Η απανθρακοποίηση της ναυτιλίας είναι απαραίτητη, ωστόσο δεν είναι μια απλή διαδικασία, καθώς περιλαμβάνει περισσότερα από την αλλαγή καυσίμων και τον εκσυγχρονισμό των στόλων. Σύμφωνα με μελέτη της EY-Parthenon, του τομέα στρατηγικής και συναλλαγών της EY Ελλάδας, η απανθρακοποίηση αποτελεί μια πολύπλευρη βιομηχανική, τεχνολογική, χρηματοδοτική και κανονιστική πρόκληση, που επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα αξίας της ναυτιλίας, και γι’ αυτό απαιτεί έναν συνολικό στρατηγικό σχεδιασμό.
Με το 80% των παγκόσμιων εμπορευματικών ροών να μεταφέρονται θαλάσσια, αυτή η συστηματική μετάβαση πρέπει να πραγματοποιηθεί με τρόπο που να εξασφαλίζει την αδιάλειπτη λειτουργία των θαλάσσιων μεταφορών και τη σταθερότητα του διεθνούς εμπορίου.
Η μελέτη της EY-Parthenon υπογραμμίζει ότι η κατεύθυνση της απανθρακοποίησης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ετοιμότητα του συνολικού οικοσυστήματος και όχι μόνο από τις κανονιστικές ρυθμίσεις. Η διαθεσιμότητα και το κόστος εναλλακτικών καυσίμων, η ανάπτυξη λιμενικών και εφοδιαστικών υποδομών, οι δυνατότητες των ναυπηγείων, καθώς και η χρηματοδότηση και ο συντονισμός των συμμετεχόντων φορέων είναι καθοριστικές προϋποθέσεις για μια εφικτή μετάβαση. Η μελέτη επισημαίνει ότι, αν και οι απαιτήσεις συμμόρφωσης και το κόστος της μετάβασης επιβάλλονται κυρίως σε επίπεδο πλοίου, πολλοί κρίσιμοι παράγοντες που θα κρίνουν την επιτυχία της απανθρακοποίησης βρίσκονται σε άλλα σημεία της αλυσίδας αξίας.
Βασικές προκλήσεις στην απανθρακοποίηση
Η τρέχουσα κατάσταση του παγκόσμιου στόλου αντικατοπτρίζει το μέγεθος της πρόκλησης. Η διείσδυση εναλλακτικών καυσίμων παραμένει χαμηλή, με μόλις το 2,4% των πλοίων να διαθέτουν σχετική δυνατότητα. Αν και το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο σε όρους χωρητικότητας (gross tonnage), φτάνοντας το 8,9%, αυτό δείχνει ότι οι διαθέσιμες δυνατότητες συγκεντρώνονται κυρίως σε μεγαλύτερα πλοία. Επίσης, η σημαντική μείωση και η γεωγραφική συγκέντρωση των μεγάλων ενεργών ναυπηγείων περιορίζουν τη δυνατότητα μετάβασης, καθώς η ανανέωση του στόλου εξαρτάται από την ικανότητα των ναυπηγείων να παραδώσουν νέα πλοία και μετασκευές.
Αντίστοιχα, οι συνθήκες στην αγορά καυσίμων παραμένουν περιοριστικές. Τα εναλλακτικά καύσιμα καλύπτουν σήμερα λιγότερο από 1% της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης της ναυτιλίας και είναι 3 έως 7 φορές πιο ακριβά σε σύγκριση με τα συμβατικά ναυτιλιακά καύσιμα. Παράλληλα, η ζήτηση για εναλλακτικά καύσιμα στον κλάδο της ναυτιλίας αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά στα επόμενα χρόνια, χωρίς όμως η συνολική προσφορά να εξελίσσεται με αντίστοιχη ταχύτητα και προβλεψιμότητα. Έτσι, η ναυτιλία θα ανταγωνίζεται και άλλους τομείς, όπως η αεροπορία, η ηλεκτροπαραγωγή και η βαριά βιομηχανία, για την πρόσβαση σε περιορισμένους πόρους ανανεώσιμης ενέργειας, πράσινου υδρογόνου και βιώσιμων πρώτων υλών.
Η μελέτη επισημαίνει ότι οι δυνατότητες μετάβασης διαφέρουν μεταξύ της ναυτιλίας τακτικών γραμμών (liner shipping) και της ελεύθερης ναυτιλίας (tramp shipping), ενώ ρυθμιστικά πλαίσια και μηχανισμοί, όπως ο IMO, το FuelEU Maritime και το EU ETS, μετατρέπουν σταδιακά τις εκπομπές σε άμεσο κόστος συμμόρφωσης.
Παράγοντες που θα καθορίσουν την επιτυχία της μετάβασης
Με αυτές τις συνθήκες, δεν υπάρχει μία μοναδική λύση για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας. Η επιτυχής μετάβαση απαιτεί συνδυασμό ενεργειακής αποδοτικότητας, επιχειρησιακών βελτιώσεων, μεταβατικών καυσίμων, τεχνολογικής ευελιξίας και σταδιακής αξιοποίησης εναλλακτικών καυσίμων καθώς αυτά γίνονται διαθέσιμα σε μεγάλη κλίμακα.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η επιτυχία της μετάβασης θα εξαρτηθεί από τον κατάλληλο χρονισμό, τον συντονισμό του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, την ύπαρξη σαφούς κανονιστικού πλαισίου και τη δίκαιη κατανομή των χρηματοδοτικών κενών, των κινδύνων και των ευθυνών σε όλη την αλυσίδα αξίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη χρηματοδότηση της μετάβασης, καθώς υπάρχει ανάγκη για στοχευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία και μηχανισμούς διαχείρισης κινδύνου για την κινητοποίηση επενδύσεων σε πλοία, καύσιμα, λιμάνια, υποδομές και τεχνολογίες.
Ο Γιάννης Μπίτζης, Εταίρος της EY-Parthenon στην Ελλάδα, σχολιάζοντας τα ευρήματα της μελέτης, ανέφερε: «Η απανθρακοποίηση για τη ναυτιλία δεν είναι μόνο τεχνολογική ή κανονιστική πρόκληση, αλλά και ζήτημα ανθεκτικότητας και μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας που αφορά ολόκληρη την αλυσίδα αξίας. Η μετάβαση πρέπει να προχωρήσει χωρίς να διαταραχθεί το παγκόσμιο εμπόριο. Ένας ρεαλιστικός οδικός χάρτης είναι απαραίτητος, ο οποίος θα καθορίζει εφικτές διαδρομές μετάβασης, κεφαλαιακές ανάγκες και εργαλεία για την αντιμετώπιση των χρηματοδοτικών κενών του κλάδου».
Από την πλευρά του, ο Γιάννης Πιέρρος, Εταίρος της EY Ελλάδος και Επικεφαλής Υπηρεσιών Διασφάλισης για τον Ναυτιλιακό Κλάδο, τόνισε: «Δεν υπάρχει ένας μοναδικός παράγοντας που μπορεί να οδηγήσει τη ναυτιλία στην απανθρακοποίηση. Αυτή η μετάβαση θα εξαρτηθεί από την αποτελεσματική ευθυγράμμιση των ρυθμιστικών απαιτήσεων, των πολιτικών, της ανάπτυξης εναλλακτικών καυσίμων, των υποδομών και της διαθέσιμης χρηματοδότησης. Οι άμεσες ενέργειες που απαιτούνται σχετίζονται με την ενεργειακή αποδοτικότητα, τις επιχειρησιακές βελτιώσεις και τις ψηφιακές λύσεις».
Διαβάστε τη συνολική έρευνα της EY-Parthenon για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας, εδώ.