Το πιο αποκαλυπτικό μέτρο της ανταγωνιστικής ισχύος των ΗΠΑ δεν βρίσκεται στις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν ούτε σε έναν επερχόμενο αμυντικό προϋπολογισμό 1,5 τρισ. δολαρίων. Βρίσκεται στην ιδιωτική μας οικονομία.
Η SpaceX έκλεισε με χρηματιστηριακή αξία μεγαλύτερη από το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν των περισσότερων χωρών στις 12 Ιουνίου, την πρώτη ημέρα της δημόσιας διαπραγμάτευσής της. Τις δύο προηγούμενες εβδομάδες, η Anthropic και η OpenAI κατέθεσαν αιτήσεις για εισαγωγή στο χρηματιστήριο, διεκδικώντας και οι δύο αποτιμήσεις 1 τρισ. δολαρίων.
Αυτές δεν είναι οι κλειστές συμφωνίες μιας εσωτερικής ελίτ. Η SpaceX διέθεσε σχεδόν το ένα τρίτο της προσφοράς της σε ιδιώτες επενδυτές, και εκατομμύρια Αμερικανοί κατέχουν πλέον ένα μικρό κομμάτι της μέσω index funds και συνταξιοδοτικών προγραμμάτων 401(k). Τα λάφυρα των πιο δυναμικών εταιρειών στη γη μοιράζονται ανάμεσα σε δασκάλους και συνταξιούχους.
Τίποτα παρόμοιο δεν συμβαίνει στην Ευρώπη ή στην Κίνα. Οι ΗΠΑ προσέλκυσαν περίπου το 64% όλων των venture capital κεφαλαίων παγκοσμίως το 2025, από περίπου 47% λίγα χρόνια νωρίτερα, και απέσπασαν περίπου το 85% της παγκόσμιας χρηματοδότησης για την τεχνητή νοημοσύνη.
Σχεδόν 80 χώρες διαθέτουν διαστημικά προγράμματα, όμως μία και μόνο αμερικανική εταιρεία, η SpaceX, εκτοξεύει περισσότερους από 10.000 δορυφόρους, περίπου τα δύο τρίτα όλων των ενεργών δορυφόρων σε τροχιά. Η τεχνητή νοημοσύνη κινητοποιεί τις φιλοδοξίες κυβερνήσεων σε κάθε ήπειρο, αλλά οι εταιρείες που καθορίζουν τον ρυθμό της είναι σχεδόν όλες αμερικανικές. Και στα δύο πεδία, οι μεγάλες τομές δεν προέρχονται από κάποιο κρατικό υπουργείο, αλλά από την εφευρετικότητα της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας.
Το χάσμα ανάμεσα στις ΗΠΑ και στους άλλους διευρύνεται, δεν κλείνει. Στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα το 2024, ο Μάριο Ντράγκι, ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης, σημείωσε ότι ούτε μία ευρωπαϊκή εταιρεία αξίας άνω των 100 δισ. ευρώ δεν έχει δημιουργηθεί από το μηδέν τα τελευταία 50 χρόνια. Από τις περίπου δώδεκα αμερικανικές εταιρείες του ενός τρισ. δολαρίων, οι μισές δημιουργήθηκαν ακριβώς μέσα σε αυτό το διάστημα.
Στα τελευταία 250 χρόνια, ένα έθνος κάποτε τόσο εύθραυστο ώστε θα μπορούσε να είχε στραγγαλιστεί στην κούνια του, υψώθηκε πάνω από όλους τους μεγάλους ανταγωνιστές του και καθιερώθηκε ως η κυρίαρχη δύναμη του κόσμου. Το πώς μια δημοκρατία που δεν οικοδομήθηκε γύρω από τη στρατιωτική ιδιοφυΐα ή τον κυβερνητικό σχεδιασμό κατάφερε κάτι τέτοιο είναι το κεντρικό ερώτημα της αμερικανικής στρατηγικής. Η απάντηση είναι το πνεύμα της επιχειρηματικότητας: ελεύθερες αγορές και ελεύθεροι άνθρωποι.
Σε αντίθεση με άλλες μεγάλες δυνάμεις, η στρατηγική ισχύς της Αμερικής ρίζωσε, από την αρχή, στον δυναμισμό μιας κοινωνίας περισσότερο εμπορικής παρά κυβερνητικής, περισσότερο ιδιωτικής παρά δημόσιας και περισσότερο πολιτικής παρά στρατιωτικής, ακόμη και στον πόλεμο. Το αμερικανικό πλεονέκτημα δεν βρισκόταν στον Λευκό Οίκο, στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ ή στο Πεντάγωνο. Ζει σε ένα έθνος ανθρώπων που συμμετέχουν, οργανώνονται και λύνουν προβλήματα, που ενώνονται μεταξύ τους αντί να περιμένουν οδηγίες από το κράτος.
Όταν ο Αλεξάντερ Χάμιλτον εξυμνούσε το «απαράμιλλο πνεύμα επιχειρηματικότητας», περιέγραφε μια χώρα που διέθετε περισσότερα από 4.000 εμπορικά πλοία και ούτε ένα πολεμικό πλοίο του Ναυτικού. Ο πρώτος Αμερικανός που συναντούσαν οι περισσότεροι ξένοι ήταν ένας έμπορος ή ένας ιεραπόστολος, όχι ένας πεζοναύτης. Η σημαία ακολουθούσε το εμπόριο, αν τελικά το ακολουθούσε.
Για το μεγαλύτερο μέρος του 19ου αιώνα, ενώ η Αμερική μετατρεπόταν στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, το Ναυτικό της δεν βρισκόταν ποτέ πάνω από τη δέκατη θέση και ο Στρατός της ήταν δευτερεύουσα υπόθεση. Αυτό δεν ήταν αδυναμία. Ήταν πολιτειακός σχεδιασμός.
Ακόμη και οι πόλεμοί μας επιβεβαίωσαν τον κανόνα. Η αποφασιστική συμβολή της Αμερικής στη νίκη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου δεν ήταν το αίμα, αλλά η βιομηχανία. Οι ΗΠΑ υπέστησαν μικρό ποσοστό των συμμαχικών απωλειών, αλλά παρείχαν περισσότερο από το μισό συμμαχικό πολεμικό υλικό, το «οπλοστάσιο της δημοκρατίας» που ο Φράνκλιν Ντελάνο Ρούζβελτ ονόμασε και τα αμερικανικά εργοστάσια κατασκεύασαν. Ξεπεράσαμε τους αντιπάλους μας στην παραγωγή πριν τους ξεπεράσουμε στη μάχη.
Αυτό το πλεονέκτημα είναι πολύτιμο, σπάνιο και δύσκολο να αντιγραφεί. Οι αυταρχικοί αντίπαλοι μπορούν να χτίσουν στρατούς. Αυτό που δεν μπορούν να κάνουν είναι να επιτρέψουν σε μια κοινωνία να εφευρίσκει, να συνδέεται, να αποτυγχάνει και να προσπαθεί ξανά χωρίς να ζητά άδεια· μια κοινωνία που λειτουργεί λιγότερο σαν συμφωνική ορχήστρα και περισσότερο σαν τζαζ μπάντα, χωρίς μαέστρο και χωρίς παρτιτούρα. Η Κίνα μπορεί να χτίσει ένα ανταγωνιστικό ναυτικό· δεν μπορεί να χτίσει τη Silicon Valley.
08Το μάθημα ισχύει εξίσου και για τους φίλους της Αμερικής. Τα ελεύθερα έθνη δεν μπορούν να συμβαδίσουν με αυτή την υπερδύναμη όταν οι κυβερνήσεις τους κάθονται βαριά πάνω στην οικονομική ζωή. Από το 2008, όταν οι οικονομίες των ΗΠΑ και της ευρωζώνης ήταν περίπου ίσες, οι ΗΠΑ αναπτύχθηκαν περίπου πέντε φορές ταχύτερα και είναι πλέον σχεδόν 70% μεγαλύτερες. Η διαφορά δεν είναι τύχη ούτε κλίμακα. Είναι το κατάλοιπο ενός σχεδιασμού.
Ο Ρόναλντ Ρίγκαν, στην πρώτη εναρκτήρια ομιλία του, ονόμασε το μυστικό της αμερικανικής ισχύος: «Είμαστε ένα έθνος που έχει κυβέρνηση, όχι το αντίστροφο. Και αυτό μας κάνει ξεχωριστούς ανάμεσα στα έθνη της Γης». Στα 250ά γενέθλια της Δημοκρατίας, αυτό αξίζει να γιορταστεί: όχι η κυβέρνηση που μας κυβερνά, αλλά η ανήσυχη, εφευρετική ενέργεια του ίδιου του αμερικανικού λαού, που οργανώνεται, δημιουργεί και δεν περιμένει εντολές.