρισμό περισσότερο από όσο θα ήθελε η Fed και περισσότερο από όσο αντέχει πολιτικά ο Λευκός Οίκος. Αν δεν υπάρξει αποκλιμάκωση στο μέτωπο του Ιράν, ο Μάιος μπορεί να αποδειχθεί όχι η κορύφωση, αλλά η αρχή μιας νέας και πολύ πιο δύσκολης φάσης.