Ο Ντόναλντ Τραμπ και η Τεχεράνη δηλώνουν ότι βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, με βασικά ζητήματα το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.
Σε τηλεοπτική συνέντευξη που μεταδόθηκε ζωντανά απόψε, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι η συμφωνία βρίσκεται πλέον στο τελικό στάδιο και ότι οι βασικές της λεπτομέρειες έχουν ήδη εγκριθεί από την ανώτατη πολιτική και θεσμική ηγεσία του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του ανώτατου ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας.
Όπως ανέφερε, το μνημόνιο κατανόησης θα οδηγήσει στον τερματισμό της σύγκρουσης σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε επίσης ότι για πρώτη φορά έπειτα από 47 χρόνια Ιράν και Ηνωμένες Πολιτείες θα δηλώσουν εγγράφως ότι σέβονται αμοιβαία την κυριαρχία και το πολιτικό σύστημα η μία της άλλης.
Παράλληλα, επισήμανε ότι το Ισραήλ θα πρέπει να αποσυρθεί από τα εδάφη που εξακολουθεί να κατέχει στον Λίβανο και να σταματήσει τις επιθέσεις, ως μέρος της συνολικής συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου. Όπως είπε, η Τεχεράνη έχει ήδη διαβιβάσει αυτή τη θέση στην Ουάσινγκτον και εκτίμησε ότι η τήρηση των δεσμεύσεων απ’ όλες τις πλευρές θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια πιο μόνιμη ειρήνη στην περιοχή.
Σύμφωνα με τους New York Times, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έχουν καταλήξει σε μια προκαταρκτική συμφωνία, η οποία προβλέπει τον τερματισμό της ένοπλης σύγκρουσης, την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στο Ιράν.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι το Ιράν θα επαναβεβαιώσει τη δέσμευσή του να μην αναπτύξει ούτε ν’ αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Ωστόσο, το μέλλον του πυρηνικού του προγράμματος δεν επιλύεται από τη συμφωνία και θ’ αποτελέσει αντικείμενο νέου γύρου διαπραγματεύσεων, σε μεταγενέστερο χρόνο.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, δήλωσε στα κρατικά μέσα ενημέρωσης ότι η Τεχεράνη έχει καταλήξει σε κοινή κατανόηση με τις ΗΠΑ για «τα περισσότερα ζητήματα» και βρίσκεται στο τελικό στάδιο εσωτερικών διαβουλεύσεων επί του κειμένου της συμφωνίας. «Καθώς μιλάμε, βρίσκονται σε εξέλιξη συναντήσεις μεταξύ των αρμόδιων ιρανικών φορέων» δήλωσε χαρακτηριστικά.
Οι διαφορετικές ερμηνείες της συμφωνίας
Τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη επιχειρούν να παρουσιάσουν τη συμφωνία ως επιτυχία που εξυπηρετεί τους δικούς τους στρατηγικούς στόχους.
Την ώρα που ο Αραγτσί έκανε λόγο για ιστορική προσέγγιση, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς επιχείρησε να καθησυχάσει ανησυχίες που εκφράζονται στους κόλπους των Ρεπουμπλικανών σχετικά με τις παραχωρήσεις που ενδεχομένως προσφέρει η συμφωνία προς το Ιράν.
«Η συμφωνία έχει δομηθεί με τρόπο, που διασφαλίζει ότι οι ανησυχίες των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους τίθενται σε προτεραιότητα και ότι, εφόσον η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν τηρήσει τις υποχρεώσεις της, τα οικονομικά οφέλη θα διαχυθούν τόσο στο ίδιο το Ιράν όσο και σε ολόκληρη την περιοχή» έγραψε στα social media.
Ακόμη πιο αισιόδοξος εμφανίστηκε ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος έχει αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή στις προσπάθειες ειρήνευσης. Σε ανάρτησή του υποστήριξε ότι «έχει επιτευχθεί το τελικό, συμφωνημένο κείμενο της ειρηνευτικής συμφωνίας».
Ο ρόλος του Ισραήλ και οι ανησυχίες του Τελ Αβίβ
Παρότι το Ισραήλ δεν συμμετέχει άμεσα στις συνομιλίες, το γραφείο του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου ανακοίνωσε χθες ότι ο Ισραηλινός ηγέτης είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τραμπ. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, ο Αμερικανός πρόεδρος διαβεβαίωσε τον Νετανιάχου ότι οι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα αποτελέσουν αναπόσπαστο τμήμα οποιασδήποτε τελικής συμφωνίας με την Τεχεράνη.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι εξακολουθούν να εκφράζουν επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι το Ιράν ενδέχεται να αποφύγει ουσιαστικές παραχωρήσεις στο ζήτημα του πυρηνικού του προγράμματος κατά τον επόμενο κύκλο συνομιλιών.
Τι προβλέπει το προσχέδιο
Σύμφωνα με τις πηγές που έχουν ενημερωθεί για το περιεχόμενο των συνομιλιών, η συμφωνία λαμβάνει τη μορφή «μνημονίου κατανόησης».
Το σχέδιο προβλέπει την έναρξη διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι οποίες θα έχουν μέγιστη διάρκεια 60 ημερών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου θα παύσουν οι συγκρούσεις σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Παραμένει ασαφές τι θα συμβεί μετά τη λήξη των 60 ημερών, εφόσον δεν επιτευχθεί συνολική συμφωνία.
Το Ιράν θα επιτρέψει εκ νέου τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι ΗΠΑ θα τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Περσικό Κόλπο.
Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, το Ιράν και άλλα κράτη της περιοχής θα συζητήσουν το μελλοντικό καθεστώς διαχείρισης του Ορμούζ.
Εφόσον οριστικοποιηθεί το κείμενο, η υπογραφή της συμφωνίας αναμένεται να πραγματοποιηθεί τις επόμενες ημέρες, ενδεχομένως στη Γενεύη, όπου είχαν διεξαχθεί και οι συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών τον περασμένο Φεβρουάριο, πριν από την έναρξη του πολέμου.
Επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας αναμένεται να είναι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς. Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε χθες ότι θα τον στείλει να υπογράψει τη συμφωνία εφόσον αυτή ολοκληρωθεί.
Από την ιρανική πλευρά, επικεφαλής αναμένεται να είναι ο στρατηγός Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου και βασικός διαπραγματευτής της Τεχεράνης.
Τα ανοιχτά ζητήματα
Παρά τη σημαντική πρόοδο, αρκετά κρίσιμα θέματα παραμένουν εκτός της παρούσας συμφωνίας.
Για παράδειγμα, δεν υπάρχει ακόμη λύση για τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, ούτε για το συνολικό μέλλον του πυρηνικού του προγράμματος. Τα ζητήματα αυτά μεταφέρονται στον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων.
Δύο Ιρανοί αξιωματούχοι, μιλώντας υπό το καθεστώς της ανωνυμίας, ανέφεραν ότι η επόμενη φάση θα περιλαμβάνει συζητήσεις για την άρση των αμερικανικών κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου και τις διεθνείς τραπεζικές συναλλαγές, με αντάλλαγμα πρόσθετες παραχωρήσεις από την Τεχεράνη στο πυρηνικό ζήτημα.
Tο Ιράν ζήτησε την Παρασκευή την αραίωση των αποθεμάτων ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60% στο ιρανικό έδαφος, ενώ η Ουάσινγκτον απαιτεί την καταστροφή τους στο πλαίσιο του μνημονίου συνεννόησης που συζητείται επί του παρόντος.
“Η θέση μας ήταν πάντα ότι ο μόνος τρόπος διαχείρισης των αποθεμάτων εμπλουτισμένων υλικών είναι η αραίωσή τους στο Ιράν”, δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στην κρατική τηλεόραση.
Η αραίωση του ουρανίου σε ποσοστό μικρότερο του 5%, που απέχει μακράν από το 90% που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας, θα επέτρεπε να απομακρυνθεί σημαντικά η απειλή εμπλουτισμού για στρατιωτικούς σκοπούς.