Του Στέφανου Νικολαΐδη
Νέες διαστάσεις λαμβάνει η διεθνής αμφισβήτηση των μονομερών θαλάσσιων διεκδικήσεων της Λιβύης, καθώς μετά την έντονη ελληνική αντίδραση στη ρηματική διακοίνωση που κατέθεσε η Τρίπολη στον ΟΗΕ τον Μάιο του 2025, δύο ακόμη μεσογειακές χώρες, η Ιταλία και η Τυνησία, προχώρησαν σε επίσημες παρεμβάσεις προς τα Ηνωμένα Έθνη, απορρίπτοντας βασικά σημεία των λιβυκών αξιώσεων.
Οι δύο ρηματικές διακοινώσεις, που κατατέθηκαν φέτος την άνοιξη, στρέφονται κατά της μονομερούς οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που επιχείρησε η Λιβύη στηριζόμενη τόσο στο τουρκολιβυκό μνημόνιο όσο και σε ερμηνείες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας τις οποίες απορρίπτουν πλέον όχι μόνο η Ελλάδα και η Αίγυπτος, αλλά και δύο ακόμη άμεσα ενδιαφερόμενα παράκτια κράτη της Μεσογείου.
Για την Αθήνα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ενισχύει τη θέση ότι οι λιβυκές διεκδικήσεις δεν αμφισβητούνται αποκλειστικά από την ελληνική πλευρά, αλλά προκαλούν ευρύτερες αντιδράσεις στην περιοχή.
Η ελληνική στρατηγική
Η λιβυκή ρηματική διακοίνωση της 27ης Μαΐου 2025, η οποία συνοδευόταν από σχετικό χάρτη, είχε προκαλέσει την άμεση αντίδραση της Ελλάδας, καθώς επιχειρούσε να αποτυπώσει επί του πεδίου τις προβλέψεις του τουρκολιβυκού μνημονίου νοτίως της Κρήτης, οδηγώντας – σύμφωνα με την ελληνική θέση – σε σφετερισμό σημαντικού τμήματος της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Έκτοτε, η Αθήνα έχει κινηθεί σε δύο παράλληλους άξονες.
Αφενός, έχει προχωρήσει σε δύο γύρους τεχνικών συνομιλιών με την κυβέρνηση της Τρίπολης για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, με επικεφαλής της ελληνικής ομάδας την υφυπουργό Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου. Παράλληλα, το ίδιο ζήτημα τέθηκε και στον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ κατά την πρόσφατη επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη στη Βεγγάζη, στο πλαίσιο της προσπάθειας διατήρησης ανοικτών διαύλων τόσο με την Τρίπολη όσο και με την Ανατολική Λιβύη.
Αφετέρου, η Ελλάδα έχει δημιουργήσει νέα δεδομένα επί του πεδίου με τη χάραξη και αδειοδότηση των δύο θαλάσσιων οικοπέδων νοτίως της Κρήτης προς τη Chevron, σε περιοχές που επικαλύπτουν σημαντικό μέρος των θαλάσσιων ζωνών που η Λιβύη εμφανίζει ως δικές της βάσει του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Την ίδια στιγμή, τα οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης ακολουθούν τη μέση γραμμή, σύμφωνα με τη διαχρονική ελληνική θέση και τις προβλέψεις του Δικαίου της Θάλασσας, με πλήρη επήρεια των ελληνικών νησιών και νησίδων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, το γεγονός ότι στα θαλάσσια οικόπεδα που έχει κατά καιρούς προκηρύξει η ίδια η Λιβύη για έρευνες υδρογονανθράκων, έχει ουσιαστικά αποδεχθεί τη λογική της μέσης γραμμής έναντι της Ελλάδας, στοιχείο που θεωρείται ότι δημιουργεί ένα θετικό προηγούμενο για τις ελληνικές θέσεις.
Παρά τις τεχνικές επαφές, στην Αθήνα εκτιμάται ότι παραμένει εξαιρετικά δύσκολη η επίτευξη συνολικής συμφωνίας οριοθέτησης με τη σημερινή πολιτική κατάσταση στη Λιβύη.
Για τον λόγο αυτό, στρατηγικός στόχος της ελληνικής διπλωματίας εξακολουθεί να αποτελεί η σύνταξη συνυποσχετικού για την παραπομπή της διαφοράς στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, όπου, εκ των πραγμάτων, θα τεθεί προς κρίση και η συμβατότητα του ίδιου του τουρκολιβυκού μνημονίου με το Διεθνές Δίκαιο.
Υπό αυτό το πρίσμα, η καταγραφή επίσημων αντιρρήσεων όχι μόνο από την Ελλάδα και την Αίγυπτο αλλά πλέον και από την Ιταλία και την Τυνησία θεωρείται ότι ενισχύει το διπλωματικό και νομικό επιχείρημα της Αθήνας.
Η ιταλική παρέμβαση
Με επιστολή προς τον ΟΗΕ στις 26 Μαΐου 2026, η Ιταλία γνωστοποίησε τη ρηματική διακοίνωση που είχε απευθύνει προς την Τρίπολη, ζητώντας μάλιστα να καταχωριστεί στις επίσημες εκδόσεις του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Ρώμη απορρίπτει την εξωτερική γραμμή της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί η Λιβύη, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα ιταλικά κυριαρχικά δικαιώματα ανατολικά του μεσημβρινού 15°10΄ και δυτικά του 13°50΄.
Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι οι συγκεκριμένοι μεσημβρινοί είχαν ήδη καθοριστεί από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης με την απόφαση του 1985 στην υπόθεση Λιβύης–Μάλτας, προκειμένου να διαχωρίζονται οι περιοχές που αφορούσαν αποκλειστικά τα δύο διάδικα κράτη από εκείνες όπου υφίστανται δικαιώματα τρίτων κρατών, μεταξύ των οποίων και της Ιταλίας.
Κατά την ιταλική ανάγνωση, η Λιβύη αποδέχθηκε μεν τα παλαιότερα όρια, ωστόσο προχώρησε σε μετατόπιση της γραμμής προς βορρά, επεκτείνοντας μονομερώς τις διεκδικήσεις της σε περιοχές ιταλικού ενδιαφέροντος, μέσω τόσο του τουρκολιβυκού μνημονίου όσο και της προσέγγισης περί κλεισίματος του Κόλπου της Σύρτης.
Η Ιταλία, πάντως, χαιρετίζει τη διακηρυγμένη πρόθεση της Λιβύης να προχωρήσει σε διάλογο με τα γειτονικά κράτη και την καλεί να μετατρέψει αυτή τη δέσμευση σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Η απάντηση της Τυνησίας
Ανάλογη ήταν και η στάση της Τυνησίας, η οποία, με ρηματική διακοίνωση προς τον ΟΗΕ στις 19 Απριλίου 2026, απέρριψε τη μονομερή οριοθέτηση που παρουσίασε η Λιβύη το 2025.
Η Τύνιδα υποστηρίζει ότι η λιβυκή γραμμή δεν συμβαδίζει ούτε με την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης του 1982 για την υπόθεση Τυνησίας–Λιβύης ούτε με τη συμφωνία εφαρμογής της απόφασης που υπεγράφη το 1988.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η απόφαση της Χάγης αφορούσε αποκλειστικά την υφαλοκρηπίδα και όχι την οριοθέτηση χωρικών υδάτων, για την οποία μέχρι σήμερα δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών.
Η Τυνησία αμφισβητεί επίσης το σημείο που παρουσιάζει η Λιβύη ως εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας, υποστηρίζοντας ότι το ίδιο το Διεθνές Δικαστήριο είχε αφήσει ανοικτό το τελικό πέρας της γραμμής, καθώς αυτό εξαρτάται από μελλοντικές συμφωνίες με τρίτα κράτη.
Τέλος, απορρίπτει και τη μονομερή χάραξη των εξωτερικών ορίων της λιβυκής ΑΟΖ και της συνορεύουσας ζώνης, καλώντας την Τρίπολη να προσέλθει σε ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το sofokleous10.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.