Υπάρχει μια ειρωνεία στην καρδιά της επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα, και αξίζει να την ονομάσουμε ρητά από την πρώτη γραμμή: ο πολιτικός που «πασοκοποίησε» το ΠΑΣΟΚ μετά το 2012 — που μετέτρεψε τον επί δεκαετίες κυρίαρχο φορέα της Κεντροαριστεράς σε μονοψήφιο κόμμα — χτίζει σήμερα ακριβώς το είδος του ευρέος, καθεστωτικού, catch-all κόμματος που ήταν κάποτε το ΠΑΣΟΚ. Και το χτίζει στη θέση του ΠΑΣΟΚ, με τους ψηφοφόρους που το ΠΑΣΟΚ θα ήθελε για τον εαυτό του.
Το ερώτημα δεν είναι πια αν η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.) θα μπει στο παιχνίδι. Είναι ήδη, σε όλες τις δημοσκοπήσεις, σταθερά δεύτερη δύναμη. Το ερώτημα είναι αν αυτή η δεύτερη γέννα της «κυβερνώσας αριστεράς» θα θάψει οριστικά το ιστορικό ΠΑΣΟΚ — ή αν η Χαριλάου Τρικούπη έχει ακόμα έδαφος για να αντιδράσει.
Η αρχιτεκτονική: ένα κόμμα σχεδιασμένο για τον χώρο του ΠΑΣΟΚ
Η ΕΛ.Α.Σ. ιδρύθηκε στις 26 Μαΐου 2026 στο Θησείο, και η ιδρυτική της διακήρυξη κατατέθηκε στον Άρειο Πάγο δύο ημέρες αργότερα. Ο αυτοπροσδιορισμός της είναι ο πιο εύγλωττος δείκτης της στρατηγικής: «κυβερνώσα αριστερά» που συνθέτει σοσιαλδημοκρατία, ριζοσπαστική αριστερά και πολιτική οικολογία, με κεντρικές έννοιες έναν «νέο πατριωτισμό» συνδεδεμένο με την κοινωνική δικαιοσύνη.
Αυτή ακριβώς η σύνθεση — το «κυβερνητικό» στίγμα παντρεμένο με τη ρητορική της αλλαγής, η φιλοδοξία να χωρέσει κάτω από μια στέγη ρεύματα από την Αριστερά μέχρι το κεντροαριστερό κέντρο — είναι η DNA-υπογραφή του παλιού ΠΑΣΟΚ. Δεν είναι ένα κόμμα διαμαρτυρίας· είναι ένα κόμμα που διεκδικεί να κυβερνήσει, και που για να το κάνει χρειάζεται ακριβώς τη δεξαμενή που το ΠΑΣΟΚ θεωρεί δική του.
Και δεν έμεινε στη διακήρυξη. Μέσα σε έναν μήνα η ΕΛ.Α.Σ. πέρασε από τη φάση του μανιφέστου στη φάση του μηχανισμού: ανακοίνωσε «σκιώδη κυβέρνηση» 50 τομεαρχών (18 γυναίκες, 32 άνδρες), οργανωμένη σε έξι πυλώνες, με συντονιστή τον Κώστα Γαβρόγλου και Εθνικό Συμβούλιο 301 ιδρυτικών μελών. Στις τάξεις της συνυπάρχουν στελέχη της κυβέρνησης 2015-2019, νέα πρόσωπα από το Ινστιτούτο Τσίπρα και τεχνοκράτες σε παραγωγικούς τομείς, ενώ τα ψηφοδέλτια αναμένονται στο τέλος του καλοκαιριού. Με άλλα λόγια: ο Τσίπρας δεν φτιάχνει σχήμα — ξαναστήνει κρατικομηχανή κόμματος εξουσίας.
Τα νούμερα: η δεύτερη θέση είναι ήδη κλειδωμένη
Η εικόνα είναι ομοιόμορφη σε όλες τις εταιρείες, με διαφορές μόνο στην ένταση:
- RealPolls / Protagon (20-22 Ιουνίου): ΝΔ 25,8% – ΕΛ.Α.Σ. 18,2% (από 14,1% τον Μάιο) – «Ελπίδα» 9,4% – ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ 8,9% στην πρόθεση ψήφου. Στην εκτίμηση αποτελέσματος, ΝΔ 28,3% – ΕΛ.Α.Σ. 21,4% – Καρυστιανού 11,9% – ΠΑΣΟΚ 9,9%. Δύο κρίσιμα ευρήματα: η ΕΛ.Α.Σ. ψαλίδισε τη διαφορά με τη ΝΔ στις 6,9 μονάδες — για πρώτη φορά μετά το 2016 — και καταγράφει πάνω από διπλάσιο ποσοστό από το ΠΑΣΟΚ.
- Metron Analysis / MEGA (αρχές Ιουνίου): εκτίμηση ΝΔ 28,5% – ΕΛ.Α.Σ. 15,2% – ΠΑΣΟΚ 11,2% – «Ελπίδα» 10,4%. Ο ΣΥΡΙΖΑ καταρρέει στο 1,8%.
- Interview / POLITIC (τέλη Ιουνίου): ΝΔ 28,1% – ΕΛ.Α.Σ. 14,5% – ΠΑΣΟΚ 12,3% – «Ελπίδα» 5,4%. Ο ΣΥΡΙΖΑ στο 0,5%.
- GPO / Παραπολιτικά (27 Ιουνίου): ΝΔ 29,4% στην εκτίμηση, ΕΛ.Α.Σ. σταθερά δεύτερη και ανοδική, ΠΑΣΟΚ σε συνεχιζόμενη πτώση. Παράλληλα, το 58,4% δηλώνει ότι θέλει πολιτική αλλαγή έναντι 38,9% που προκρίνει τη σταθερότητα.
Η σύγκλιση των μετρήσεων αφαιρεί το άλλοθι του στατιστικού θορύβου. Η ΕΛ.Α.Σ. έχει εδραιωθεί ως ο βασικός πόλος της αντιπολίτευσης· το ΠΑΣΟΚ μάχεται πλέον για την τρίτη θέση, συχνά και με την «Ελπίδα» της Μαρίας Καρυστιανού.
Από πού αντλεί — και γιατί πονάει το ΠΑΣΟΚ
Το αποφασιστικό δεν είναι μόνο πόσο μετράει η ΕΛ.Α.Σ., αλλά από πού. Κατά την Opinion Poll, το νέο κόμμα εισπράττει το 61,3% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ του 2023, αλλά και ένα 7,1% από το ΠΑΣΟΚ, μαζί με ψήφους από ΚΚΕ, Ελληνική Λύση, Πλεύση και πρώην αποχή. Η Metron επιβεβαιώνει το μοτίβο: η ΕΛ.Α.Σ. τραβάει ταυτόχρονα από ΣΥΡΙΖΑ, ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΚΚΕ.
Με δυο λόγια, ο Τσίπρας μετέφερε σχεδόν αυτούσια τη βάση του ΣΥΡΙΖΑ στο νέο φορέα — γι’ αυτό και ο ΣΥΡΙΖΑ μετρά πλέον κάτω από το 2%, με τον Στέφανο Κασσελάκη να «ρίχνει το γάντι» και τον εσωκομματικό «εμφύλιο» Φάμελλου-Πολάκη να ολοκληρώνει την αποδόμηση — και ταυτόχρονα αρχίζει να ροκανίζει τα όρια του κεντροαριστερού χώρου που το ΠΑΣΟΚ θεωρούσε ασφαλισμένα.
Το σενάριο του τέλους
Η υπόθεση ότι η ΕΛ.Α.Σ. «τελειώνει» το ΠΑΣΟΚ στηρίζεται σε τρία σκέλη.
Πρώτον, τη γεωμετρία της ψήφου αλλαγής. Όταν σχεδόν έξι στους δέκα ζητούν αλλαγή κυβέρνησης και ο πόλος της αμφισβήτησης συμπυκνώνεται σε ένα πρόσωπο με πρωθυπουργική εμπειρία, το ΠΑΣΟΚ μένει χωρίς διακριτό ρόλο: ούτε σταθερότητα (αυτό το προσφέρει η ΝΔ), ούτε ρήξη (αυτό το μονοπωλεί ο Τσίπρας).
Δεύτερον, το δίπολο. Η ίδια η εικόνα μιας μάχης Μητσοτάκη – Τσίπρα στριμώχνει μηχανικά το ΠΑΣΟΚ στο περιθώριο της αφήγησης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Νίκος Ανδρουλάκης προειδοποίησε δημόσια πως, αν το ΠΑΣΟΚ δεν είναι ισχυρό και επικρατήσει εικόνα διπόλου, «θα μπούμε στη μηχανή του χρόνου» — δηλαδή επιστροφή στο σχήμα που σχεδόν εξαφάνισε το ΠΑΣΟΚ μετά το 2012.
Τρίτον, ο μηχανισμός. Με τη «σκιώδη κυβέρνηση» και τους έξι πυλώνες, η ΕΛ.Α.Σ. αποκτά κάτι που τα εφήμερα κόμματα διαμαρτυρίας δεν έχουν: θεσμική υποδομή ικανή να παράγει καθημερινό αντιπολιτευτικό έργο. Αν πετύχει, το ΠΑΣΟΚ χάνει και τον τελευταίο του συγκριτικό τίτλο — αυτόν της «σοβαρής, κυβερνητικά αξιόπιστης» αντιπολίτευσης.
Το σενάριο της αντοχής — και γιατί δεν πρέπει να γραφτεί νεκρολογία
Η αντίθετη ανάγνωση δεν είναι ευσεβής πόθος· έχει κι αυτή δεδομένα.
Η ΕΛ.Α.Σ. δεν είναι αναμφισβήτητη. Στην Interview, το 42% θεωρεί ότι διαθέτει «πρόσωπα χωρίς πειστική πολιτική παρουσία» και το 29% βλέπει «ανακύκλωση παλιών», με μόλις 15% να αναγνωρίζει επάρκεια και σοβαρότητα. Η δυναμική στηρίζεται δυσανάλογα στο πρόσωπο του Τσίπρα — στην εμπιστοσύνη για την πρωθυπουργία προηγείται καθαρά ο Μητσοτάκης (περ. 32%), με τον Τσίπρα γύρω στο 15% και τον Ανδρουλάκη στο 10%. Όσο η ΕΛ.Α.Σ. είναι «το κόμμα του Τσίπρα» και όχι ένα αυτόνομο πολιτικό σώμα, παραμένει εκτεθειμένη στη φθορά που ιστορικά παθαίνουν τα νέα σχήματα μετά την αρχική έκρηξη.
Δεύτερον, τα δύο κόμματα δεν παίζουν ακριβώς στο ίδιο γήπεδο. Η ΕΛ.Α.Σ. είναι ισχυρότερη στους αριστερούς και αριστερά-του-κέντρου ψηφοφόρους· το ΠΑΣΟΚ διατηρεί προβάδισμα στους κεντρώους και κεντροαριστερούς. Υπάρχει, δηλαδή, ένα σκληρό σοσιαλδημοκρατικό σώμα που δεν μεταναστεύει εύκολα προς έναν φορέα με ρητά «ριζοσπαστικό» πρόσημο.
Τρίτον, η στρατηγική επανατοποθέτησης. Η Χαριλάου Τρικούπη επιχειρεί να ξεφύγει από τη λογική του διπόλου ανοίγοντας «διμέτωπο» — με πυρά τόσο στη ΝΔ όσο και στην ΕΛ.Α.Σ. (Υπερταμείο, κόκκινα δάνεια) — και επανεπενδύοντας στην ταυτότητά της ως «ιστορικού, αξιακού και ιδεολογικού αντιπάλου της Δεξιάς». Ο Ανδρουλάκης συνοψίζει τη γραμμή με τη φράση «δεν ανήκω στην κατηγορία Μητσοτάκη και Τσίπρα», ενώ η επετειακή εκδήλωση για τα 30 χρόνια από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, με παρόντες Γ. Παπανδρέου και Κ. Σκανδαλίδη, λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι το ΠΑΣΟΚ έχει ρίζα που τα νέα κόμματα δεν διαθέτουν.
Τι να παρακολουθήσει κανείς
Τρία «καμπανάκια» επιβάλλουν προσοχή πριν γραφτεί οποιοδήποτε οριστικό συμπέρασμα.
Πρώτον, ο χρόνος. Μιλάμε για πρόθεση και εκτίμηση ψήφου με εκλογές που τοποθετούνται χρονικά από τα τέλη του 2026 έως τα μέσα του 2027. Η αρχική δυναμική των νέων κομμάτων ιστορικά αποσβένεται όσο πλησιάζει η κάλπη.
Δεύτερον, η απόσταση πρόθεσης από εκτίμηση. Όταν η ίδια εταιρεία δίνει στην ΕΛ.Α.Σ. 18,2% στην πρόθεση και 21,4% στην εκτίμηση, «φορτώνει» προσδοκία ανόδου που μένει να επιβεβαιωθεί στην πράξη. Είναι σήμα, όχι αποτέλεσμα.
Τρίτον, ο κατακερματισμός της αντιπολίτευσης. Η «Ελπίδα» της Καρυστιανού υποχωρεί και αιμορραγεί στελέχη, ο Αντώνης Σαμαράς σχεδιάζει αλλά δεν βιάζεται, και ολόκληρος ο χώρος παραμένει ρευστός. Σε ένα τόσο πολυδιασπασμένο τοπίο, μικρές μετατοπίσεις αλλάζουν δραματικά την κατανομή εδρών.
Συμπέρασμα
Η ακριβέστερη διατύπωση αυτή τη στιγμή είναι διπλή. Ο Τσίπρας έχει ήδη κερδίσει το πρώτο στοίχημα: ανακαταλαμβάνει τον ρόλο του κυρίαρχου πόλου αντιπολίτευσης και ξαναχτίζει — με μηχανισμό, σκιώδη κυβέρνηση και «κυβερνητικό» αφήγημα — ένα νέο catch-all κόμμα στη θέση που άφησε άδεια η κατάρρευση του παλιού ΠΑΣΟΚ. Το ΠΑΣΟΚ, στριμωγμένο στην τρίτη θέση, βιώνει ήδη μια νέα φάση συρρίκνωσης.
Όμως το «τέλος» είναι κάτι περισσότερο από μια κακή δημοσκόπηση. Θα κριθεί από δύο πράγματα: αν η ΕΛ.Α.Σ. αποκτήσει δομή και αξιοπιστία στελεχών πέρα από το πρόσωπο του αρχηγού, και αν ο Ανδρουλάκης καταφέρει να κρατήσει ζωντανό ένα αυτόνομο, σοσιαλδημοκρατικό αφήγημα ενάντια στη βαρύτητα του διπόλου. Μέχρι τότε, το ασφαλέστερο που μπορεί να πει κανείς είναι ότι ο Τσίπρας έγραψε ήδη το πρώτο κεφάλαιο του «νέου ΠΑΣΟΚ» — αλλά το αν αυτό σημαίνει την ταφή ή απλώς τον εξευτελισμό του παλιού, η σελίδα παραμένει ανοιχτή.
Σημείωση: Η ανάλυση βασίζεται σε δημοσκοπικά δεδομένα Μαΐου-Ιουνίου 2026 (RealPolls/Protagon, Metron Analysis, Interview/POLITIC, GPO, Opinion Poll). Τα ποσοστά διαφέρουν μεταξύ εταιρειών και μεθοδολογιών, ενώ δεν έχει προκηρυχθεί εκλογική αναμέτρηση· οι μετρήσεις αποτυπώνουν τάση, όχι πρόβλεψη αποτελέσματος.