Χιλιάδες νεκροί. Στα ύψη οι τιμές ενέργειας. Στον «πάγο» οι επενδύσεις. Πληθωρισμός και φτώχεια. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μετατρέπεται σε παγκόσμιο οικονομικό σοκ με ανυπολόγιστο κόστος.
Ο πόλεμος δεν μετριέται μόνο σε νεκρούς, κατεστραμμένες πόλεις και βομβαρδισμένες υποδομές. Μετριέται και στα τρόφιμα που ακριβαίνουν, στα καύσιμα που εξανεμίζουν το οικογενειακό εισόδημα, στις επενδύσεις που παγώνουν και στην αβεβαιότητα που διαβρώνει την παγκόσμια οικονομία. Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν έχει ήδη αφήσει πίσω της χιλιάδες θύματα και ανυπολόγιστες καταστροφές. Και μπορεί πλέον να έχουν πέσει οι υπογραφές για την αποκλιμάκωση της κρίσης, όμως οι ανθρώπινες απώλειες, οι υλικές ζημιές και οι οικονομικές αναταράξεις που προκάλεσε ο πόλεμος δεν μπορούν να διαγραφούν. Το πραγματικό του κόστος εκτείνεται πολύ πέρα από τα πεδία των μαχών. Από τις αγορές ενέργειας και τις διεθνείς μεταφορές μέχρι τις τιμές των τροφίμων και το βιοτικό επίπεδο εκατομμυρίων ανθρώπων, οι συνέπειες της σύγκρουσης αγγίζουν κάθε γωνιά του πλανήτη, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ανάλυση του Guardian. Και όσο οι κυβερνήσεις αναζητούν διέξοδο από την κρίση, ο λογαριασμός συνεχίζει να μεγαλώνει, καθώς η μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια οικονομία, η αβεβαιότητα.
Η αβεβαιότητα είναι δύσκολο να μετρηθεί. Ένας τρόπος είναι μέσω του γεωπολιτικού κινδύνου, ο οποίος αναστέλλει επενδύσεις και προσλήψεις. Οι οικονομολόγοι της Federal Reserve, Ντάριο Καλντάρα και Ματέο Ιακοβιέλο, δημιούργησαν έναν δείκτη που παρακολουθεί τις αναφορές διεθνών εντάσεων στα μέσα ενημέρωσης. Ο δείκτης δείχνει ότι ο πόλεμος με το Ιράν έχει προκαλέσει μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση από την πανδημία Covid-19 και συγκρίνεται σε ένταση με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 ή τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003.
Πώς υπολογίζεται το κόστος αυτού του πολέμου;
Ορισμένα κόστη είναι σχετικά εύκολο να υπολογιστούν, όπως οι δαπάνες για αντιαεροπορικούς πυραύλους που κοστίζουν εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια ο καθένας.
Άλλα είναι πολύ πιο δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν, όπως οι ζημιές σε νοσοκομεία, δίκτυα ηλεκτροδότησης και βασικές υποδομές στο Ιράν και το Λίβανο.
Και βέβαια υπάρχουν απώλειες που δεν μπορούν να αποτιμηθούν οικονομικά: οι ανθρώπινες ζωές που χάθηκαν, μεταξύ αυτών και 120 μαθητές δημοτικού στο Ιράν που σκοτώθηκαν την πρώτη ημέρα του πολέμου.
Υπάρχει επίσης το λεγόμενο «κόστος ευκαιρίας». Ανώτερο στέλεχος ανθρωπιστικής βοήθειας του ΟΗΕ επισήμανε ότι τα 2 δισεκατομμύρια δολάρια που δαπανώνται καθημερινά για στρατιωτικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν εναλλακτικά να χρηματοδοτήσουν πολύτιμη ανθρωπιστική βοήθεια για περίπου 87 εκατομμύρια ανθρώπους.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν και οι ωφελημένοι του πολέμου: οι πετρελαϊκές εταιρείες και οι μέτοχοι των βιομηχανιών όπλων.
Ανθρώπινες απώλειες
Η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων προέρχεται από το Ιράν και το Λίβανο.
Στο Ιράν, οι αμερικανικοί και ισραηλινοί βομβαρδισμοί έχουν προκαλέσει περισσότερους από 3.300 θανάτους και πάνω από 33.000 τραυματισμούς, σύμφωνα με τις ιρανικές αρχές.
Είκοσι σχολεία έχουν καταστραφεί, ενώ 240 υγειονομικές και ιατρικές εγκαταστάσεις έχουν υποστεί ζημιές. Δίκτυα ύδρευσης έχουν ανατιναχθεί, ενώ έχουν πληγεί πολιτιστικοί χώροι, μεταξύ αυτών πέντε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς και 54 μουσεία.
Ανάμεσα στα θύματα βρίσκονται και 120 παιδιά δημοτικού σχολείου που σκοτώθηκαν την πρώτη ημέρα του πολέμου.
Το Ισραήλ άνοιξε δεύτερο μέτωπο εισβάλλοντας στο βόρειο γείτονά του, τον Λίβανο, όπου συγκρούεται με τη φιλοϊρανική οργάνωση Χεζμπολάχ. Ο πόλεμος αυτός εξελίχθηκε στο πιο αιματηρό σκέλος της ευρύτερης σύγκρουσης. Σύμφωνα με τις λιβανικές αρχές, περισσότεροι από 3.700 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί, μεταξύ αυτών γυναίκες, παιδιά και υγειονομικοί.
Οι εκτεταμένοι βομβαρδισμοί κατοικημένων περιοχών έχουν εκτοπίσει πάνω από ένα εκατομμύριο Λιβανέζους, περίπου το ένα πέμπτο του πληθυσμού της χώρας.
Περισσότεροι από 100 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στο Ιράκ, όπου δραστηριοποιούνται φιλοϊρανικές οργανώσεις, ενώ στο Ισραήλ οι νεκροί ανέρχονται περίπου στους 50.
Από την έναρξη του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου, τουλάχιστον 15 Αμερικανοί στρατιωτικοί έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ αμερικανικές βάσεις στην περιοχή έχουν υποστεί σημαντικές ζημιές.
Χώρες του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ομάν, έχουν δεχθεί επιθέσεις με ιρανικά drones και πυραύλους, που προκάλεσαν θανάτους αμάχων και ζημιές σε ξενοδοχεία, αεροδρόμια και ενεργειακές υποδομές.
Παράλληλα, οι ισραηλινές δυνάμεις συνέχισαν τις επιχειρήσεις εναντίον Παλαιστινίων στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, προσθέτοντας δεκάδες ακόμη θύματα στα περισσότερα από 70.000 που έχουν σκοτωθεί στην Παλαιστίνη από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα το 2023.
Eπιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας
Για χρόνια, το Ισραήλ πίεζε τις Ηνωμένες Πολιτείες να πλήξουν στρατιωτικά το Ιράν. Καμία αμερικανική κυβέρνηση δεν είχε συναινέσει, θεωρώντας ότι μια τέτοια ενέργεια θα ήταν αντιπαραγωγική και φοβούμενη το πολιτικό, οικονομικό και γεωστρατηγικό χάος που τελικά εκδηλώθηκε.
Η σύγκρουση δεν πέτυχε ούτε αλλαγή καθεστώτος ούτε τον τερματισμό των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν. Αντίθετα, άφησε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις να διαχειρίζονται τις συνέπειές της.
Παρότι έχει ανακοινωθεί ειρηνευτική συμφωνία, οι όροι και ο τρόπος εφαρμογής της παραμένουν ασαφείς.
Στην έκθεση «Παγκόσμιες Οικονομικές Προοπτικές» του Απριλίου, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επεσήμανε ότι η παγκόσμια οικονομία βρισκόταν ήδη υπό πίεση εξαιτίας των αυξημένων εμπορικών φραγμών και της υψηλής αβεβαιότητας, αναφερόμενο έμμεσα στον εμπορικό πόλεμο των δασμών του Ντόναλντ Τραμπ.
Τόσο το ΔΝΤ όσο και η Παγκόσμια Τράπεζα υποβάθμισαν τις προβλέψεις τους για την παγκόσμια ανάπτυξη, καταδεικνύοντας τον αρνητικό αντίκτυπο του πολέμου.
Οι οικονομολόγοι της Goldman Sachs εκτιμούν ότι η οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ θα είναι κατά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη εξαιτίας της σύγκρουσης.
Ο καθηγητής οικονομικών Τζάστιν Γούλφερς υποστήριξε στους New York Times ότι, αν συνυπολογιστούν όλες οι μακροοικονομικές επιπτώσεις, ένα μέσο αμερικανικό νοικοκυριό ενδέχεται να επιβαρυνθεί με χιλιάδες ή ακόμη και δεκάδες χιλιάδες δολάρια.
Διπλασιασμός της τιμής των αεροπορικών καυσίμων
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) χαρακτήρισε τον πόλεμο ως τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς πετρελαίου στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς.
Ως απάντηση στους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς, το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχονταν περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι τιμές των αεροπορικών καυσίμων έχουν διπλασιαστεί και χιλιάδες πτήσεις έχουν ακυρωθεί. Η αμερικανική αεροπορική εταιρεία Spirit Airlines έχει ήδη οδηγηθεί σε χρεοκοπία.
Παρότι η συμφωνία που ανακοινώθηκε αυτή την εβδομάδα οδήγησε σε πτώση των τιμών του πετρελαίου, η μείωση ήταν περιορισμένη.
Με τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα, τα κέρδη των μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών έχουν εκτοξευθεί. Παράλληλα, οι αμυντικές βιομηχανίες επωφελούνται από τη ζήτηση για αντιπυραυλικά συστήματα.
Μια νέα κρίση μέσα στην κρίση του κόστους ζωής
Το κλείσιμο των Στενών δημιούργησε σοβαρές ελλείψεις στην ενεργειακή εφοδιαστική αλυσίδα, επηρεάζοντας τη βιομηχανία χημικών, την παραγωγή λιπασμάτων και τελικά τις τιμές των τροφίμων.
Οι φτωχότερες χώρες του κόσμου είναι αυτές που πλήττονται περισσότερο.
Στην Ασία, εστιατόρια έχουν αναγκαστεί να κλείσουν λόγω έλλειψης υγραερίου, ενώ πρατήρια καυσίμων εφαρμόζουν δελτίο καυσίμων. Στην Ταϊλάνδη, ορισμένοι ναοί έχουν διακόψει ακόμη και τις αποτεφρώσεις.
Περισσότερα από 800 πλοία και περίπου 20.000 μέλη πληρωμάτων παραμένουν εγκλωβισμένα δυτικά των Στενών του Ορμούζ.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου έχει αναζωπυρώσει τους φόβους για νέο κύμα πληθωρισμού. Η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκιά της για πρώτη φορά από το 2023, η κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας ανέβασε το επιτόκιό της στο 1% για πρώτη φορά μετά από 31 έτη και η κεντρική τράπεζα της Τουρκίας αύξησε την πρόβλεψή της για τον πληθωρισμό στο τέλος του έτους από 16% σε 26%.
Παράλληλα, οι εξαγωγές βασικών αγαθών, όπως τα λιπάσματα που είναι απαραίτητα για την παραγωγή τροφίμων, έχουν καταρρεύσει.
Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι εξαιτίας του πολέμου έως και 32 εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να βυθιστούν στη φτώχεια, κυρίως λόγω των επιπτώσεων στις προμήθειες ενέργειας και λιπασμάτων.