Η ελληνική οικονομία δεν βρίσκεται μπροστά σε ύφεση. Δεν βρίσκεται, όμως, ούτε σε μια άνετη τροχιά ισχυρής και αυτοτροφοδοτούμενης ανάπτυξης. Η νέα τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για το δεύτερο τρίμηνο του 2026 περιγράφει μια οικονομία που εξακολουθεί να μεγεθύνεται ταχύτερα από την Ευρωζώνη, αλλά αρχίζει να συναντά τα όρια της παραγωγικής της δυναμικότητας.
Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η ανάπτυξη συνεχίζεται, οι επενδύσεις παραμένουν ο ισχυρότερος κινητήρας και τα δημόσια οικονομικά κινούνται καλύτερα από τους στόχους. Ταυτόχρονα, όμως, ο πληθωρισμός έχει επιστρέψει ως κεντρική απειλή, η κατανάλωση επιβραδύνεται, το εξωτερικό έλλειμμα παραμένει διαρθρωτικά υψηλό και η αποκλιμάκωση της ανεργίας αρχίζει να συναντά αντιστάσεις.
Το ΙΟΒΕ διατηρεί την πρόβλεψη για ανάπτυξη 1,8% το 2026 και εκτιμά οριακή επιτάχυνση στο 2% το 2027. Παράλληλα, προβλέπει μέσο εναρμονισμένο πληθωρισμό 3,7% φέτος, σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, και υποχώρηση στο 2,7% το 2027. Η πρόβλεψη αυτή στηρίζεται στην υπόθεση ότι η ενεργειακή διαταραχή δεν θα εξελιχθεί σε παρατεταμένο και ανεξέλεγκτο σοκ.
Οι βασικές προβλέψεις του ΙΟΒΕ
| Βασικό μέγεθος | 2025, πραγματικό | 2026, πρόβλεψη | 2027, πρόβλεψη |
|---|---|---|---|
| ΑΕΠ | 2,2% | 1,8% | 2,0% |
| Συνολική κατανάλωση | 1,6% | 1,7% | 1,8% |
| Ιδιωτική κατανάλωση | 1,9% | 1,6% | 1,9% |
| Δημόσια κατανάλωση | 0,4% | 2,0% | 1,4% |
| Ακαθάριστες επενδύσεις | -3,4% | 5,2% | 7,7% |
| Πάγιες επενδύσεις | 8,3% | 7,6% | 8,5% |
| Εξαγωγές | 1,7% | 2,0% | 2,5% |
| Εισαγωγές | -1,1% | 3,0% | 4,2% |
| Πληθωρισμός, ΕνΔΤΚ | 2,9% | 3,7% | 2,7% |
| Ανεργία | 8,9% | 8,7% | 8,2% |
- ΙΟΒΕ, Τριμηνιαία Έκθεση 02/26.
Ανάπτυξη με χαμηλότερη ταχύτητα
Στο πρώτο τρίμηνο του 2026, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2% σε ετήσια βάση και μόλις κατά 0,2% σε σύγκριση με το τελευταίο τρίμηνο του 2025. Η ελληνική οικονομία διατηρεί θετική διαφορά έναντι της Ευρωζώνης, όμως η δυναμική της έχει επιβραδυνθεί.
Η ιδιωτική κατανάλωση αυξήθηκε μόλις κατά 0,7% σε ετήσια βάση. Πρόκειται για ένδειξη ότι η ακρίβεια αρχίζει να περιορίζει την πραγματική αγοραστική δύναμη, ακόμη και εάν οι ονομαστικοί μισθοί και η απασχόληση συνεχίζουν να αυξάνονται.
Αντίθετα, οι ακαθάριστες πάγιες επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 12,1%. Η εικόνα, όμως, χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση: οι συνολικές επενδύσεις παρέμειναν ουσιαστικά στάσιμες, επειδή καταγράφηκε μεγάλη μείωση των αποθεμάτων. Επομένως, δεν έχουμε ακόμη μια ομοιόμορφη επενδυτική έκρηξη σε ολόκληρο το παραγωγικό σύστημα.
Οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 2,4% και οι εισαγωγές κατά 0,5%, με αποτέλεσμα το έλλειμμα του εξωτερικού ισοζυγίου σε εθνικολογιστικούς όρους να περιοριστεί κατά περίπου 330 εκατ. ευρώ.
| Συνιστώσα του ΑΕΠ | Μεταβολή α΄ τριμήνου 2026 |
|---|---|
| Πραγματικό ΑΕΠ | 2,0% |
| Ιδιωτική κατανάλωση | 0,7% |
| Πάγιες επενδύσεις | 12,1% |
| Συνολικές εξαγωγές | 2,4% |
| Εξαγωγές αγαθών | 2,8% |
| Εξαγωγές υπηρεσιών | 3,1% |
| Συνολικές εισαγωγές | 0,5% |
| Βελτίωση εξωτερικού ισοζυγίου | περίπου 330 εκατ. ευρώ |
Η διαφορά μεταξύ πάγιων και συνολικών επενδύσεων αποκαλύπτει ένα από τα βασικά προβλήματα της ελληνικής ανάπτυξης. Τα μεγάλα επενδυτικά έργα, οι υποδομές, η οικοδομή και οι χρηματοδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης κινούν την οικονομία, αλλά η δυναμική αυτή δεν έχει ακόμη διαχυθεί με την ίδια ένταση σε ολόκληρη την επιχειρηματική βάση.
Η επενδυτική ώθηση και ο κίνδυνος μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
Το ΙΟΒΕ προβλέπει αύξηση των πάγιων επενδύσεων κατά 7,6% το 2026 και 8,5% το 2027. Η τελική φάση του Ταμείου Ανάκαμψης και το υψηλό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων αποτελούν τους βασικούς καταλύτες.
Εδώ βρίσκεται, όμως, και η μεγάλη πρόκληση. Η Ελλάδα πρέπει να μετατρέψει μια προσωρινή, ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενη επενδυτική ώθηση σε μόνιμη αύξηση της παραγωγικότητας. Διαφορετικά, μετά την ολοκλήρωση των μεγάλων χρηματοδοτικών προγραμμάτων, μπορεί να εμφανιστεί επενδυτικό κενό.
Οι επενδύσεις έχουν πραγματική αξία όταν δημιουργούν νέα παραγωγική ικανότητα, εξαγωγές, τεχνολογία, εξειδικευμένες θέσεις εργασίας και μικρότερη εξάρτηση από εισαγόμενα προϊόντα και ενέργεια. Δεν αρκεί απλώς να αυξάνεται το ποσοστό των επενδύσεων στο ΑΕΠ.
Πληθωρισμός: Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι πλέον προσωρινό
Ο πληθωρισμός αποτελεί την πιο ανησυχητική πλευρά της έκθεσης. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026, ο εθνικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή αυξήθηκε κατά μέσο όρο 4%, ενώ ο εναρμονισμένος δείκτης αυξήθηκε κατά 3,8%. Για ολόκληρο το 2026, το ΙΟΒΕ προβλέπει πληθωρισμό 3,7%.
Η πίεση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην ενέργεια. Επεκτείνεται στη διατροφή, στη στέγαση, στην εστίαση και στις μεταφορές. Αυτό σημαίνει ότι το ενεργειακό σοκ μετακυλίεται σταδιακά στο σύνολο της παραγωγής και των υπηρεσιών.
Το βαθύτερο πρόβλημα είναι η ανισορροπία ανάμεσα στη ζήτηση και στην προσφορά. Όπως επισημαίνει το ΙΟΒΕ, μετά την κρίση χρέους και την πανδημία, η συνολική ζήτηση έχει αυξηθεί ταχύτερα από την παραγωγική δυνατότητα της οικονομίας. Η πίεση αυτή είναι ιδιαίτερα εμφανής στη στέγαση, στις υπηρεσίες και σε αγορές με περιορισμένο ανταγωνισμό ή ανεπαρκή προσφορά.
Ο συνδυασμός ανάπτυξης 1,8% και πληθωρισμού 3,7% δεν αποτελεί ιδιαίτερα θετική σχέση. Σημαίνει ότι το γενικό επίπεδο τιμών αυξάνεται περίπου με διπλάσια ταχύτητα από την πραγματική οικονομική δραστηριότητα.
Για τα νοικοκυριά, η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε διάβρωση των πραγματικών εισοδημάτων. Για τις επιχειρήσεις, σημαίνει υψηλότερο ενεργειακό, μεταφορικό και μισθολογικό κόστος. Για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σημαίνει μικρότερο περιθώριο μείωσης επιτοκίων — ή ακόμη και ανάγκη για νέα αύξησή τους.
Βιομηχανία και κατασκευές μπροστά, λιανεμπόριο και εστίαση πίσω
Η κλαδική εικόνα είναι έντονα ανομοιογενής.
Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 4,7% στο πρώτο πεντάμηνο του 2026. Οι κατασκευές κατέγραψαν ακόμη ισχυρότερη άνοδο, με τον δείκτη παραγωγής να αυξάνεται κατά 16,6% στο πρώτο τρίμηνο και τις νέες οικοδομικές άδειες κατά 14,1%.
Αντίθετα, στα καταλύματα ο κύκλος εργασιών αυξήθηκε μόλις κατά 3,1%, έναντι 10,1% την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Στην εστίαση σημειώθηκε μείωση 1,9%, ενώ ο όγκος των λιανικών πωλήσεων υποχώρησε κατά περίπου 2,9%.
| Κλάδος ή δείκτης | Μεταβολή |
|---|---|
| Παραγωγή κατασκευών | 16,6% |
| Νέες οικοδομικές άδειες | 14,1% |
| Βιομηχανική παραγωγή | 4,7% |
| Κύκλος εργασιών καταλυμάτων | 3,1% |
| Κύκλος εργασιών εστίασης | -1,9% |
| Όγκος λιανικών πωλήσεων | περίπου -2,9% |
Η εικόνα αποτυπώνει μια οικονομία δύο ταχυτήτων. Οι κλάδοι που συνδέονται με επενδύσεις, έργα υποδομής και βιομηχανική παραγωγή έχουν σαφώς καλύτερες επιδόσεις. Αντίθετα, οι κλάδοι που εξαρτώνται άμεσα από το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών εμφανίζουν κόπωση.
Αυτό αποτελεί μία ακόμη ένδειξη ότι η ακρίβεια δεν είναι απλώς στατιστικό μέγεθος. Έχει αρχίσει να επηρεάζει τις πραγματικές αποφάσεις κατανάλωσης.
Η ανεργία υποχωρεί ετησίως, αλλά η αγορά εργασίας συναντά όρια
Το ΙΟΒΕ προβλέπει ότι η ανεργία θα διαμορφωθεί στο 8,7% το 2026 και στο 8,2% το 2027. Στο πρώτο τρίμηνο του 2026, ωστόσο, το ποσοστό ανεργίας αυξήθηκε οριακά στο 10,6%, από 10,4% ένα χρόνο νωρίτερα.
Η εξέλιξη δεν είναι απαραίτητα ένδειξη γενικευμένης επιδείνωσης. Το ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας αυξήθηκε στο 53,2%, κατά μία ποσοστιαία μονάδα, γεγονός που σημαίνει ότι περισσότεροι πολίτες αναζητούν ενεργά εργασία.
Το ισοζύγιο προσλήψεων και αποχωρήσεων στον ιδιωτικό τομέα παρέμεινε θετικό κατά 54.900 θέσεις. Παράλληλα, το μισθολογικό κόστος αυξήθηκε κατά 6,7% σε ετήσια βάση.
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις απασχόλησης σημειώθηκαν στην παροχή υπηρεσιών, στις επαγγελματικές και τεχνικές δραστηριότητες και στη μεταποίηση. Αντίθετα, ο πρωτογενής τομέας έχασε περίπου 43.000 θέσεις εργασίας.
Η αύξηση του μισθολογικού κόστους έχει δύο όψεις. Από τη μία πλευρά, στηρίζει το διαθέσιμο εισόδημα και περιορίζει την απώλεια αγοραστικής δύναμης. Από την άλλη, εάν δεν συνοδεύεται από ανάλογη αύξηση παραγωγικότητας, μπορεί να μετατραπεί σε πρόσθετη πίεση στις τιμές και στην ανταγωνιστικότητα.
Το εξωτερικό έλλειμμα παραμένει η «αχίλλειος πτέρνα»
Οι εξαγωγές προϊόντων αυξήθηκαν ονομαστικά κατά 11,3% στο πρώτο τετράμηνο του 2026. Χωρίς πετρελαιοειδή και πλοία, όμως, η άνοδος περιορίστηκε στο 3,7%. Οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 3,3%.
Το εμπορικό έλλειμμα μειώθηκε κατά περίπου 900 εκατ. ευρώ, στα 10,4 δισ. ευρώ. Παρά τη βελτίωση αυτή, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε στα 8,3 δισ. ευρώ, από 7,3 δισ. ευρώ την ίδια περίοδο του 2025.
| Εξωτερικός τομέας, α΄ τετράμηνο 2026 | Επίδοση |
|---|---|
| Ονομαστική αύξηση εξαγωγών προϊόντων | 11,3% |
| Αύξηση εξαγωγών χωρίς πετρελαιοειδή και πλοία | 3,7% |
| Αύξηση εισαγωγών προϊόντων | 3,3% |
| Εμπορικό έλλειμμα | 10,4 δισ. ευρώ |
| Βελτίωση εμπορικού ελλείμματος | 0,9 δισ. ευρώ |
| Έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών | 8,3 δισ. ευρώ |
| Αντίστοιχο έλλειμμα το 2025 | 7,3 δισ. ευρώ |
Το πρόβλημα είναι διαρθρωτικό: όταν η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται, αυξάνει γρήγορα τις εισαγωγές μηχανημάτων, καταναλωτικών αγαθών, πρώτων υλών και ενέργειας. Για το 2027, το ΙΟΒΕ προβλέπει αύξηση εισαγωγών 4,2%, έναντι αύξησης εξαγωγών μόλις 2,5%.
Επομένως, ακόμη και εάν η οικονομία αναπτύσσεται, ένα σημαντικό μέρος της πρόσθετης ζήτησης διαρρέει προς το εξωτερικό.
Ο προϋπολογισμός υπεραποδίδει — αλλά οι δαπάνες τρέχουν ταχύτερα
Στο πρώτο πεντάμηνο του 2026, ο κρατικός προϋπολογισμός κατέγραψε ταμειακό πλεόνασμα 103 εκατ. ευρώ, έναντι στόχου για έλλειμμα 2,176 δισ. ευρώ. Το πρωτογενές πλεόνασμα έφθασε τα 3,65 δισ. ευρώ, έναντι στόχου 1,243 δισ. ευρώ.
Η υπεραπόδοση είναι μεγάλη. Υπάρχει, ωστόσο, μία κρίσιμη λεπτομέρεια: οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 11,1%, ταχύτερα από τα καθαρά έσοδα, τα οποία αυξήθηκαν κατά 4,3%.
| Προϋπολογισμός, Ιανουάριος–Μάιος 2026 | Αποτέλεσμα | Στόχος |
|---|---|---|
| Συνολικό ταμειακό ισοζύγιο | +103 εκατ. ευρώ | -2,176 δισ. ευρώ |
| Πρωτογενές ισοζύγιο | +3,650 δισ. ευρώ | +1,243 δισ. ευρώ |
| Μεταβολή καθαρών εσόδων | +4,3% | — |
| Μεταβολή δαπανών | +11,1% | — |
Το ΙΟΒΕ προειδοποιεί ευθέως για τον κίνδυνο προεκλογικών παροχών που θα επιβαρύνουν το δημόσιο ταμείο και την παραγωγική οικονομία. Η καλή δημοσιονομική εικόνα δεν είναι αυτόματη ούτε μόνιμη. Εξαρτάται από τη διατήρηση της ανάπτυξης, την αξιοπιστία της πολιτικής και την ικανότητα προσαρμογής σε νέες κρίσεις.
Οι τράπεζες είναι ισχυρές, αλλά τα στεγαστικά παραμένουν αδύναμα
Η εικόνα του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι συνολικά θετική. Οι ιδιωτικές καταθέσεις αυξήθηκαν σημαντικά, ενώ η πιστωτική επέκταση προς τις επιχειρήσεις παρέμεινε υψηλή.
Την περίοδο Μαρτίου–Μαΐου 2026, οι νέες καθαρές εισροές καταθέσεων έφθασαν τα 7,3 δισ. ευρώ, από τα οποία 6,5 δισ. προήλθαν από επιχειρήσεις και 800 εκατ. από νοικοκυριά. Σε ετήσια βάση, το απόθεμα ιδιωτικών καταθέσεων αυξήθηκε κατά 15,3 δισ. ευρώ και ο ρυθμός αύξησης διαμορφώθηκε στο 7,8%.
Η συνολική πιστωτική επέκταση προς τον ιδιωτικό τομέα έφθασε το 7,4% τον Μάιο, ενώ προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις το 9,8%. Προς τα νοικοκυριά ήταν 2,7%, με τη στεγαστική πίστη να αυξάνεται μόλις κατά 1,2%.
| Τραπεζικό σύστημα, Μάιος 2026 | Επίδοση |
|---|---|
| Ετήσια αύξηση ιδιωτικών καταθέσεων | 7,8% |
| Καθαρές εισροές Μαρτίου–Μαΐου | 7,3 δισ. ευρώ |
| Πιστωτική επέκταση ιδιωτικού τομέα | 7,4% |
| Πιστωτική επέκταση επιχειρήσεων | 9,8% |
| Πιστωτική επέκταση νοικοκυριών | 2,7% |
| Στεγαστική πίστη | 1,2% |
| Καταναλωτική πίστη | 7,0% |
| Μη εξυπηρετούμενα δάνεια | περίπου 3,4% |
Η χρηματοδότηση κατευθύνεται κυρίως προς τις επιχειρήσεις, ενώ η ζήτηση για στεγαστικά παραμένει ασθενής. Αυτό δεν προκαλεί έκπληξη: οι αυξημένες τιμές κατοικιών, το ύψος των επιτοκίων και η περιορισμένη οικονομική δυνατότητα μεγάλου μέρους των νεότερων νοικοκυριών περιορίζουν τη ζήτηση.
Η ενεργειακή εξάρτηση και το Στενό του Ορμούζ
Η κρίση στο Στενό του Ορμούζ αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εξωτερικούς κινδύνους. Η Ελλάδα είχε την υψηλότερη εξάρτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση από εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων των χωρών του Κόλπου, με ποσοστό 25,4% την περίοδο 2023–2025, έναντι μόλις 6,6% στην ΕΕ.
Το 96,8% των ελληνικών ενεργειακών εισαγωγών από τις χώρες του Κόλπου προερχόταν από το Ιράκ. Κατά το δίμηνο Μαρτίου–Απριλίου 2026, ο όγκος των εισαγωγών από την περιοχή μειώθηκε κατά 25,6%, αλλά η αξία τους αυξήθηκε κατά 5,6% λόγω των υψηλότερων τιμών.
Η Ελλάδα αναπλήρωσε μέρος της απώλειας με αυξημένες εισαγωγές από τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο, τη Νιγηρία και το Ομάν. Το γεγονός αυτό δείχνει ευελιξία, δεν εξαλείφει όμως τον κίνδυνο υψηλότερου κόστους ενέργειας και μεταφοράς.
Η πρόταση για επενδυτικούς λογαριασμούς νοικοκυριών
Η έκθεση περιλαμβάνει πρόταση για τη δημιουργία δύο νέων αποταμιευτικών επενδυτικών λογαριασμών.
Ο Ατομικός Αποταμιευτικός Επενδυτικός Λογαριασμός θα δίνει φορολογικά κίνητρα για μακροχρόνιες επενδύσεις σε χαρτοφυλάκια κινητών αξιών. Ο Παιδικός Αποταμιευτικός Επενδυτικός Λογαριασμός θα ανοίγει με τη γέννηση κάθε παιδιού, με δυνατότητα εισφορών από τους γονείς και αναλογική ενίσχυση από το Δημόσιο.
Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, με μέσο ετήσιο δημοσιονομικό κόστος περίπου 100 εκατ. ευρώ, οι καθαρές νέες επενδύσεις θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 300 εκατ. ευρώ ετησίως. Κάθε ένα ευρώ δημοσιονομικού κόστους θα μπορούσε να δημιουργήσει έως δύο ευρώ πρόσθετου πραγματικού εθνικού εισοδήματος σε ορίζοντα πενταετίας.
Το πραγματικό μήνυμα της έκθεσης
Η έκθεση του ΙΟΒΕ δεν περιγράφει μια οικονομία που καταρρέει. Περιγράφει, όμως, μια οικονομία που δεν διαθέτει πλέον μεγάλα περιθώρια λανθασμένων επιλογών.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να αναπτύσσεται, αλλά βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις επενδύσεις του Ταμείου Ανάκαμψης, στην οικοδομή, στον τουρισμό και στη δημόσια δαπάνη. Η ιδιωτική κατανάλωση έχει χάσει ταχύτητα, το λιανεμπόριο υποχωρεί και ο πληθωρισμός κινείται σαφώς υψηλότερα από την υπόλοιπη Ευρωζώνη.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι πλέον απλώς πώς θα διατηρήσουμε την ανάπτυξη πάνω από το 2%. Είναι πώς θα αυξήσουμε την προσφορά, την παραγωγικότητα και την παραγωγή αρκετά γρήγορα, ώστε η ανάπτυξη να μη μετατρέπεται σε υψηλότερες τιμές και περισσότερες εισαγωγές.
Αυτό απαιτεί επενδύσεις που αυξάνουν πραγματικά την παραγωγική ικανότητα, μικρότερη φορολογική και ασφαλιστική επιβάρυνση της εργασίας, αποτελεσματικότερο κράτος, μεγαλύτερο ανταγωνισμό στις αγορές, περισσότερες κατοικίες και ισχυρότερη εγχώρια παραγωγή.
Διαφορετικά, η οικονομία μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται στα χαρτιά, αλλά τα νοικοκυριά να μην αισθάνονται ουσιαστική βελτίωση στην καθημερινότητά τους. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη πολιτική και οικονομική προειδοποίηση της έκθεσης.