«Η Νότια Ευρώπη κέρδισε την τελευταία δεκαετία», ειδικά από το 2019 και μετά», σύμφωνα με έκθεση της Allianz Research. Τα πρώην «γουρούνια» (PIGS) –Πορτογαλία, Ιταλία, Ελλάδα και Ισπανία- εξελίχθηκαν τα τελευταία χρόνια στη μεγαλύτερη, θετική έκπληξη της Ευρωζώνης.
«Η οικονομική ανάπτυξη των τεσσάρων χωρών έχει ξεπεράσει κατά πολύ αυτήν των κρατών της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, μειώνοντας ελαφρώς το χάσμα εισοδήματος Βορρά-Νότου» αναφέρουν οι οικονομολόγοι της Allianz Research, σε έκθεσή τους, που αναλύουν την ισχυρή οικονομική απόδοση της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ελλάδας και της Ιταλίας τα τελευταία χρόνια, ιδίως σε σύγκριση με την Γερμανία.
Η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα βρίσκονται περίπου 11% πάνω από τα επίπεδα παραγωγής πριν από την πανδημία, ενώ η Γερμανία βίωσε τέσσερα συνεχόμενα χρόνια στασιμότητας .
Τα spreads τα οποία είχαν ξεπεράσει τις 250 μονάδες βάσης κατά τη διάρκεια της κρίσης, έχουν μειωθεί σε περίπου 70 μονάδες βάσης. Ταυτόχρονα, τα τραπεζικά συστήματα της Νότιας Ευρώπης έχουν ουσιαστικά ολοκληρώσει την εκκαθάριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων τους, μια κατάσταση που έρχεται σε έντονη αντίθεση με την επιδείνωση που αρχίζει να παρατηρείται σε ορισμένες γερμανικές και γαλλικές τράπεζες.
Όλα αυτά είχαν οδηγήσει πολλούς επενδυτές να διακηρύξουν τη θριαμβευτική επιστροφή της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Αλλά κάτω από αυτό το φαινομενικό οικονομικό θαύμα, πολλές από τις διαρθρωτικές αδυναμίες που ιστορικά παρεμπόδιζαν αυτές τις οικονομίες παραμένουν.
«Όπως και πριν από 20 χρόνια»
«Ο Ευρωπαϊκός νότος έχει κερδίσει την οικονομική μάχη από το 2020, αλλά αυτό οφείλεται στην ώθηση που παρείχαν τα ευρωπαϊκά κεφάλαια, στην μετατόπιση των καταναλωτικών προτύπων μετά την πανδημία COVID-19 και στην ισχυρή δημιουργία θέσεων εργασίας που τροφοδοτήθηκε από την εισροή μεταναστών. Αυτά τα θεμέλια έχουν διατηρήσει ένα είδος οικονομικού θαύματος, αλλά δεν φαίνονται αρκετά ισχυρά ή ευέλικτα για να το διατηρήσουν», προειδοποιούν οι οικονομολόγοι της Allianz Research
Δυστυχώς, για τον Νότο, προσθέτουν, τα πράγματα είναι σχεδόν τα ίδια όπως ήταν πριν από 20 χρόνια: «Τώρα που ο οικονομικός κύκλος επεκτείνεται, ο Νότος φαίνεται να είναι ο μεγάλος νικητής της τελευταίας δεκαετίας, αλλά όταν η παλίρροια κοπάσει και η οικονομική κατάσταση θα περιπλέκεται, θα δούμε αν οι οικονομίες των πρώην PIGS φορούσαν μαγιό ή κολυμπούσαν γυμνές».
Η παραγωγικότητα παραμένει στάσιμη, η δημιουργία θέσεων εργασίας επικεντρώνεται σε σχετικά επισφαλείς θέσεις, το δημόσιο χρέος παραμένει υψηλό και η ανταγωνιστικότητα αυτών των οικονομιών συνεχίζει να αφήνει πολλά ερωτήματα
Τέλος το Ταμείο Ανάκαμψης
Ένα άλλο βασικό στοιχείο για την κατανόηση του θαύματος του Νότου ήταν η εξαιρετική ευρωπαϊκή υποστήριξη . Τα κεφάλαια Next Generation EU έχουν παράσχει πρωτοφανή κίνητρα: Η Ελλάδα έλαβε βοήθεια ισοδύναμη με σχεδόν το 20% του ΑΕΠ της, η Ιταλία σχεδόν το 11%, η Πορτογαλία το 9,3% και η Ισπανία το 8,5%. Η Allianz το περιγράφει ως «το μεγαλύτερο συντονισμένο πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων που έχει αναπτύξει ποτέ η ευρωζώνη». Αυτή η εισροή πόρων κατέστησε δυνατή τη χρηματοδότηση επενδύσεων, την ενίσχυση της ψηφιοποίησης και τη διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων που διαφορετικά θα ήταν πολύ πιο πολιτικά απαιτητικές.
Αλλά ακριβώς εδώ αναδύεται μια από τις μεγαλύτερες απειλές για το μέλλον. Οι εκταμιεύσεις από το πρόγραμμα θα λήξουν το 2026, και η Allianz προειδοποιεί ότι αυτό που εξαφανίζεται δεν είναι μόνο τα δημοσιονομικά κίνητρα, αλλά και «ένας μηχανισμός μεταρρυθμιστικής πειθαρχίας».
Η έκθεση προειδοποιεί ότι «η σύγκλιση υποστηρίζεται επί του παρόντος από τις δημόσιες πολιτικές, αλλά δεν είναι ακόμη πλήρως αυτοσυντηρούμενη». Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν εξαφανιστεί αυτή η εξαιρετική υποστήριξη και οι κυβερνήσεις μείνουν για άλλη μια φορά να αντιμετωπίσουν μόνες τους τα διαρθρωτικά τους προβλήματα.
Απασχόληση χαμηλής ειδίκευσης
Οι οικονομολόγοι της Allianz εξηγούν άλλωστε, ότι η ισχυρή απόδοση αυτών των οικονομιών δεν ήταν προϊόν τεχνολογικής επανάστασης ή έκρηξης επιχειρηματικής καινοτομίας. Ήταν, πάνω απ’ όλα, μια ανάκαμψη που βασίστηκε στην απασχόληση χαμηλής ειδίκευσης και σχετικά επισφαλή. Η Allianz υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη έχει προέλθει μέσω της αυξημένης συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό, της έντονης δημιουργίας θέσεων εργασίας και της σημαντικής εισροής μεταναστών στην αγορά εργασίας. Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο τύπος έχει περιορισμούς και ακούσιες συνέπειες, όπως η αύξηση του κόστους στέγασης ή οι υπερφορτωμένες δημόσιες υπηρεσίες.
Το κατά κεφαλήν εισόδημα στην Ελλάδα
Οι συγγραφείς της έκθεσης επισημαίνουν ότι η Ελλάδα δεν έχει ακόμη ανακτήσει το επίπεδο κατά κεφαλήν εισοδήματος που είχε πριν από την οικονομική κρίση του 2008. Επιπλέον, οι χώρες του Νότου έχουν τις υψηλότερες συνταξιοδοτικές δαπάνες στην Ευρωπαϊκή Ενωση, που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν μέσω υψηλότερων φόρων, περικοπών σε άλλους τομείς, αυξημένου χρέους ή συνδυασμού όλων αυτών των επιλογών. «Σε κάθε περίπτωση, οι αποφάσεις σχετικά με τη χρηματοδότηση των συντάξεων στο Νότο δεν θα ευνοήσουν την οικονομική ανάπτυξη», εκτιμούν οι οικονομολόγοι της Allianz Research.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι πίσω από αυτή την επιτυχία, την οποία οι χρηματοπιστωτικές αγορές φαίνεται να «αγοράζουν» με τη συμπίεση των ασφαλίστρων κινδύνου -το «αόρατο χέρι» της ΕΚΤ παίζει επίσης σημαντικό ρόλο- κρύβεται μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα.
Δημόσιο χρέος και χαμηλή παραγωγικότητα
Τα επίπεδα δημόσιου χρέους αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το δημόσιο χρέος της Ισπανίας παραμένει στο 100% του ΑΕΠ, ενώ αυτό της Ιταλίας και της Ελλάδας υπερβαίνει το 130%. «Παρά το γεγονός ότι αυτές οι οικονομίες έχουν αναπτυχθεί πολύ ταχύτερα τα τελευταία χρόνια, τα επίπεδα χρέους τους εξακολουθούν να είναι σχεδόν διπλάσια από αυτά της Γερμανίας και πολλών από τις λιτές χώρες, παρόλο που τα ασφάλιστρα κινδύνου «καλύπτουν» αυτή τη διαφορά. Επιπλέον, τα επίπεδα ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας παραμένουν ανομοιογενή».
Η Allianz θεωρεί μάλιστα ότι «η παραγωγικότητα- η κινητήρια δύναμη της διαρκούς σύγκλισης των εισοδημάτων- παραμένει το άλυτο ζήτημα».
«Η πρόσφατη ανάπτυξη επέτρεψε την ανάκαμψη της παραγωγής και τη δημιουργία σημαντικής απασχόλησης, αλλά δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει το θεμελιώδες πρόβλημα, το οποίο παραμένει η ικανότητα αυτών των οικονομιών να παράγουν περισσότερη προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο».
Αβεβαιότητα λόγω της φύσης της ανάπτυξης
Η ίδια η φύση των τομέων που ηγήθηκαν της ανάπτυξης εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την αβεβαιότητα. Ο τουρισμός, η φιλοξενία, το λιανικό εμπόριο, οι κατασκευές και οι υπηρεσίες ήταν οι μεγαλύτεροι ωφελημένοι από την ανάκαμψη μετά την πανδημία, επισημαίνει η Allianz.
Αυτές είναι δραστηριότητες που μπορούν να δημιουργήσουν πολλές θέσεις εργασίας σε σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά χαρακτηρίζονται επίσης από χαμηλότερα κέρδη παραγωγικότητας, σχετικά χαμηλούς μισθούς και υψηλή ευαισθησία σε οικονομικές ή γεωπολιτικές κρίσεις.
Σύμφωνα με τους οικονομολόγους της Allianz, «η ισχυρή απόδοση της απασχόλησης καλύπτει εν μέρει μια ατελή ομαλοποίηση της αξιοποίησης της εργασίας». Με άλλα λόγια, η αύξηση του ΑΕΠ παράγει λιγότερο εισόδημα και λιγότερο πλούτο ανά εργαζόμενο από ό,τι θα δημιουργούσαν θέσεις εργασίας με παραγωγικότητα παρόμοια με τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Η συνέπεια είναι ότι η σύγκλιση στην παραγωγή δεν μεταφράζεται πλήρως σε σύγκλιση στην οικονομική ευημερία.
Τι θα γίνει στις εκλογές
Επιπλέον, η πολιτική κατάσταση θα μπορούσε να περιπλέξει τα πράγματα ακόμη περισσότερο, λένε οι οικονομολόγοι της Allianz : Η Ιταλία, η Ισπανία και η Ελλάδα θα διεξαγάγουν εθνικές εκλογές ως το 2027.
Η Allianz προειδοποιεί ότι «το εκλογικό ημερολόγιο συμπίπτει ακριβώς με τη στιγμή που οι εξωτερικές συνθήκες που οδήγησαν στις μεταρρυθμίσεις θα εξαφανιστούν και όταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα συνεχίσει να αποσύρει σταδιακά τα νομισματικά της μέτρα τόνωσης».
Οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι η πρόοδος που επιτεύχθηκε την τελευταία δεκαετία είχε υψηλό κοινωνικό κόστος και ότι οι πολιτικές εντάσεις που προέκυψαν από εκείνη την περίοδο δεν έχουν εξαφανιστεί εντελώς.
Θαύμα ή ψευδαίσθηση;
Για όλους αυτούς τους λόγους, η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το οικονομικό θαύμα της Νότιας Ευρώπης είναι πραγματικό και θετικό, αλλά ταυτόχρονα ατελές και σταδιακά εξασθενεί.
«Η Νότια Ευρώπη έχει κερδίσει την τελευταία δεκαετία, αλλά η επόμενη θα εξαρτηθεί από κάτι πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθεί. Τα ίδια παλιά εμπόδια εμποδίζουν για άλλη μια φορά την πρόοδο του Νότου. Αυτά τα εμπόδια είναι η αύξηση της παραγωγικότητας, η μεγαλύτερη καινοτομία, η προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων και η οικοδόμηση ανάπτυξης που εξαρτάται λιγότερο από τον τουρισμό , τα ευρωπαϊκά κεφάλαια και τους τομείς χαμηλής προστιθέμενης αξίας», τονίζουν οι οικονομολόγοι της Allianz και προσθέτουν: Μένει να φανεί τότε «αν θα μιλάμε για ένα πλήρως ενοποιημένο οικονομικό θαύμα και όχι για μια εκλεπτυσμένη μακροοικονομική ψευδαίσθηση»
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της - στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.