Χαμηλότερες τιμές στα καύσιμα και αυξημένοι έλεγχοι στην αγορά βρίσκονται στο επίκεντρο, καθώς οι διεθνείς εξελίξεις ευνοούν την αποκλιμάκωση.
Η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών του πετρελαίου δεν σημαίνει αυτόματα και άμεσες μειώσεις στις τιμές της βενζίνης και του ντίζελ στην αντλία. Αυτό ακριβώς φαίνεται να θέλησε να αναδείξει η κυβέρνηση με τα μηνύματα που εξέπεμψε στο Υπουργικό Συμβούλιο, βάζοντας στο επίκεντρο όχι μόνο τη διεθνή αγορά αλλά και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ελληνική αγορά καυσίμων.
- Καύσιμα: Έπεσε η παραβατικότητα στα πρατήρια της Αττικής – Προβλήματα εμφανίζει ακόμη 1 στα 4
Δεν είναι τυχαίο ότι οι συγκεκριμένες αναφορές έγιναν την ημέρα που έληξε, στις 30 Ιουνίου, το μέτρο του πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αλυσίδα εμπορίας καυσίμων, ένα έκτακτο μέτρο που θεσπίστηκε την περίοδο της ενεργειακής κρίσης και διατηρήθηκε, με διαδοχικές παρατάσεις, έως σήμερα. Το κυβερνητικό μήνυμα αποκτά έτσι ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δείχνει ότι, μετά την κατάργηση του μέτρου, η έμφαση μεταφέρεται στην εποπτεία της αγοράς και στην παρακολούθηση της εξέλιξης των τιμών.
Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, δήλωσε στο υπουργικό συμβούλιο ότι η κυβέρνηση αναμένει η πτώση των διεθνών τιμών του πετρελαίου να αποτυπωθεί και στις τιμές της αντλίας, υπογραμμίζοντας ότι οι εποπτικοί μηχανισμοί θα διασφαλίσουν πως η πορεία της βενζίνης και του ντίζελ θα ακολουθεί την πορεία του αργού πετρελαίου. Παράλληλα έκανε λόγο για συναντίληψη κυβέρνησης και αγοράς ώστε οι τιμές να παραμείνουν σταθερές το επόμενο δίμηνο, με προοπτική νέων μειώσεων από τον Σεπτέμβριο, ενώ ξεκαθάρισε ότι η Πολιτεία θα παρακολουθεί στενά την αγορά και είναι έτοιμη να παρέμβει εφόσον χρειαστεί.
Οι δηλώσεις του πρωθυπουργού δεν συνιστούν εξαγγελία νέας παρέμβασης στην αγορά καυσίμων. Περισσότερο μπορούν να ερμηνευθούν ως ένα σήμα εντατικοποίησης της εποπτείας, με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι μεταβολές στις διεθνείς τιμές θα αντανακλώνται στην ελληνική αγορά.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την ελληνική αγορά
Το κυβερνητικό μήνυμα έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά καυσίμων βρίσκεται ήδη στο μικροσκόπιο. Ωστόσο, όπως δείχνουν τα διαθέσιμα στοιχεία, η εικόνα είναι πιο σύνθετη από μια απλή σύγκριση του Brent με τις τιμές στην αντλία. Όπως είναι γνωστό, το 55% – 60% της τελικής τιμής της αμόλυβδης αποτελείται από φόρους και λοιπές επιβαρύνσεις, ενώ σημαντικό μέρος αφορά την τιμή του διυλιστηρίου. Αντίθετα, το ποσοστό που αντιστοιχεί στα περιθώρια εταιρειών εμπορίας και πρατηριούχων παραμένει μονοψήφιο, κοντά στο 8% της τελικής τιμής. Αυτό σημαίνει ότι η εξέλιξη των τιμών στην αντλία δεν καθορίζεται μόνο από την πορεία του αργού πετρελαίου, αλλά από ολόκληρη την αλυσίδα διαμόρφωσης της τελικής τιμής.
Την ίδια ώρα, η αγορά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα παραβατικότητας, το οποίο όμως δεν αφορά πρωτίστως το ύψος των τιμών. Η πρόσφατη έρευνα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, που παρουσιάστηκε από τον ΣΕΕΠΕ, έδειξε ότι το βασικό φαινόμενο παραβατικότητας είναι οι ελλειμματικές παραδόσεις, δηλαδή η παράδοση μικρότερης ποσότητας καυσίμου από αυτή που πληρώνει ο καταναλωτής.
Τα ευρήματα της έρευνας έδειξαν ότι στην Αττική περίπου ένα στα τέσσερα πρατήρια παρουσίασε αποκλίσεις στις παραδόσεις, ενώ στη Θεσσαλονίκη το ποσοστό ήταν αισθητά χαμηλότερο. Παράλληλα διαπιστώθηκε ότι οι μεγαλύτερες αποκλίσεις εμφανίζονται συχνότερα σε πρατήρια με ιδιαίτερα χαμηλές τιμές, γεγονός που μπορεί να αποτελεί ένδειξη αυξημένου κινδύνου για τον καταναλωτή, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι κάθε πρατήριο με χαμηλή τιμή είναι παραβατικό.
Η συγκεκριμένη διάσταση δίνει μια επιπλέον ανάγνωση στις κυβερνητικές αναφορές περί εντατικοποίησης των ελέγχων. Η εποπτεία της αγοράς δεν αφορά μόνο το κατά πόσο οι διεθνείς μειώσεις περνούν στις τιμές της αντλίας, αλλά και το αν ο καταναλωτής παραλαμβάνει πράγματι την ποσότητα καυσίμου για την οποία πληρώνει.
Παράλληλα, η πρόσφατη συζήτηση για το φαινόμενο «rockets and feathers», δηλαδή την αντίληψη ότι οι αυξήσεις περνούν γρηγορότερα στις τιμές από ό,τι οι μειώσεις, δεν επιβεβαιώνεται στον βαθμό που συχνά υποστηρίζεται, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο ΣΕΕΠΕ. Όπως επισημάνθηκε, τόσο οι αυξήσεις όσο και οι μειώσεις μεταφέρονται συνήθως στην αγορά με χρονική υστέρηση περίπου τεσσάρων ημερών, όσο απαιτεί ο κύκλος εφοδιασμού.
Η σύνδεση του Brent με τις τιμές στην αντλία δεν είναι, ωστόσο, άμεση. Όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, το αργό πετρέλαιο αποτελεί μόνο την πρώτη ύλη. Μέχρι να φτάσει η μεταβολή στον οδηγό μεσολαβεί ολόκληρη η αλυσίδα εφοδιασμού: οι διεθνείς τιμές των έτοιμων καυσίμων (Platts), η διύλιση, οι εισαγωγές, οι παραδόσεις στις εταιρείες εμπορίας και στα πρατήρια, καθώς και η διάθεση των αποθεμάτων που έχουν ήδη αγοραστεί σε διαφορετικές τιμές. Για τον λόγο αυτό, ακόμη και όταν το Brent υποχωρεί, απαιτούνται συνήθως περίπου τέσσερις ημέρες μέχρι η μεταβολή να αρχίσει να αποτυπώνεται στην αντλία, χρόνος που αντιστοιχεί στον φυσιολογικό κύκλο τροφοδοσίας της αγοράς. Αυτό εξηγεί γιατί η πορεία των λιανικών τιμών δεν συμβαδίζει πάντοτε καθημερινά με την πορεία του αργού πετρελαίου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι σε ορισμένες περιόδους οι τιμές του Brent και των καυσίμων κινούνται ακόμη και διαφορετικά. Αυτό συμβαίνει επειδή οι λιανικές τιμές επηρεάζονται περισσότερο από τις διεθνείς τιμές των προϊόντων διύλισης(Platts) παρά αποκλειστικά από το αργό πετρέλαιο. Έτσι, ακόμη και σε περιόδους που το Brent εμφανίζει μικρές μεταβολές, η βενζίνη και το ντίζελ μπορεί να παρουσιάζουν αισθητά μεγαλύτερες αυξομειώσεις, ανάλογα με τις συνθήκες στη διεθνή αγορά διυλισμένων προϊόντων.
Το Brent στα 73 δολάρια και οι προσδοκίες της αγοράς
Η χρονική συγκυρία συμπίπτει και με τη σημαντική αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών του πετρελαίου. Το Brent κινήθηκε την Τρίτη κοντά στα 73 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι επενδυτές στρέφουν την προσοχή τους στο ενδεχόμενο νέων επαφών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στη Ντόχα, με το Κατάρ να εμφανίζεται εκ νέου σε ρόλο διαμεσολαβητή. Αν και δεν υπάρχει ακόμη επιβεβαιωμένη συμφωνία, οι αγορές προεξοφλούν περιορισμό της γεωπολιτικής έντασης.
Παράλληλα, το πετρέλαιο οδεύει προς τη μεγαλύτερη τριμηνιαία πτώση από την περίοδο της πανδημίας, καθώς το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου που είχε ενσωματωθεί στις τιμές μετά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή υποχωρεί σταδιακά. Εφόσον δεν υπάρξει νέα γεωπολιτική ανατροπή, οι συνθήκες παραμένουν ευνοϊκές για περαιτέρω αποκλιμάκωση των τιμών το επόμενο διάστημα, μεταξύ 70 – 80 δολαρίων σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς.
Η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών δημιουργεί ασφαλώς ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για την ελληνική αγορά καυσίμων, χωρίς όμως να προδικάζει από μόνη της την πορεία των τιμών στην αντλία. Το επόμενο διάστημα θα κριθεί τόσο από τις διεθνείς εξελίξεις όσο και από την πορεία των τιμών των διυλισμένων καυσίμων, ενώ μένει να φανεί στην πράξη πώς θα λειτουργήσει η αγορά μετά τη λήξη του πλαφόν και υπό το καθεστώς αυξημένης εποπτείας που προανήγγειλε η κυβέρνηση.