Η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε τελικά το βήμα που επί μήνες προσπαθούσε να αποφύγει. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε σήμερα τη νομοθεσία που υλοποιεί τη συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ, κλείνοντας έναν κύκλο έντονων διαπραγματεύσεων και απομακρύνοντας –τουλάχιστον προσωρινά– τον κίνδυνο ενός νέου διατλαντικού εμπορικού πολέμου.
Πίσω όμως από τους πανηγυρισμούς των Βρυξελλών και τις δηλώσεις περί «σταθερότητας» κρύβεται μια πραγματικότητα που πολλοί Ευρωπαίοι βιομήχανοι και ευρωβουλευτές χαρακτηρίζουν άνιση. Διότι η συμφωνία προβλέπει ότι η Ευρώπη θα καταργήσει σχεδόν όλους τους δασμούς στα αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα, ενώ οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να επιβάλλουν δασμό 15% στη συντριπτική πλειονότητα των ευρωπαϊκών εξαγωγών.
Η απειλή του Τραμπ που έσπρωξε τις Βρυξέλλες
Η συμφωνία δεν γεννήθηκε σε κλίμα συνεργασίας αλλά υπό πίεση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε καταστήσει σαφές ότι εάν η Ευρώπη δεν τηρούσε τις δεσμεύσεις της μέχρι τις 4 Ιουλίου, οι αμερικανικοί δασμοί θα αυξάνονταν σημαντικά. Οι απειλές αφορούσαν κυρίως την αυτοκινητοβιομηχανία, έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς κλάδους της Ευρώπης.
Για τη Γερμανία ειδικά, το ενδεχόμενο νέων δασμών αποτελούσε εφιάλτη. Η χώρα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές και η αμερικανική αγορά παραμένει κρίσιμη για τους κατασκευαστές αυτοκινήτων και βιομηχανικού εξοπλισμού.
Έτσι, οι Βρυξέλλες προτίμησαν να αποδεχθούν έναν συμβιβασμό που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν πολιτικά αδιανόητος.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Η συμφωνία που είχε συμφωνηθεί κατ’ αρχήν το καλοκαίρι του 2025 στο Τέρνμπερι της Σκωτίας περιλαμβάνει:
- Κατάργηση ή σχεδόν μηδενισμό των ευρωπαϊκών δασμών στα περισσότερα αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα.
- Προνομιακή πρόσβαση για ορισμένα αμερικανικά αγροτικά και αλιευτικά προϊόντα.
- Ανώτατο δασμό 15% για τις περισσότερες ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ.
- Ειδικές ρυθμίσεις για αυτοκίνητα, φαρμακευτικά προϊόντα, ημιαγωγούς και άλλους στρατηγικούς κλάδους.
- Ρήτρες προστασίας που επιτρέπουν στην ΕΕ να παγώσει τη συμφωνία εάν η Ουάσιγκτον παραβιάσει τους όρους της.
- Αυτόματη λήξη στο τέλος του 2029 αν δεν ανανεωθεί.
Μια συμφωνία που πολλοί χαρακτηρίζουν «μονόπλευρη»
Το μεγαλύτερο σημείο κριτικής είναι προφανές.
Η Ευρώπη ανοίγει την αγορά της σχεδόν πλήρως στα αμερικανικά προϊόντα, ενώ οι αμερικανικοί δασμοί δεν εξαφανίζονται. Απλώς περιορίζονται σε ένα ανώτατο επίπεδο 15%.
Για πολλούς αναλυτές, πρόκειται περισσότερο για μια συμφωνία αποκλιμάκωσης παρά για μια πραγματική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου.
Δεν είναι τυχαίο ότι κατά τη διάρκεια των συζητήσεων αρκετοί ευρωβουλευτές μιλούσαν ανοιχτά για μια συμφωνία που ευνοεί δυσανάλογα τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η γερμανική βιομηχανία κερδίζει χρόνο αλλά όχι τη μάχη
Η αντίδραση της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας ήταν χαρακτηριστική.
Η ένωση VDA χαιρέτισε την έγκριση της συμφωνίας επειδή προσφέρει προβλεψιμότητα, αλλά ταυτόχρονα προειδοποίησε ότι οι δασμοί 15% εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρό βάρος για τον κλάδο. Για τα φορτηγά μάλιστα οι επιβαρύνσεις παραμένουν ακόμη υψηλότερες.
Με άλλα λόγια, η συμφωνία αποτρέπει μια χειρότερη εξέλιξη, αλλά δεν επαναφέρει τις συνθήκες που επικρατούσαν πριν από την εμπορική αντιπαράθεση.
Η μεγάλη εικόνα: Η Ευρώπη αναγκάζεται να προσαρμοστεί στη νέα Αμερική
Το βαθύτερο μήνυμα της συμφωνίας ίσως είναι γεωπολιτικό και όχι εμπορικό.
Για δεκαετίες οι διατλαντικές σχέσεις στηρίζονταν στην υπόθεση ότι ΗΠΑ και Ευρώπη λειτουργούν ως ενιαίος οικονομικός χώρος με κοινά στρατηγικά συμφέροντα.
Η εποχή αυτή φαίνεται να έχει τελειώσει.
Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν πλέον ανοιχτά τους δασμούς ως εργαλείο πίεσης ακόμη και απέναντι στους στενότερους συμμάχους τους. Η Ευρώπη, από την πλευρά της, επιλέγει συχνά τον συμβιβασμό αντί της σύγκρουσης, καθώς γνωρίζει ότι η οικονομία της είναι πιο ευάλωτη σε μια παρατεταμένη εμπορική αντιπαράθεση.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στο επίκεντρο της συμφωνίας, καθώς οι ΗΠΑ απορροφούν σχετικά μικρό μέρος των ελληνικών εξαγωγών σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ωστόσο οι επιπτώσεις δεν είναι αμελητέες.
Η ελληνική οικονομία συμμετέχει σε ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής μέσω της βιομηχανίας μετάλλων, τροφίμων, χημικών και βιομηχανικών υλικών. Κάθε επιβράδυνση ή επιβάρυνση των ευρωπαϊκών εξαγωγών επηρεάζει έμμεσα και την Ελλάδα. Παράλληλα, η αποφυγή ενός εμπορικού πολέμου συμβάλλει στη σταθερότητα των ευρωπαϊκών αγορών και περιορίζει έναν σημαντικό κίνδυνο για την ανάπτυξη της Ευρωζώνης.
Το πραγματικό ερώτημα
Η σημερινή ψήφος έκλεισε ένα κεφάλαιο, όχι όμως και την υπόθεση.
Οι Ευρωπαίοι νομοθέτες φρόντισαν να ενσωματώσουν ρήτρες αναστολής και λήξης επειδή εξακολουθούν να αμφιβάλλουν για το κατά πόσο η Ουάσιγκτον θα τηρήσει πλήρως τις δεσμεύσεις της. Ήδη μέσα στο 2026 υπήρξαν νέες αμερικανικές απειλές για πρόσθετους δασμούς και αρκετές ενδείξεις ότι η εμπορική ειρήνη παραμένει εύθραυστη.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η Ευρώπη κέρδισε χρόνο, αλλά όχι βεβαιότητα. Και σε μια εποχή όπου η παγκόσμια οικονομία οργανώνεται ολοένα περισσότερο γύρω από γεωπολιτικά μπλοκ και όχι γύρω από τους κανόνες του ελεύθερου εμπορίου, ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μήνυμα της συμφωνίας. Οι δασμοί μπορεί να μειώθηκαν, όμως η εποχή της ανεμπόδιστης παγκοσμιοποίησης φαίνεται να ανήκει οριστικά στο παρελθόν.