Βασισμένος σε μια τεχνική που για χρόνια χρησιμοποιούσε το Ιράν, ο αμερικανικός στρατός φέρεται να έχει επιβλέψει (και συνεχίζει να το κάνει μέχρι την υπογραφή της συμφωνίας Ουάσινγκτον – Τεχεράνης) δεκάδες μυστικές μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο στον Περσικό Κόλπο, με στόχο να διατηρηθούν οι εξαγωγές παρά τους περιορισμούς που επέβαλε το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν το τελευταίο τετράμηνο.
Σύμφωνα με έρευνα του Reuters, στην επιχείρηση χρησιμοποιούνται εναέρια και θαλάσσια drones, καθώς και ελικόπτερα που καθοδηγούν τα δεξαμενόπλοια προς προκαθορισμένα σημεία μεταφόρτωσης.
Η συγκεκριμένη επιχείρηση υλοποιείται στα όρια των Στενών του Ορμούζ και βασίζεται σε μια τεχνική μεταφοράς φορτίων από πλοίο σε πλοίο, παρόμοια με εκείνη που χρησιμοποιεί εδώ και χρόνια η Τεχεράνη για να παρακάμπτει τις διεθνείς κυρώσεις.
Σύμφωνα με 11 πηγές που επικαλείται το Reuters, δύο βασικά σημεία μεταφόρτωσης έχουν δημιουργηθεί στα ανοιχτά της Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και κοντά στο λιμάνι Σοχάρ του Ομάν. Η επιχείρηση ξεκίνησε στις αρχές Μαΐου και μέχρι σήμερα έχουν συμμετάσχει τουλάχιστον 92 πλοία. Δορυφορικές εικόνες και ναυτιλιακά δεδομένα έδειχναν ότι ακόμη και στις 11 Ιουνίου πραγματοποιούνταν ταυτόχρονες μεταφορές πετρελαίου μεταξύ 17 ζευγών πλοίων στις δύο περιοχές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αποκάλυψη ότι ελικόπτερο Apache, το οποίο καταρρίφθηκε από το Ιράν στις 9 Ιουνίου προκαλώντας αμερικανικά αντίποινα, συμμετείχε στην ευρύτερη αποστολή. Αν και δεν έχει διευκρινιστεί ο ακριβής ρόλος του, πηγές με γνώση της υπόθεσης επιβεβαιώνουν ότι βρισκόταν στην περιοχή των επιχειρήσεων.
Αμερικανός αξιωματούχος του υπουργείου Άμυνας δήλωσε πάντως ότι δυνάμεις της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM) δεν συμμετέχουν άμεσα στις μεταφορές πετρελαίου. Σύμφωνα με το Reuters, ο ρόλος των ΗΠΑ περιορίζεται στην επιτήρηση, στον έλεγχο συμμόρφωσης των πλοίων και στην παρακολούθηση των μετακινήσεών τους.
Πώς λειτουργεί το δίκτυο μεταφορών
Οι πηγές αναφέρουν ότι τα δεξαμενόπλοια κατευθύνονται αρχικά σε προκαθορισμένα σημεία συνάντησης πριν προσεγγίσουν τα Στενά του Ορμούζ. Τα πλοία κινούνται με σβησμένους αναμεταδότες εντοπισμού και χαμηλό φωτισμό, διατηρώντας αποστάσεις 3 έως 4 χιλιομέτρων μεταξύ τους.
Αφού διέλθουν από περιοχές που το Ιράν θεωρεί πως τελούν υπό τον έλεγχό του, προσεγγίζουν μεγάλα δεξαμενόπλοια τύπου VLCC, όπου πραγματοποιούνται οι μεταφορές φορτίου. Η διαδικασία διαρκεί από 24 έως 40 ώρες. Στη συνέχεια, τα μικρότερα πλοία επιστρέφουν για νέο φορτίο, ενώ τα πλήρως φορτωμένα VLCC συνεχίζουν προς τις διεθνείς αγορές.
Το Reuters εκτιμά ότι μέσω του δικτύου αυτού έχουν μετακινηθεί από τις αρχές Μαΐου περίπου 90 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων. Παρά τον εντυπωσιακό όγκο, το μέγεθος παραμένει μικρό σε σχέση με τα περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια που διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ πριν από τον πόλεμο.
Κίνδυνοι και γεωπολιτικές προεκτάσεις
Οι μεταφορές πραγματοποιούνται σε μια περιοχή υψηλού κινδύνου. Η νεοσύστατη ιρανική Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου έχει ορίσει ζώνες ελέγχου και πλοία που δεν συμμορφώνονται με τις οδηγίες της ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπα με επιθέσεις από τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Παράλληλα, το λιμάνι της Φουτζέιρα έχει δεχθεί επανειλημμένα επιθέσεις κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Σύμφωνα με τη βρετανική εταιρεία διαχείρισης ναυτιλιακών κινδύνων Vanguard, άγνωστο βλήμα έπληξε δεξαμενόπλοιο στα ανοικτά του Ομάν το προηγούμενο σαββατοκύριακο, προκαλώντας διαρροή φορτίου χωρίς να υπάρξουν τραυματισμοί ή περιβαλλοντική καταστροφή.
Η έρευνα επισημαίνει ότι οι ΗΠΑ φαίνεται να υιοθέτησαν μεθόδους που στο παρελθόν χρησιμοποιούσαν χώρες όπως το Ιράν, η Ρωσία και η Βόρεια Κορέα για να παρακάμπτουν περιορισμούς στις μεταφορές πετρελαίου. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του προέδρου του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων των ΗΠΑ, Μάικλ Φρόμαν, ο οποίος σημείωσε ότι η Ουάσιγκτον «δανείζεται πρακτικές των λεγόμενων «σκοτεινών στόλων» που πρωτοστάτησαν στην αποφυγή κυρώσεων».
Σημαντικό ρόλο στις μεταφορές φέρεται να έχουν διαδραματίσει κρατικές εταιρείες του Κόλπου, μεταξύ αυτών η ADNOC των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και η Kuwait Oil Tanker Company, οι οποίες όμως δεν απάντησαν σε αιτήματα σχολιασμού.