Δύο καμπύλες που δεν έπρεπε να ανεβαίνουν μαζί

Η ψαλίδα άνοιξε τη λάθος χρονιά. Σε μια οικονομία που αναπτύσσεται, με τις τράπεζες να δανείζουν και τα κόκκινα δάνεια στο χαμηλότερο σημείο εικοσαετίας, οι πτωχεύσεις δεκαπλασιάστηκαν μέσα σε τέσσερα χρόνια.

Στις 26 Φεβρουαρίου η ΕΛΣΤΑΤ δημοσίευσε τα δημογραφικά γεγονότα των επιχειρήσεων για το 2025. Οι εγγραφές νέων επιχειρήσεων ανήλθαν σε 140.229, αυξημένες κατά 5,8% — το υψηλότερο πλήθος από το 2021. Την ίδια στιγμή, οι πτωχεύσεις έφτασαν τις 557, αυξημένες κατά 83,2%, με το Δ΄ τρίμηνο να καταγράφει 161 πτωχεύσεις, υπερδιπλάσιες από το αντίστοιχο τρίμηνο του 2024. Σε πέντε χρόνια, ο ετήσιος αριθμός πτωχεύσεων πέρασε από τις 55 στις 557: δεκαπλασιασμός.

Η ταυτόχρονη άνοδος των δύο μεγεθών είναι, εκ πρώτης όψεως, οικονομικά ανορθόδοξη. Το 2025 η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε, η τραπεζική χρηματοδότηση προς τις επιχειρήσεις έτρεχε με διψήφιο ρυθμό και ο δείκτης των μη εξυπηρετούμενων δανείων υποχώρησε στο 3,3% — το χαμηλότερο επίπεδο από την ένταξη της χώρας στη ζώνη του ευρώ. Δεν υπάρχει, δηλαδή, πιστωτική ασφυξία που να δικαιολογεί κύμα καταρρεύσεων. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι «γιατί πτωχεύουν τόσες επιχειρήσεις», αλλά κάτι πιο θεμελιώδες: τι ακριβώς μετράει αυτός ο αριθμός.

Η υποσημείωση που εξηγεί τα πάντα

Στη δεύτερη σελίδα της δημοσίευσης, η ΕΛΣΤΑΤ αναφέρει ότι από φέτος συνυπολογίζει τις περιπτώσεις «μη κάλυψης των εξόδων της πτωχευτικής διαδικασίας». Πίσω από αυτή τη φράση κρύβεται ο πραγματικός μηχανισμός της έκρηξης — και δεν είναι η κατάρρευση.

Η ΕΛΣΤΑΤ αναθεώρησε προς τα πάνω τη σειρά των πτωχεύσεων από το Α΄ τρίμηνο 2022 έως το Γ΄ τρίμηνο 2025, ενσωματώνοντας τις υποθέσεις όπου η περιουσία του οφειλέτη δεν επαρκεί ούτε για να καλυφθούν τα έξοδα της ίδιας της πτωχευτικής διαδικασίας. Πρόκειται για τη διαδικασία που ο Πτωχευτικός Κώδικας (ν. 4738/2020) ονομάζει «πτώχευση μικρού αντικειμένου»: όταν το δικαστήριο διαπιστώσει ότι δεν υπάρχει περιουσία για να χρηματοδοτηθεί η διαδικασία, δεν ανοίγει πτώχευση — καταχωρεί τον οφειλέτη στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας, ώστε να πιστοποιηθεί η αφερεγγυότητά του και να ανοίξει ο δρόμος για την απαλλαγή από τα χρέη.

Αυτό αλλάζει ριζικά την ερμηνεία. Οι 557 «πτωχεύσεις» δεν είναι 557 επιχειρήσεις που κατέρρευσαν μέσα στο 2025. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, πολύ μικρές οντότητες —ατομικές επιχειρήσεις, ΟΕ, ΕΕ με τζίρο κάτω από 1,5 εκατ. ευρώ— που είχαν ήδη σταματήσει να πληρώνουν, συχνά χρόνια πριν, και τώρα περνούν από τη νομική διαδικασία που θα τους δώσει «δεύτερη ευκαιρία». Ο αριθμός δεν καταγράφει τη στιγμή του θανάτου. Καταγράφει τη στιγμή της ταφής — και η ταφή επιταχύνθηκε επειδή άνοιξαν τα νεκροταφεία, όχι επειδή αυξήθηκαν οι νεκροί.

Δύο θεσμικές εξελίξεις εξηγούν το γιατί ακριβώς τώρα. Πρώτον, η απλοποιημένη διαδικασία της πτώχευσης μικρού αντικειμένου, που υποβάλλεται ηλεκτρονικά και ολοκληρώνεται ταχύτερα, έχει ωριμάσει και έχει γίνει γνωστή στους οφειλέτες και τους δικηγόρους τους. Δεύτερον, ο ν. 5259/2025 εισήγαγε αναστολή —και τελικά εξάλειψη— της ποινικής ευθύνης για χρέη προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ όταν ο οφειλέτης κηρυχθεί σε πτώχευση ή καταχωριστεί στο Μητρώο Φερεγγυότητας. Μέχρι τότε, ο υπερχρεωμένος επιχειρηματίας που ζητούσε απαλλαγή ρίσκαρε ταυτόχρονα ποινική δίωξη. Η άρση αυτού του αντικινήτρου μετέτρεψε την πτώχευση από απειλή σε διέξοδο.

Υπάρχει και το ζήτημα της βάσης. Το 2021 οι πτωχεύσεις ήταν μόλις 55, σε μια χρονιά όπου τα δικαστήρια λειτουργούσαν υπό καθεστώς πανδημικών αναστολών και τα μέτρα προστασίας οφειλετών ήταν σε ισχύ. Κάθε ποσοστιαία μεταβολή που υπολογίζεται πάνω σε τέτοια βάση παράγει εντυπωσιακούς αριθμούς με μικρό οικονομικό νόημα. Ο πιο τίμιος δείκτης είναι η ένταση: πόσες πτωχεύσεις αναλογούν σε κάθε 1.000 νέες εγγραφές. Ο δείκτης ανεβαίνει από 0,5 το 2021 σε 4,0 το 2025 — οκταπλασιασμός, αλλά ακόμη κάτω από μισό τοις εκατό. Πρακτικά, το 2025 αντιστοιχούσε μία πτώχευση ανά 252 νέες εγγραφές.

Το +5,8% που δεν υπάρχει: όταν οι αγρότες κρύβουν την πραγματική τάση

Ένας στους έξι «νέους επιχειρηματίες» του 2025 είναι αγρότης ειδικού καθεστώτος ΦΠΑ. Αφαιρώντας τους, η εικόνα αντιστρέφεται: η επιχειρηματικότητα δεν επιβραδύνθηκε — τρέχει σταθερά με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό από αυτόν που δείχνει η επικεφαλίδα.

Στην κατηγορία «Γεωργία, Δασοκομία και Αλιεία» η ΕΛΣΤΑΤ περιλαμβάνει, με ρητή υποσημείωση, τους αγρότες του ειδικού καθεστώτος ΦΠΑ: όσους εγγράφονται στο φορολογικό μητρώο έχοντας λάβει επιδότηση κάτω των 5.000 ευρώ και πωλήσεις κάτω των 15.000 ευρώ. Πρόκειται για φορολογικές εγγραφές, όχι για ίδρυση επιχειρήσεων με την οικονομική έννοια του όρου. Το 2025 ήταν 23.849 — το 17,0% του συνόλου των εγγραφών.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι φουσκώνουν το σύνολο. Είναι ότι η σειρά τους είναι εξαιρετικά ασταθής, καθώς εξαρτάται από κύκλους επιδοτήσεων και φορολογικές προθεσμίες: από 25.758 το 2021 έπεσαν στις 15.396 το 2022, εκτινάχθηκαν στις 26.400 το 2024 και υποχώρησαν ξανά στις 23.849 το 2025. Αυτή η αστάθεια μεταφέρεται αυτούσια στη συνολική επικεφαλίδα και παράγει μια εντελώς πλασματική αφήγηση: το 2022 φαινόταν πτώση 4,0%, το 2024 έκρηξη 18,3%, το 2025 επιβράδυνση στο 5,8%.

Αφαιρώντας τους αγρότες ειδικού καθεστώτος, η πραγματική επιχειρηματικότητα εμφανίζει αξιοσημείωτα σταθερή, επιταχυνόμενη πορεία: +7,1% το 2022, +7,3% το 2023, +9,7% το 2024 και +9,7% το 2025, φτάνοντας τις 116.380 νέες επιχειρήσεις. Δεν υπάρχει καμία επιβράδυνση. Η «κάμψη» από το 18,3% στο 5,8% που κυριάρχησε στην ανάγνωση των στοιχείων είναι, στο σύνολό της, αγροτικός στατιστικός θόρυβος.

Πού μετακινείται η ελληνική επιχειρηματικότητα

Κάτω από τα συνολικά μεγέθη συντελείται μια σιωπηλή ανακατανομή. Η οικονομία της μεταφοράς και της αποθήκευσης εκτοξεύεται, τα ακίνητα και η μεταποίηση ενισχύονται — και για πρώτη φορά μετά την πανδημία η εστίαση υποχωρεί.

Η πιο εντυπωσιακή κίνηση του 2025 είναι η Μεταφορά και Αποθήκευση: 14.135 νέες επιχειρήσεις, αύξηση 33,7% — και μάλιστα δεύτερη συνεχόμενη χρονιά ισχυρής ανόδου, μετά το +35,3% του 2024. Ο κλάδος έχει σχεδόν τετραπλασιαστεί από το 2021 (3.852 εγγραφές) και αποτυπώνει την επέλαση του ηλεκτρονικού εμπορίου, της τελευταίας μιλιάς και της logistics οικονομίας. Ακολουθούν η Διαχείριση Ακίνητης Περιουσίας (+18,9%), καθρέφτης της υπερθερμασμένης αγοράς κατοικίας, και η Μεταποίηση (+17,6%) — η πιο ενθαρρυντική ένδειξη του πίνακα, καθώς πρόκειται για τον κλάδο με τη μεγαλύτερη κλίμακα, τη βαρύτερη επένδυση και τα υψηλότερα φράγματα εισόδου.

Στον αντίποδα, δύο κλάδοι υποχωρούν και το σήμα τους αξίζει προσοχή. Τα Καταλύματα και η Εστίαση καταγράφουν πτώση 7,1% — η πρώτη μείωση μετά από τέσσερα χρόνια αδιάκοπης ανόδου (από 7.662 εγγραφές το 2021 σε 12.660 το 2024). Ο κορεσμός, το κόστος ενέργειας και εργασίας, και τα υψηλά ενοίκια φαίνεται να φρενάρουν τον πιο δημοφιλή κλάδο εισόδου της τελευταίας δεκαετίας. Η Παροχή Ηλεκτρικού Ρεύματος συνεχίζει τη δραματική της κατρακύλα (668 εγγραφές, −4,0%, από 2.933 το 2021): το πάρτι των μικρών φωτοβολταϊκών και των παρόχων ενέργειας έχει τελειώσει.

Η τράπεζα λέει την αντίθετη ιστορία

Αν οι πτωχεύσεις σηματοδοτούσαν πραγματικό κύμα καταρρεύσεων, θα το έβλεπαν πρώτες οι τράπεζες. Δεν το βλέπουν. Τα κόκκινα δάνεια είναι στο χαμηλότερο επίπεδο εικοσαετίας και η πίστη προς τις επιχειρήσεις τρέχει με 9,5%.

Η αντιπαραβολή με τα τραπεζικά στοιχεία είναι αποκαλυπτική. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, τον Δεκέμβριο του 2025 το απόθεμα των μη εξυπηρετούμενων δανείων υποχώρησε στα 5,7 δισ. ευρώ, μειωμένο κατά 5,2% σε έναν χρόνο, και ο δείκτης ΜΕΔ έπεσε στο 3,3% από 3,8% — το χαμηλότερο ποσοστό από την ένταξη της Ελλάδας στη ζώνη του ευρώ. Στα επιχειρηματικά δάνεια ειδικά, το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων περιορίστηκε στο 1,3%. Η σωρευτική μείωση των κόκκινων δανείων από την κορύφωση του Μαρτίου 2016 φτάνει το 94,7%, ή 101,5 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, η χρηματοδότηση ρέει. Ο ετήσιος ρυθμός της τραπεζικής πίστης προς τις επιχειρήσεις διαμορφώθηκε σε 9,5% τον Απρίλιο του 2026 — επιβραδυνόμενος από το 17,2% του Απριλίου 2025, αλλά σαφώς διψήφιος στην αφετηρία του. Το μεσοσταθμικό επιτόκιο επιχειρηματικών δανείων υποχώρησε στο 4,5% (4,7% για τις μικρομεσαίες), ενώ το πραγματικό κόστος είναι ακόμη χαμηλότερο: εκτιμάται ότι το 1/3 των νέων επιχειρηματικών δανείων και το 1/4 των δανείων προς ΜμΕ συνδέονται με εργαλεία των αναπτυξιακών τραπεζών ή τον RRF, όπου το επιτόκιο είναι επιδοτούμενο και δεν αποτυπώνεται στα επίσημα στοιχεία.

Η εικόνα δεν είναι, ωστόσο, άψογη. Η μέση μηνιαία καθαρή ροή χρηματοδότησης υποχώρησε στα 294 εκατ. ευρώ το πρώτο τετράμηνο του 2026, από 562 εκατ. ένα χρόνο νωρίτερα — σχεδόν υποδιπλασιασμός. Και η επιβράδυνση του ρυθμού από 17,2% σε 9,5% δείχνει ότι ο κύκλος της εύκολης πίστης ωριμάζει. Το κρίσιμο, όμως, παραμένει: το τραπεζικό σύστημα δεν βλέπει τη διάλυση που υπονοεί ο τίτλος των 557 πτωχεύσεων. Και δεν τη βλέπει επειδή αυτές οι επιχειρήσεις είχαν πάψει να εξυπηρετούν τα δάνειά τους πολύ πριν — τα χρέη τους έχουν ήδη πουληθεί, διαγραφεί ή περάσει στους διαχειριστές πιστώσεων.

Μια οικονομία που γεννά πολλά και μικρά

Το πραγματικό εύρημα δεν είναι ούτε το ρεκόρ ούτε οι πτωχεύσεις. Είναι η μορφή αυτού που γεννιέται: επτά στις δέκα νέες επιχειρήσεις είναι ατομικές, μία στις εξήντα έξι κεφαλαιουχική. Η επιχειρηματικότητα μεγαλώνει σε πλήθος, όχι σε μέγεθος.

Στο Δ΄ τρίμηνο 2025, από τις 36.402 νέες εγγραφές, οι 24.735 (68,0%) ήταν ατομικές επιχειρήσεις. Οι προσωπικές εταιρείες (ΟΕ, ΕΕ) ήταν 5.687 (15,6%), οι λοιπές νομικές μορφές —κυρίως ΙΚΕ— 5.451 (15,0%), και οι κεφαλαιουχικές (ΑΕ, ΕΠΕ) μόλις 529, δηλαδή 1,5% του συνόλου. Το κύμα των νέων εισόδων είναι κύμα ελεύθερων επαγγελματιών και πολύ μικρών σχημάτων, όχι κεφαλαιουχικών επενδύσεων.

Εδώ κλείνει ο κύκλος της ανάλυσης. Ο ίδιος τύπος οντότητας που γεννιέται μαζικά —η πολύ μικρή, ατομική, υποκεφαλαιοποιημένη επιχείρηση— είναι ακριβώς αυτός που, όταν αποτύχει, καταλήγει στη «πτώχευση μικρού αντικειμένου» με περιουσία που δεν καλύπτει ούτε τα έξοδα της διαδικασίας. Οι δύο καμπύλες του 2025 δεν είναι αντιφατικές: είναι οι δύο άκρες του ίδιου φαινομένου — μιας οικονομίας που παράγει επιχειρηματικότητα χωρίς κεφάλαιο, με χαμηλά φράγματα εισόδου και εξίσου χαμηλά περιθώρια ανθεκτικότητας.

Τι πρέπει, λοιπόν, να κρατήσει κανείς από τη δημοσίευση της ΕΛΣΤΑΤ; Πρώτον, ότι η πραγματική επιχειρηματικότητα μεγαλώνει σταθερά με +9,7% τον χρόνο, όχι με 5,8%. Δεύτερον, ότι οι πτωχεύσεις δεν αποτυπώνουν κύμα καταρρεύσεων αλλά την επιτάχυνση ενός θεσμικού μηχανισμού που εκκαθαρίζει παλιό, ανεπίδεκτο χρέος — και ότι, με 16.139 αιτήσεις στο Μητρώο Φερεγγυότητας, ο αριθμός θα συνεχίσει να ανεβαίνει ανεξάρτητα από την πορεία της οικονομίας. Τρίτον, ότι η μόνη πραγματικά ανησυχητική γραμμή του πίνακα δεν είναι οι πτωχεύσεις, αλλά η κάμψη της εστίασης — ο κλάδος που τροφοδότησε την επιχειρηματικότητα μιας δεκαετίας δίνει, για πρώτη φορά, σήμα κορεσμού. Και τέταρτον, ότι όσο το 68% των νέων επιχειρήσεων παραμένει ατομικές, η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να μετράει πολλές γεννήσεις και ελάχιστη κλίμακα.