Στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα, η Κεντρική Ασία δεν αποτελεί πλέον μια ξεχασμένη ενδοχώρα, αλλά το πιο περιζήτητο «οικόπεδο» του πλανήτη. Η ανάγκη της διεθνούς βιομηχανίας για κρίσιμα ορυκτά έχει πυροδοτήσει ένα αδηφάγο σαφάρι ισχύος, μετατρέποντας την περιοχή σε μαγνήτη ξένων επενδύσεων και διπλωματικής πίεσης.
Δύση και Ανατολή δεν ερίζουν απλώς για τα πλούσια κοιτάσματα του υπεδάφους της, αλλά για κάτι πολύ μεγαλύτερο: τον απόλυτο έλεγχο των αυριανών τεχνολογιών και το δικαίωμα να υπαγορεύουν τους όρους της παγκόσμιας επιρροής. Μέσα σε αυτό το κλίμα οξυμένου ανταγωνισμού, οι μεγάλες δυνάμεις σπεύδουν να πάρουν θέση μάχης, επαναφέροντας στο προσκήνιο ιστορικές αντιπαραθέσεις για την κυριαρχία στην Ευρασία.
Οι ΗΠΑ
Στο πλαίσιο αυτό, στα μέσα Φεβρουαρίου, η κυβέρνηση των ΗΠΑ κατέληξε σε συμφωνία με το Ουζμπεκιστάν, εξασφαλίζοντας προνομιακή πρόσβαση στα κρίσιμα ορυκτά του κράτους της Κεντρικής Ασίας.
Το Κοινό Πλαίσιο Επενδύσεων μεταξύ της US International Development Finance Corp. (DFC) και της πιο πυκνοκατοικημένης χώρας της περιοχής αποσκοπεί στην εμβάθυνση της διμερούς συνεργασίας, θέτοντας σε προτεραιότητα τις επενδύσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών – από την έρευνα και την εξόρυξη έως την επεξεργασία.
Η συμφωνία, την οποία η DFC χαρακτήρισε «ιστορική», προβλέπει επίσης την ίδρυση Κοινής Εταιρείας Επενδύσεων ΗΠΑ-Ουζμπεκιστάν για τη χρηματοδότηση μελλοντικών έργων υποδομής και εξόρυξης.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί καρπό των εντατικών αμερικανικών προσπαθειών, από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, με στόχο την προσέγγιση των πέντε πρώην σοβιετικών δημοκρατιών της Κεντρικής Ασίας.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ισχυροποιήσει το γεωπολιτικό της αποτύπωμα σε μια περιοχή με πλούσιο υπέδαφος, όπου παραδοσιακά κυριαρχεί η Ρωσία και, πιο πρόσφατα, διεκδικεί ηγετικό ρόλο η Κίνα.
Οι άλλοι «παίκτες» ενώ η ρωσική επιρροή υποχωρεί
Ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελούν τη μοναδική δύναμη που προσεγγίζει την Κεντρική Ασία. Ενώ η ρωσική επιρροή υποχωρεί έναντι της κινεζικής οικονομικής επέλασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο συσφίγγουν τους δεσμούς τους με την περιοχή. Παράλληλα, ισχυροί παίκτες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στήνουν ήδη σημαντικές επιχειρηματικές συμμαχίες στον στρατηγικό αυτόν τομέα.
«Θυμίζει το “Μεγάλο Παιχνίδι”», δήλωσε ο Καρίμ Νταχού, αναπληρωτής διευθυντής διεθνών σχέσεων και συνεργασίας στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), παραπέμποντας στην πολιτική και διπλωματική αντιπαράθεση του 19ου αιώνα μεταξύ βρετανικής και ρωσικής αυτοκρατορίας για τον έλεγχο της περιοχής —έναν ανελέητο σκιώδη πόλεμο κατασκοπείας και επιρροής με έπαθλο τις στρατηγικές διόδους προς την Κεντρική Ασία και την Ινδία.
«Αναπτύσσεται έντονος ανταγωνισμός για τα ορυκτά της Κεντρικής Ασίας, εν μέσω ενός παγκόσμιου αγώνα δρόμου για την εξασφάλιση πρόσβασης σε αυτά».
Ανεκμετάλλευτες κρίσιμες πρώτες ύλες
Πράγματι, η περιοχή εξελίσσεται σε κεντρικό πεδίο γεωπολιτικής μάχης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών, των οποίων τα αποθέματα είναι σημαντικά αλλά παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτα.
Η Κίνα, έχοντας διεισδύσει δυναμικά στις χώρες αυτές, αποτελεί πλέον τον κυρίαρχο παγκόσμιο προμηθευτή και επεξεργαστή των συγκεκριμένων στοιχείων. Ελέγχει, για παράδειγμα, τις αλυσίδες εφοδιασμού για ζωτικά ορυκτά όπως το θειικό μαγγάνιο και το φωσφορικό οξύ, σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) για το 2025.
Παράλληλα, ηγείται στην αγορά ραφιναρίσματος, κατέχοντας μέσο μερίδιο περίπου 70% για τα 19 από τα 20 στρατηγικά ορυκτά που ανέλυσε ο IEA.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι ισχυρότερες οικονομίες του πλανήτη ερίζουν για ένα μερίδιο από τον ορυκτό πλούτο χωρών όπως το Καζακστάν, το Κιργιστάν και το Ουζμπεκιστάν.
Οι θησαυροί
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, η Κεντρική Ασία συγκεντρώνει το 39% των παγκόσμιων αποθεμάτων μαγγανίου, το 31% του χρωμίου, το 20% του μολύβδου, το 13% του ψευδαργύρου, το 9% του τιτανίου, το 6% του αλουμινίου, καθώς και από 5% σε χαλκό, κοβάλτιο και μολυβδαίνιο. Το Καζακστάν διαθέτει προς εξαγωγή 21 από τις 34 πρώτες ύλες που η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ταξινομήσει ως κρίσιμης σημασίας. Παράλληλα, το Κιργιστάν κατέχει τα τρίτα μεγαλύτερα αποθέματα αντιμονίου παγκοσμίως, ενώ το Ουζμπεκιστάν κατατάσσεται 11ο στη διεθνή λίστα αποθεμάτων χαλκού, με την Τασκένδη να έχει ήδη δρομολογήσει την ανάπτυξη μονάδων παραγωγής λιθίου και μολυβδαινίου.
Οι συγκεκριμένες πρώτες ύλες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά μιας ευρείας γκάμας τεχνολογιών καθαρής ενέργειας —από ηλιακούς συλλέκτες και ανεμογεννήτριες έως συστήματα αποθήκευσης μπαταριών— ενώ είναι απαραίτητες στην ψηφιακή βιομηχανία και την άμυνα.
Διπλωματικό «φλερτ»
Τον περασμένο Νοέμβριο, ο Ντόναλντ Τραμπ υποδέχθηκε στην Ουάσινγκτον τους ηγέτες του Καζακστάν, Κιργιστάν, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν και Ουζμπεκιστάν, υπογράφοντας μνημόνια για τα ορυκτά με 11 χώρες.
Παράλληλα, το 3ο Οικονομικό Φόρουμ ΕΕ-Κεντρικής Ασίας κατέληξε σε έξι συμφωνίες για χρηματοδότηση ψηφιακών γεωλογικών χαρτών προς προσέλκυση επενδυτών.
Τον Ιούνιο, Σαουδική Αραβία και Καζακστάν συμφώνησαν σε κοινές εξορύξεις και μεταφορά τεχνογνωσίας.
Αντιθέτως, η Μόσχα αντιδρά νευρικά στη δυτική πρόσβαση στις σπάνιες γαίες της παραδοσιακής σφαίρας επιρροής της, όπου διεισδύει και η Κίνα.
«Μας ανησυχεί η ένταση με την οποία η Ουάσινγκτον προωθεί συμφωνίες για κρίσιμα ορυκτά και σπάνιες γαίες», δήλωσε ο Ρώσος υφυπουργός Εξωτερικών Μιχαήλ Γκαλούζιν. «Δεν πρόκειται απλώς για οικονομικό ανταγωνισμό, αλλά για απόπειρα εκτοπισμού της Ρωσίας και δημιουργίας μιας ελεγχόμενης από τη Δύση υποδομής, σε απόσταση αναπνοής από τα σύνορά μας».
Μια ευκαιρία αλλά και μια παγίδα
Για τα κράτη της Κεντρικής Ασίας, το διεθνές επενδυτικό κρεσέντο γύρω από τον ορυκτό πλούτο αποτελεί πρώτης τάξεως ευκαιρία για την τόνωση της ανάπτυξης και την απεξάρτηση των οικονομιών τους από περιορισμένες πηγές εσόδων. Εντούτοις, η βιομηχανική εκμετάλλευση αυτών των πόρων προσκρούει σε σημαντικές προκλήσεις, με κυριότερο το ερώτημα κατά πόσον οι δραστηριότητες αυτές θα αποτελέσουν ατμομηχανή οικονομικής προόδου ή αν θα παγιδεύσουν την περιοχή σε μια μόνιμη εξάρτηση από τις ισχυρότερες παγκόσμιες δυνάμεις.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της - στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.