Το περιθώριο που δημιουργεί ο τουρισμός δεν καταλήγει στο χωράφι. Μένει εγκλωβισμένο στα ενδιάμεσα στάδια της αλυσίδας.
Τα ξενοδοχεία σιγά – σιγά γεμίζουν, οι κουζίνες των εστιατορίων δουλεύουν στο φουλ και η ζήτηση για ντομάτα, αγγούρι, φέτα, κρέας και φρούτα εκτοξεύεται. Με βάση τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, οι αφίξεις του πρώτου τριμήνου έφτασαν τα 3,4 εκατομμύρια έναντι 1,54 εκατομμυρίων το 2025, μια αύξηση 38,3%, ενώ τα ταξιδιωτικά έσοδα ανήλθαν σε 1,67 δισ. ευρώ.
Με τέτοια εκκίνηση, θα περίμενε κανείς ότι η εκρηκτική ζήτηση θα λειτουργούσε ως ανάσα για τον Έλληνα παραγωγό. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Το περιθώριο που δημιουργεί ο τουρισμός δεν καταλήγει στο χωράφι. Μένει εγκλωβισμένο στα ενδιάμεσα στάδια της αλυσίδας.
Η εικόνα γίνεται σαφής μόλις αντιπαραβάλει κανείς δύο μεγέθη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat που αντλούνται από την ΕΛΣΤΑΤ, η μέση τιμή πώλησης των αγροτικών προϊόντων από τους Έλληνες παραγωγούς το πρώτο τρίμηνο του 2026 αυξήθηκε κατά 4,8% σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025. Την ίδια ακριβώς περίοδο, οι τιμές των μη επεξεργασμένων τροφίμων στο ράφι, δηλαδή των νωπών αγροτικών προϊόντων, ανέβηκαν κατά περίπου 11%. Με απλά λόγια, η τελική τιμή έτρεξε με υπερδιπλάσια ταχύτητα από την τιμή που εισέπραξε ο παραγωγός. Το ψαλίδι αυτό δεν είναι θεωρητικό. Είναι η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που χρεώνεται ο καταναλωτής, ντόπιος ή τουρίστας, και σε αυτό που τελικά φτάνει στον αγρό.
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον Απρίλιο επιβεβαιώνουν τη δυναμική. Ο Γενικός Δείκτης Τιμών Εκροών στη Γεωργία και Κτηνοτροφία αυξήθηκε κατά 8,1% σε ετήσια βάση, με τα λαχανικά και τα κηπευτικά στο επίπεδο παραγωγού να ενισχύονται κατά 17,2% και τα φρούτα κατά 11,6%. Παράλληλα όμως ο παραγωγός δέχεται πίεση και από την άλλη πλευρά, αυτή του κόστους. Οι τιμές στην ενέργεια και τα λιπαντικά εκτινάχθηκαν κατά 20,3% και τα λιπάσματα κατά 8,3%. Έτσι, ακόμη και όταν η τιμή παραγωγού φαίνεται να ανεβαίνει, μεγάλο μέρος της απορροφάται από το διογκωμένο κόστος εισροών, αφήνοντας το πραγματικό περιθώριο κέρδους του αγρότη πραγματικά πολύ μικρό.
Η υψηλή τουριστική περίοδος εντείνει το φαινόμενο αντί να το αμβλύνει. Όταν η ζήτηση από την εστίαση και τον ξενοδοχειακό κλάδο κορυφώνεται, η διαπραγματευτική ισχύς μετατοπίζεται στους χονδρεμπόρους, στους διανομείς και στους τελικούς πωλητές, οι οποίοι λειτουργούν σε ένα περιβάλλον όπου ο πελάτης πληρώνει ακριβά και αδιαμαρτύρητα. Ο παραγωγός παραμένει στην αρχή της αλυσίδας, εκτεθειμένος, χωρίς οργανωμένη συλλογική εκπροσώπηση που θα του επέτρεπε να διεκδικήσει μέρος αυτού του περιθωρίου.
Το ότι η αύξηση από το χωράφι στο ράφι είναι αναμενόμενη δεν αμφισβητείται. Στην αλυσίδα μεσολαβούν πραγματικά κόστη διαλογής, τυποποίησης, αποθήκευσης, μεταφοράς, εργατικών, καθώς και ο ΦΠΑ και η φύρα, δηλαδή οι απώλειες των προϊόντων που αλλοιώνονται και ενσωματώνονται στην τελική τιμή. Το ζήτημα δεν είναι η ύπαρξη του περιθωρίου αλλά το μέγεθός του και η κατανομή του. Όταν ο πληθωρισμός της ενέργειας τρέχει με ρυθμό περίπου 20%, σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, κάθε ενδιάμεσος κρίκος μετακυλίει το δικό του αυξημένο κόστος στον επόμενο, και το άθροισμα όλων αυτών των μετακυλίσεων το πληρώνει στο τέλος ο καταναλωτής, ενώ ο παραγωγός δεν βλέπει αναλογική βελτίωση (είπαμε… είναι στην αρχή της αυτής της αλυσίδας).
Αυτό που κάνει την ελληνική περίπτωση ιδιαίτερη είναι ότι κινείται αντίθετα προς την υπόλοιπη ήπειρο. Ενώ στην Ελλάδα οι τιμές παραγωγού αυξήθηκαν κατά 4,8% το πρώτο τρίμηνο, στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μειώθηκαν κατά 2,9%. Η απόκλιση αυτή δεν αντανακλά καλύτερη θέση του Έλληνα παραγωγού αλλά κυρίως το υψηλότερο κόστος εισροών που πλήρωσε. Όσο στην ΕΕ το κόστος εισροών παρέμεινε σχεδόν σταθερό, με οριακή μείωση 0,4%, στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 2,3%. Το γεγονός ότι η τιμή παραγωγού ανεβαίνει επειδή ανεβαίνει το κόστος, και όχι επειδή βελτιώνεται το εισόδημα, είναι η ουσία του προβλήματος.
Κανένα προϊόν δεν αποτυπώνει το φαινόμενο πιο καθαρά από τα κεράσια αυτή την εποχή. Τον Μάιο, η τιμή παραγωγού κυμάνθηκε από 1,60 έως 1,80 ευρώ το κιλό. Στα οπωροπωλεία της περιοχής παραγωγής έφτανε ήδη στα 4,99 ευρώ, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης άγγιζε τα 8 ευρώ και στην Αθήνα κυμαινόταν από 9 έως 14 ευρώ, με ακραίες περιπτώσεις στα 17 ευρώ το κιλό, δηλαδή σε δεκαπλάσια τιμή από αυτήν που εισέπραξε ο παραγωγός. Ένα μέρος της διαφοράς εξηγείται από τα πραγματικά κόστη μεταφοράς, ψύξης και φύρας, ιδιαίτερα για ένα ευπαθές προϊόν. Το υπόλοιπο όμως μένει στους ενδιάμεσους κρίκους. Σε μια περίοδο όπου η τουριστική ζήτηση κρατά την τελική τιμή ψηλά, αυτό το υπόλοιπο γίνεται μεγαλύτερο, και το παράδοξο εντείνεται. Ο αγρότης που παράγει το κεράσι εισπράττει το ένα δέκατο της αξίας που τελικά πληρώνεται στο ταμείο.
Η εικόνα αυτή δεν είναι αποτέλεσμα κακής συγκυρίας αλλά δομικής αδυναμίας στον αγροτικό τομέα. Η ελληνική αγροτική παραγωγή παραμένει κατακερματισμένη, με ασθενή συλλογική οργάνωση και περιορισμένη δυνατότητα να φτάσει το προϊόν πιο κοντά στον τελικό καταναλωτή χωρίς πολλαπλούς μεσάζοντες. Όσο η αλυσίδα παραμένει μακριά και αδιαφανής, κάθε αύξηση της ζήτησης, όπως αυτή που φέρνει ο τουρισμός, θα ενισχύει τα ενδιάμεσα στάδια και όχι την παραγωγική βάση.
Η ουσιαστική διέξοδος βρίσκεται στη σύντμηση της αλυσίδας μέσω ισχυρών συνεταιρισμών και ομάδων παραγωγών, στην ανάπτυξη υποδομών τυποποίησης και ψύξης στις περιοχές παραγωγής, και σε μηχανισμούς που θα επιτρέπουν στον παραγωγό να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος. Διαφορετικά, το πιο επικερδές καλοκαίρι του ελληνικού τουρισμού θα συνεχίσει να αφήνει τον Έλληνα παραγωγό να κοιτάζει το περιθώριο να περνά από μπροστά του χωρίς να τον αγγίζει.