Crash test για 195 μεγάλα έργα που έμειναν στη μέση. 1 στα 10 εγκαταλείφθηκε, 2 στα 3 έμειναν στα μισά, μόλις 1 στα 3 ολοκληρώθηκε -αλλά χωρίς πιστοποίηση. Στη Βουλή οι αποκαλύψεις του ΠΑΣΟΚ και του Παύλου Γερουλάνου.
“Στα χαρτιά” έμειναν σχεδόν τα 2 στα 3 έργα τα οποία περιλάμβανε το “Σχέδιο Ελλάδα 2.0” το οποίο έστειλε προς έγκριση στην ΕΕ η κυβέρνηση τον Ιούλιο του 2021. Πέντε χρόνια μετά -και ελάχιστους μήνες πέσει οριστικά η «αυλαία» του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας- τα ευρήματα της δημόσιας έρευνας καταγραφής για το τι απέγιναν τα 36 δισ. των επιδοτήσεων του Ταμείου Ανάκαμψης στη χώρα, εντυπωσιάζουν: παρότι τα κονδύλια εξαντλήθηκαν, τα περισσότερα έργα έμειναν στη μέση, σχέδια εγκαταλείφθηκαν, μέτρα εφαρμόστηκαν ως «ημίμετρα» και , πάντως, όχι όπως είχαν προαναγγελθεί.
Η αποκάλυψη έρχεται μέσα από τα κείμενα της ίδιας της κυβέρνησης, τα οποία φέρνει στο φως η «Συγκριτική Μελέτη Μέτρων ΤΑΑ- Πριν και μετά» , την οποία εκπόνησε το ΠΑΣΟΚ και παρουσιάζει, ο υπεύθυνος Κ.Τ.Ε. Οικονομικών-Ταμείου Ανάκαμψης Παύλος Γερουλάνος. Tο θέμα μεταφέρεται και στη Βουλή την ερχόμενη Παρασκευή, στο πλαίσιο συζήτησης επίκαιρη επερώτησης που έχει κατατεθεί από τον Παύλο Γερουλάνο και την κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ.
Η μελέτη βάζει στο μικροσκόπιο τα συνολικά 195 μέτρα / δράσεις τα οποία παρέλασαν μέχρι σήμερα από το «Ελλάδα 2.0». Όταν αυτά εγκρίθηκαν , κάθε μέτρο περιέγραφε συγκεκριμένους στόχους – ορόσημα που έπρεπε να εκπληρωθούν. Η «Συγκριτική Μελέτη» εξετάζει πώς περιγράφονταν αρχικά τα ορόσημα το 2021 και πώς διαμορφώθηκαν ως την τελική αναθεώρηση.
36 δισ. με εκπτώσεις… στα αποτελέσματα
Αν και τα 195 μέτρα έπρεπε να οδεύουν στην ολοκλήρωσή τους προσεγγίζοντας το 100% των στόχων τους, παρατηρείται μεγάλη υστέρηση, παρότι το πρόγραμμα κλείνει. Η εξέταση όμως δείχνει και κάτι ακόμα: και όσα από τα 195 μέτρα ολοκληρώνονται, στην πλειοψηφία τους δεν συνοδεύονται πλέον από τους ποιοτικούς δείκτες και την «έκθεση πιστοποίησης ολοκλήρωσης» που, αρχικά, απαιτούνταν να τα συνοδεύουν. Σε συμφωνία με την Κομισιόν δηλαδή, τα έργα εγκρίθηκε όπως-όπως ότι εκπληρώθηκαν για να μη χαθούν πόροι για τη χώρα, ακόμα αν και δεν έχει πιστοποιηθεί η ορθή και ποιοτική εκτέλεσή τους.
Αυτό σημαίνει όμως ότι, παρά την μαζική εισροή κονδυλίων, δεν ολοκληρώθηκαν ορθά μέτρα που σχεδιάζονταν και είχε ανάγκη η χώρα.
Με αυτά τα δεδομένα:
α) μόνον τα 62 από τα 195 μέτρα (το 32% ή ένα στα τρία) φαίνεται πως παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό εντός του αρχικού στόχου -έστω και χωρίς ΄να πιστοποιείται η ορθή ολοκλήρωσή τους.
β) τα 128 μέτρα (το 65,5% ή τα δύο στα τρία δηλαδή) φαίνεται να κινούνται εκτός του αρχικού τους στόχου, ενώ
γ) 5 μέτρα (2,5% του συνόλου) δεν έχουν ακόμα δείξει τι πρόοδο έχουν.
Ωστόσο:
-για τα 42 από τα μέτρα που εμφανίζουν υστέρηση (21,5% του συνόλου) παρατηρείται ότι υπήρξε «μείωση στόχου», δηλαδή ολοκληρώθηκαν χωρίς να καλύψουν το πλήρες εύρος για το οποίο σχεδιαζόταν.
-για άλλα 66 μέτρα ( δηλαδή 1 στα 3 ή 33,8% από τα συνολικά 195 μέτρα) διαπιστώνεται σημαντική μείωση (υστέρηση)
-20 έργα (1 στα 10 ή 10,3%) απεντάχθηκαν πλήρως, δηλαδή έμειναν και επισήμως «στα χαρτιά», ματαιώθηκαν ή αναβλήθηκαν.
Μισές δουλειές…
Η συγκριτική εξέταση «πριν και μετά» όλων των 195 μέτρων είναι αποκαλυπτική, καθώς και μία απλή ανάγνωση δείχνει τη προβληματική πρόοδο των έργων. Για παράδειγμα, ενδεικτικά, μια απλή παράθεση αρχικών και τελικών «στόχων» δείχνει:
1) Περιορισμός των μέτρων και ολοκλήρωση χωρίς «πιστοποίηση ολοκλήρωσης», όπως για το Μέτρο 16872 – Επένδυση: Ενεργειακή ανακαίνιση κτιρίων κατοικιών
-Τι προβλεπόταν αρχικά (Ιούλιος 2021):
α) Ορόσημο 25: Μέχρι 31 η Δεκεμβρίου 2025 «ολοκλήρωση παρεμβάσεων για την επίτευξη εξοικονόμησης ενέργειας για τουλάχιστον 50.000 ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά, ισοδύναμης με εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον 30% κατά μέσο όρο για το σύνολο της επένδυσης».
Το έργο αφορά το πρόγραμμα «Απόλλων» και σε επόμενη αναθεώρηση τα μειώθηκαν από 50.000 σε 30.000 τα φτωχά νοικοκυριά. Συγκεκριμένα το ορόσημο αναθεωρήθηκε σε «Εγκατάσταση εξοπλισμού νέας δυναμικότητας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας τουλάχιστον 150 MW που συνδέεται με ενεργειακές κοινότητες τις οποίες διαχειρίζονται οι δήμοι – 30 000 ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά επωφελούνται από το πρόγραμμα «Απόλλων».
β) Ορόσημο 26: Επίσης μέχρι 31 η Δεκεμβρίου 2025 προβλέπονταν «Ανακαινίσεις για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης που ολοκληρώθηκαν για 105.000 κατοικίες, οι οποίες ισοδυναμούν με μείωση της ενέργειας κατά 213 χιλ. ΤΙΠ και με εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον 30 % κατά μέσο όρο».
Επιπλέον και στα δύο ορόσημα προβλεπόταν – αρχικά –το εξής: «Η πιστοποίηση που εκδίδεται από την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα θα αποτελεί επαλήθευση της εξοικονόμησης πρωτογενούς ενέργειας που επιτεύχθηκε, όπως αυτή επιβεβαιώνεται από τη Γενική Διεύθυνση του Σώματος Επιθεωρητών Ελεγκτών. Το πιστοποιητικό θα υποβάλλεται στην ηλεκτρονική πλατφόρμα https://www.buildingcert.gr/».
-Τι προβλέπεται τώρα:
Μετά τις τελευταίες αναθεωρήσεις:
α) Το ορόσημο 25 δεν υπάρχει πλέον στο «Ελλάδα 2.0».
β) Το ορόσημο 26 έχει γίνει: «Ανακαίνιση ενεργειακής απόδοσης για 83.400 κατοικίες, εκ των οποίων τουλάχιστον 20.400 είναι ευάλωτα νοικοκυριά. Οι ανακαινίσεις θα επιτύχουν εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον 30 % κατά μέσο όρο, με βάση τα υποβληθέντα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης.
Επιπλέον, δεν υπάρχει αναφορά σε πιστοποίηση από την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, στη Γενική Διεύθυνση του Σώματος Επιθεωρητών Ελεγκτών, ούτε σε ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα.
2) Απένταξη μέτρων και αλλαγή στόχου σε «εκτέλεση έργων» αντί «ολοκλήρωση έργων», όπως για το Μέτρο 16873 – Επένδυση: Παρεμβάσεις σε περιοχές κατοικιών και στο κτιριακό απόθεμα
-Στο ορόσημο 40 αρχικά προβλεπόταν μέχρι 31η Δεκεμβρίου 2025 «Ολοκλήρωση όλων των εργασιών στο πλαίσιο i) των παρεμβάσεων με στόχο τη βελτίωση του αστικού περιβάλλοντος και του δημόσιου χώρου· ii) της αστικής ανάπλασης της πρώην βιομηχανικής περιοχής Βοτανικού/Ελαιώνα· iii) των εργασιών για την Αθηναϊκή Ριβιέρα: υποδομές ποδηλασίας· και iv) άλλων στρατηγικών παρεμβάσεων».
-Πλέον το ορόσημο 40 αναθεωρήθηκε σε «Εκτέλεση εργασιών», αντί «ολοκλήρωση όλων των εργασιών».
-Επίσης μία από τις παρεμβάσεις στο πλαίσιο του μέτρου ήταν η «Sub.4 – Άλλες στρατηγικές παρεμβάσεις – ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΩΗΝ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΥ ΧΑΡΤΟΠΟΙΙΑΣ ΛΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Ε.Γ.Λ.» η οποία με απόφαση ανάκλησης της κυβέρνησης στις 04/06/2026 τελικώς απεντάσσεται από το ΤΑΑ.
3) Μείωση παραγόμενου αποτελέσματος (στόχου), όπως για το Μέτρο 16879 – Μεταρρύθμιση: Κατάρτιση πολεοδομικών σχεδίων κατ’ εφαρμογή της πολεοδομικής μεταρρύθμισης
-Τι προβλεπόταν αρχικά (Ιούλιος 2021)
Στο αρχικό “Ελλάδα 2.0” το ορόσημο 29 του συγκεκριμένου μέτρου προέβλεπε μέχρι 31η Δεκεμβρίου 2025 τα εξής:
«Ολοκλήρωση…
– των τοπικών πολεοδομικών σχεδίων σε 700 δημοτικές ενότητες,
– των ζωνών υποδοχής συντελεστών δόμησης σε 50 δημοτικές ενότητες·
– της οριοθέτησης οικισμών σε 50 δημοτικές ενότητες·
– του χαρακτηρισμού δημοτικών οδών σε 120 δημοτικές ενότητες
– και ολοκλήρωση 5 ειδικών πολεοδομικών σχεδίων.
Συνολικά, και λαμβάνοντας υπόψη ότι ορισμένες από τις δράσεις αυτές υλοποιούνται στην
ίδια δημοτική ενότητα, θα ολοκληρωθούν δράσεις σε 750 δημοτικές ενότητες».
-Τι προβλέπεται τώρα
Αντί για «ολοκλήρωση όλων των ανωτέρω», μετά από τις αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις, το
ορόσημο 29 προβλέπει πλέον τα εξής μέχρι την 31 η Δεκεμβρίου 2025:
«Έκδοση θετικής αξιολόγησης από το αρμόδιο υπουργείο για μελέτες που αφορούν:
– τοπικά πολεοδομικά σχέδια σε 405 δημοτικές ενότητες,
– 11 ειδικά πολεοδομικά σχέδια, και
– οριοθέτηση οικισμών σε 36 δημοτικές ενότητες·
και έκδοση πιστοποιητικού ολοκλήρωσης από το αρμόδιο υπουργείο για μελέτες που αφορούν:
– ζώνες υποδοχής συντελεστών δόμησης σε 50 δημοτικές ενότητες, και
– χαρακτηρισμό δημοτικών οδών σε 549 δημοτικές ενότητες».
Συνεπώς διαφαίνεται σημαντική (ποσοτική και ποιοτική) μείωση αρχικού στόχου του μέτρου.