Οι περισσότεροι πόλεμοι αλλάζουν τα σύνορα. Ο πόλεμος των ΗΠΑ στο Ιράν φαίνεται πως αλλάζει κάτι ακόμη πιο σημαντικό: τον τρόπο με τον οποίο κινείται η ενέργεια στον πλανήτη.
Έπειτα από σχεδόν έξι μήνες συγκρούσεων, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι πλέον μόνο οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν ή η στρατιωτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, της θαλάσσιας οδού από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η Τεχεράνη απέδειξε ότι δεν χρειάζεται να κλείσει επισήμως το πέρασμα. Οι επιθέσεις με drones και πυραύλους κατά εμπορικών πλοίων, οι συνεχείς απειλές και η αβεβαιότητα αρκούν για να αυξήσουν το κόστος μεταφοράς, να εκτινάξουν τα ασφάλιστρα και να οδηγήσουν πολλές εταιρείες στην αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών.
Με άλλα λόγια, το Ορμούζ μετατράπηκε από θαλάσσιο πέρασμα σε γεωπολιτικό όπλο.
Το δίδαγμα της Ερυθράς Θάλασσας
Άπαντες είχαν προειδοποιήσει τον Ντόναλντ Τραμπ πως αυτό θα συμβεί. Υπήρχε εξάλλου το προηγούμενο της Ερυθράς Θάλασσας, όταν οι επιθέσεις των Χούθι οδήγησαν μεγάλο μέρος της διεθνούς ναυτιλίας να εγκαταλείψει προσωρινά τη Διώρυγα του Σουέζ και να στραφεί στον περίπλου της Αφρικής.
Η διαφορά είναι ότι το Ορμούζ έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία για την παγκόσμια οικονομία.
Ενώ από τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ διέρχεται περίπου το 10% του παγκόσμιου εμπορίου, από το Ορμούζ περνά σχεδόν το 20% της παγκόσμιας διακίνησης ενεργειακών προϊόντων. Μια παρατεταμένη αποσταθεροποίηση δεν επηρεάζει μόνο τις τιμές του πετρελαίου. Επηρεάζει τον πληθωρισμό, το κόστος μεταφορών, τα επιτόκια και τελικά τον ρυθμό ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας.
Η απάντηση δεν είναι στρατιωτική
Εκεί όμως που ίσως αλλάζει πραγματικά η εικόνα είναι στην αντίδραση των χωρών του Κόλπου.
Αντί να περιορίζονται στην προστασία της ναυσιπλοΐας, κυβερνήσεις και ενεργειακοί όμιλοι επιταχύνουν επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων σε υποδομές που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ.
Η Σαουδική Αραβία επεκτείνει τον αγωγό Ανατολής-Δύσης, ώστε μεγαλύτερες ποσότητες πετρελαίου να καταλήγουν στην Ερυθρά Θάλασσα χωρίς να διέρχονται από το Ορμούζ.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα σχεδιάζουν να διπλασιάσουν τη δυναμικότητα του αγωγού που καταλήγει στις ακτές του Κόλπου του Ομάν, νότια των Στενών.
Το Ιράκ επαναφέρει στο προσκήνιο σχέδια αγωγών προς τη Συρία, την Τουρκία και την Ιορδανία, ώστε μέρος των εξαγωγών του να κατευθύνεται προς τη Μεσόγειο και την Ερυθρά Θάλασσα.
Οι υποδομές αυτές δεν μπορούν να αντικαταστήσουν άμεσα το Ορμούζ. Μπορούν όμως να μειώσουν σημαντικά τη στρατηγική του σημασία μέσα στα επόμενα χρόνια.
Η Κίνα βλέπει ακόμη πιο μακριά
Η κρίση, όμως, δεν αλλάζει μόνο τις διαδρομές μεταφοράς πετρελαίου. Αλλάζει και τις επενδυτικές προτεραιότητες της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσαν οι Financial Times, οι επενδύσεις της Κίνας σε έργα πράσινης ενέργειας μέσω της πρωτοβουλίας Belt and Road Initiative εκτινάχθηκαν σε ιστορικό υψηλό 20,1 δισ. δολαρίων μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, ξεπερνώντας ήδη το σύνολο του προηγούμενου έτους.
Πίσω από αυτή την εξέλιξη βρίσκεται και η αβεβαιότητα που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Όσο αυξάνεται ο γεωπολιτικός κίνδυνος γύρω από το πετρέλαιο, τόσο ισχυρότερο γίνεται το οικονομικό κίνητρο για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ηλεκτρικά δίκτυα και ενεργειακές υποδομές που περιορίζουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Ο νέος δρόμος του Μεταξιού γίνεται «πράσινος»
Η μεταβολή δεν αφορά μόνο το ύψος των επενδύσεων αλλά και τη φύση τους.
Το Belt and Road, που επί χρόνια ταυτίστηκε με λιμάνια, σιδηροδρόμους και μεγάλα έργα υποδομών, στρέφεται πλέον ολοένα περισσότερο στην καθαρή ενέργεια, τη βιομηχανία και τις νέες τεχνολογίες.
Την ίδια στιγμή αυξάνεται αισθητά και η συμμετοχή ιδιωτικών κινεζικών επιχειρήσεων, γεγονός που δείχνει ότι οι επενδύσεις βασίζονται πλέον περισσότερο σε εμπορικά κριτήρια παρά σε αποκλειστικά γεωπολιτικές επιλογές.
Το παράδοξο του Ιράν
Η στρατηγική της Τεχεράνης στηρίζεται στην υπόθεση ότι ο κόσμος δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς το Ορμούζ.
Βραχυπρόθεσμα, η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται. Οι τιμές της ενέργειας παραμένουν ευάλωτες, οι ναυτιλιακές εταιρείες αναπροσαρμόζουν τα δρομολόγιά τους και η διεθνής οικονομία παρακολουθεί με ανησυχία κάθε νέα επίθεση.
Μακροπρόθεσμα, όμως, η ίδια αυτή στρατηγική ίσως παράγει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται τα Στενά του Ορμούζ ως μέσο πίεσης, τόσο περισσότερα κεφάλαια κατευθύνονται σε νέους αγωγούς, νέα λιμάνια και εναλλακτικές ενεργειακές λύσεις που μειώνουν τη σημασία τους.
Η επόμενη ημέρα ίσως έχει ήδη αρχίσει
Η ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλες γεωπολιτικές κρίσεις συχνά γεννούν νέους ενεργειακούς χάρτες.
Όπως ο αγωγός Μπακού-Τιφλίδα-Τσεϊχάν μείωσε την εξάρτηση της Ευρώπης από τις ρωσικές διαδρομές εξαγωγής, έτσι και η σημερινή κρίση μπορεί να επιταχύνει τη δημιουργία ενός νέου δικτύου αγωγών και ενεργειακών διαδρόμων στη Μέση Ανατολή.
Αυτό σημαίνει ότι η μάχη για το Ορμούζ δεν αφορά μόνο τον έλεγχο μιας θαλάσσιας οδού. Αφορά το ποιος θα διαμορφώσει τον ενεργειακό χάρτη των επόμενων δεκαετιών.
Και ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο του σημερινού πολέμου να είναι ότι, επιχειρώντας να μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ στο ισχυρότερο γεωπολιτικό του όπλο, το Ιράν επιταχύνει τις κινήσεις των γειτόνων του και των μεγάλων δυνάμεων για να πάψει ο κόσμος να εξαρτάται από αυτά.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της - στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.