Οι ουκρανικές επιθέσεις με drones έχουν προκαλέσει εκτεταμένες ελλείψεις καυσίμων σε ολόκληρη τη Ρωσία, με το 28% της διυλιστικής δυναμικότητας να βρίσκεται εκτός λειτουργίας στις 20 Ιουνίου.
Οι ελλείψεις καυσίμων σε ολόκληρη τη Ρωσία έχουν προκαλέσει μια νέα πολιτική πρόκληση για τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, καθώς η αδιάκοπη ουκρανική εκστρατεία με drones εναντίον των διυλιστηρίων πετρελαίου της χώρας έχει φέρει τον πόλεμο στην καθημερινότητα των περισσότερων απλών Ρώσων.
Αν και η Ουκρανία στοχεύει εδώ και χρόνια ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, ο αριθμός και η ισχύς των ουκρανικών drones και πυραύλων έχουν αυξηθεί. Αυτό επέτρεψε στο Κίεβο να πλήξει διυλιστήρια μέχρι και στο Τιουμέν, σε απόσταση 1.200 μιλίων, στη Σιβηρία, και να πραγματοποιήσει την εντυπωσιακή επιδρομή που διαπέρασε πυκνά στρώματα αεράμυνας και κατέστρεψε το βασικό διυλιστήριο της Μόσχας στις 18 Ιουνίου, σημείο καμπής της τρέχουσας κρίσης.
Περίπου το 28% της διυλιστικής δυναμικότητας της Ρωσίας βρισκόταν εκτός λειτουργίας στις 20 Ιουνίου, σύμφωνα με εκτίμηση του Σεργκέι Βακουλένκο, πρώην επικεφαλής στρατηγικής της Gazprom Neft, μιας μεγάλης ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας, και σήμερα ανώτερου ερευνητή στο Carnegie Russia Eurasia Center στο Βερολίνο.
«Όλα αυτά οφείλονται στην απότομη αύξηση του αριθμού των drones που μπορεί να εκτοξεύσει η Ουκρανία», είπε. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται πλέον στις δυσκολίες της εφοδιαστικής αλυσίδας ή στις ανισορροπίες της αγοράς, πρόσθεσε ο Βακουλένκο, «αλλά στη φυσική έλλειψη καυσίμων».
Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε ότι εξετάζει απαγόρευση των εξαγωγών ντίζελ.
Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, η Ρωσία σχεδιάζει να αρχίσει να εισάγει καύσιμα, δήλωσε την Τρίτη ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ, προσθέτοντας ότι η Μόσχα βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με αρκετές χώρες, τις οποίες δεν κατονόμασε. Μόνο μακρινοί διυλιστές, όπως εκείνοι στην Ινδία, θα μπορούσαν να καλύψουν το τεράστιο κενό. Τέτοιες εισαγωγές θα χρειάζονταν εβδομάδες για να φτάσουν διά θαλάσσης και θα επιβάρυναν ακόμη περισσότερο τον ρωσικό προϋπολογισμό, ο οποίος ήδη απορροφάται από τις πολεμικές δαπάνες.
Η Ρωσία, που κάποτε ήταν ένας από τους βασικούς εξαγωγείς πετρελαϊκών προϊόντων στον κόσμο, έχει απαγορεύσει εδώ και μήνες τις εξαγωγές βενζίνης και καυσίμων αεριωθουμένων, καθώς οι ουκρανικές επιθέσεις εντάθηκαν. Την Κυριακή, ο Πούτιν δήλωσε ότι εξετάζει απαγόρευση των εξαγωγών ντίζελ.
Οι ελλείψεις καυσίμων στη Ρωσία είναι πανεθνικές, αλλά διαφέρουν ανά περιοχή στην αχανή χώρα. Στη Μόσχα, η οποία συνήθως προστατεύεται από τις επιπτώσεις του πολέμου που εξαπέλυσε ο Πούτιν το 2022, πολλά πρατήρια καυσίμων έχουν παραμείνει κλειστά τις τελευταίες ημέρες. Σε όσα είναι ανοιχτά, οι αναμονές συχνά διαρκούν ώρες.
Σε ορισμένες επαρχίες, ιδίως σε τμήματα της Σιβηρίας και του Βόρειου Καυκάσου, κάτοικοι ανέφεραν ότι αναγκάζονται να περιμένουν όλη τη νύχτα ή και περισσότερο για να γεμίσουν το ρεζερβουάρ. Στην περιοχή Ιρκούτσκ της Σιβηρίας, η τοπική κυβέρνηση άρχισε να διαθέτει φορητές τουαλέτες δίπλα σε ουρές καυσίμων μήκους πολλών μιλίων.
Το γέμισμα μπιτονιών με βενζίνη απαγορεύτηκε σε μεγάλο μέρος της Ρωσίας, ενώ στα αυτοκίνητα επιβλήθηκαν περιορισμοί ακόμη και στα πέντε γαλόνια ανά φορά. Οι ελλείψεις ντίζελ δεν είναι ακόμη τόσο σοβαρές, καθώς η διυλιστική δυναμικότητα της Ρωσίας στο ντίζελ ήταν εξαρχής πολύ μεγαλύτερη.
Οι εντάσεις αυξάνονται. Στη δυτική Ρωσία, η κυβέρνηση της περιοχής Οριόλ σχεδιάζει να επιτρέπει την πώληση καυσίμων μόνο σε οχήματα με τοπικές πινακίδες, με έναν ανεφοδιασμό την εβδομάδα. Σε πρατήρια καυσίμων στην περιοχή Κρασνοντάρ έχουν ξεσπάσει καβγάδες ανάμεσα σε ντόπιους και οδηγούς που φτάνουν για να ανεφοδιαστούν από τη γειτονική Κριμαία, όπου όλες οι πωλήσεις καυσίμων είχαν ανασταλεί ως αποτέλεσμα του ουκρανικού αποκλεισμού με drones. Ένα από τα βασικά διυλιστήρια του Κρασνοντάρ ανατινάχθηκε την Κυριακή.
Αυτοσχέδια συστήματα δελτίου, από QR codes μέχρι χειρόγραφες λίστες, εμφανίστηκαν σε ολόκληρη τη Ρωσία, θυμίζοντας στερήσεις σοβιετικού τύπου.
«Υπάρχει ξεκάθαρα μια κοινωνική κρίση γύρω από τα καύσιμα, και μπορεί να γίνει πολιτική, αλλά μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σοβαρές συνέπειες», δήλωσε ο Αντρέι Κολεσνίκοφ, αναλυτής με έδρα τη Μόσχα για τις εκδόσεις Novaya Gazeta και New Times. «Αυτό εντείνει το αίσθημα κόπωσης που μετατρέπεται σε εκνευρισμό. Αλλά επειδή οι άνθρωποι δεν έχουν εργαλεία για να αλλάξουν την κατάσταση, το μόνο που κάνουν είναι να γκρινιάζουν για τις αρχές και για το γεγονός ότι ο πόλεμος δεν τελειώνει».
Οι ελλείψεις καυσίμων έχουν γίνει καθημερινότητα την ώρα που ξεκινά η προεκλογική περίοδος για τις ρωσικές κοινοβουλευτικές εκλογές, οι οποίες είναι προγραμματισμένες για τον Σεπτέμβριο. Αν και κανείς δεν αναμένει μια ελεύθερη ή δίκαιη ψηφοφορία, οι εκλογές προσφέρουν μια πλατφόρμα ώστε οι Ρώσοι να εκφράσουν σιωπηρά παράπονα, και ο Πούτιν βρίσκεται υπό πίεση να διασφαλίσει ότι η εκλογική φιέστα δεν θα χαλάσει.
Δορυφορική εικόνα δείχνει δεξαμενές καυσίμων να καίγονται και πυκνό καπνό στην Κερτς.
Δεξαμενές καυσίμων καίγονται μετά από ουκρανικά πλήγματα με drones στην πόλη Κερτς της Κριμαίας.
Ένα άδειο πρατήριο καυσίμων στην Κριμαία, με πινακίδα που δείχνει «00.00» για όλους τους τύπους καυσίμων λόγω της κρίσης καυσίμων.
Το ρωσικό κοινό και οι επιχειρήσεις έχουν αναγκαστεί να αντιμετωπίσουν την αναστολή πωλήσεων βενζίνης.
Ένας κάτοικος της Μόσχας είπε ότι η σύζυγός του χρειάστηκε να περιμένει στην ουρά για βενζίνη πάνω από δύο ώρες και άφησε να εννοηθεί ότι αυτό θα επηρεάσει την άποψή τους για τις αρχές ενόψει των εκλογών.
Σε δηλώσεις του το Σαββατοκύριακο, ο Πούτιν δεν έδειξε καμία πρόθεση να επιδιώξει κατάπαυση του πυρός με την Ουκρανία και απέρριψε την ιδέα περιορισμού των ρωσικών πληγμάτων μεγάλου βεληνεκούς. Αν και μια τέτοια συμφωνία θα τερμάτιζε τις ουκρανικές επιθέσεις σε διυλιστήρια, ο Πούτιν είπε ότι δεν θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της Μόσχας, επειδή η Ρωσία διαθέτει συντριπτικό πλεονέκτημα σε ισχύ πυρός.
Ενώ οι Ρώσοι αξιωματούχοι αρχικά απέδωσαν τις ελλείψεις καυσίμων σε κερδοσκόπους και αγορές πανικού, ο Πούτιν αναγνώρισε για πρώτη φορά την Κυριακή ότι η έλλειψη είναι πραγματική.
«Τα προβλήματα για τους οδηγούς και για τις επιχειρήσεις παραμένουν. Υπάρχουν, δυστυχώς, ουρές στα πρατήρια καυσίμων και μερικές φορές δεν μπορεί κανείς να βρει τον σωστό τύπο βενζίνης», είπε. «Κατανοούμε επίσης τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αγροτικές επιχειρήσεις και οι αγρότες κατά τη θερινή περίοδο… Η συγκομιδή εξαρτάται από αυτό».
Το ίδιο το γεγονός ότι ο Πούτιν —και όχι κατώτεροι αξιωματούχοι— μίλησε για το ζήτημα των καυσίμων δείχνει πόσο δύσκολο έχει γίνει, δήλωσε ο Γιάνις Κλούγκε, οικονομολόγος στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας.
«Η κρίση είναι ήδη τόσο εκτεταμένη, ώστε θα ήταν επικίνδυνο για τον Πούτιν να μην αναφερθεί σε αυτήν», είπε ο Κλούγκε. «Θα έδειχνε σαν να είναι εκτός πραγματικότητας. Αυτό σου λέει ότι πρόκειται για σοβαρό πρόβλημα και ότι ανησυχούν».
Για να προσφέρουν κάποια ανακούφιση, οι ρωσικές αρχές επέτρεψαν την πώληση καυσίμων χαμηλότερης ποιότητας, καταργώντας προηγούμενους περιορισμούς. Η εφημερίδα Kommersant της Μόσχας ανέφερε την Τρίτη ότι η Ρωσία εξετάζει επίσης να επιτρέψει στα διυλιστήρια να παράγουν εκ νέου τη βενζίνη χαμηλής ποιότητας Euro-2, η οποία έχει απαγορευτεί από το 2013. Η Euro-2 μπορεί να προκαλέσει ζημιές σε σύγχρονους κινητήρες, αλλά είναι κατάλληλη για παλαιότερα αυτοκίνητα.
Συνολικά, τα καύσιμα στη Ρωσία παραμένουν σχετικά φθηνά με βάση τα παγκόσμια δεδομένα, με τη βενζίνη να πωλείται κάτω από τα 80 ρούβλια το λίτρο —ισοδύναμο με 3,88 δολάρια το γαλόνι— σε πρατήρια της Μόσχας που λειτουργούν κρατικοί όμιλοι. Τα ανεξάρτητα πρατήρια έχουν ήδη αρχίσει να αυξάνουν τις τιμές τους την τελευταία εβδομάδα, όπως έκαναν και οι οδηγοί ταξί και οι εταιρείες μεταφορών, που πρέπει να συνυπολογίσουν τον χρόνο που χάνεται στις ουρές για καύσιμα.
Η αντίδραση των ρωσικών αρχών σε όλα αυτά ήταν να περιορίσουν τη δημοσίευση στατιστικών στοιχείων για τις λιανικές τιμές καυσίμων και να αρχίσουν επιχειρήσεις σύλληψης φερόμενων κερδοσκόπων και αποθησαυριστών.
«Αυτή η κρίση επιδεινώνεται από συμπεριφορικούς παράγοντες: Οι άνθρωποι καταλαβαίνουν ότι τα πράγματα πιθανότατα θα χειροτερέψουν και γι’ αυτό προσπαθούν να αποθηκεύσουν καύσιμα», δήλωσε η Αλεξάντρα Προκοπένκο, πρώην σύμβουλος στη ρωσική κεντρική τράπεζα και σήμερα ερευνήτρια στο Carnegie Russia Eurasia Center. «Όταν οι αρχές αντιδρούν στα γεγονότα κρύβοντας πληροφορίες, οι άνθρωποι αρχίζουν να σκέφτονται ότι ίσως τα πράγματα είναι πιο δραματικά από ό,τι τους λένε».
Στη μαύρη αγορά της Κριμαίας, όπου οι αρχές αρχικά παρακαλούσαν τους κατοίκους να μην αγοράζουν επιπλέον καύσιμα, αλλά στη συνέχεια απαγόρευσαν πλήρως τις πωλήσεις βενζίνης σε πολίτες, έχουν ήδη υπάρξει αναφορές ότι κερδοσκόποι πωλούν βενζίνη πάνω από 500 ρούβλια το λίτρο, δηλαδή 25 δολάρια το γαλόνι. Στην περιοχή Τσίτα της Σιβηρίας, ρωσικοί λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναφέρουν ότι κερδοσκόποι προσφέρουν θέσεις στην ουρά 48 ωρών των πρατηρίων καυσίμων έναντι 35.000 ρουβλίων, δηλαδή 454 δολαρίων, η καθεμία.
Η Ουκρανία στοχεύει ρωσικά διυλιστήρια εδώ και περισσότερα από τρία χρόνια και πέρυσι προκάλεσε μια σειρά μικρότερων, περιφερειακών ελλείψεων καυσίμων. Τότε, η Ρωσία επισκεύασε τις ζημιές αρκετά γρήγορα ώστε να αποφύγει συστημικές διακοπές λειτουργίας.
Φέτος, ο ρυθμός των ουκρανικών επιθέσεων ξεπέρασε την ικανότητα της Ρωσίας να συντηρεί τα διυλιστήριά της, έργο που ήδη περιορίζεται από τις διεθνείς κυρώσεις που απαγορεύουν την εισαγωγή αναγκαίου εξοπλισμού. Η Ιρίνα Τερέχ, διευθύνουσα σύμβουλος και επικεφαλής τεχνολογίας της Fire Point, μιας από τις βασικές ουκρανικές εταιρείες παραγωγής drones μεγάλου βεληνεκούς, είπε ότι πριν από δύο χρόνια δεν περίμενε πως θα έβλεπε ελλείψεις καυσίμων στη Μόσχα.
«Έχω την αίσθηση ότι βρισκόμαστε στον δρόμο προς τη νίκη», είπε. «Συνεχίζουμε να τους τσιμπάμε, να τους τσιμπάμε, να τους τσιμπάμε, και αρχίζω να βλέπω φως στην άκρη του τούνελ».