Η καταγραφή των θυμάτων ενός πολέμου αποτελεί κανονικά μια από τις πιο απλές και αδιαμφισβήτητες υποχρεώσεις μιας στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας. Πόσοι σκοτώθηκαν, πόσοι τραυματίστηκαν, πότε και κάτω από ποιες συνθήκες. Στην περίπτωση, όμως, του πολέμου των ΗΠΑ με το Ιράν, ακόμη και αυτή η στοιχειώδης αποτύπωση φαίνεται να μετατρέπεται σε πεδίο πολιτικής και επικοινωνιακής διαχείρισης.
Το Πεντάγωνο άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζει τους Αμερικανούς στρατιωτικούς που έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί, χωρίζοντας πλέον τις απώλειες σε δύο διαφορετικές ιστοσελίδες και σε ξεχωριστές επιχειρησιακές κατηγορίες. Η αλλαγή μπορεί να εμφανίζεται ως τεχνική ή διοικητική, έχει όμως ένα πολύ συγκεκριμένο αποτέλεσμα: δυσκολεύει τη συνολική αποτίμηση του ανθρώπινου κόστους της σύγκρουσης.
Για να υπολογίσει κάποιος το σύνολο των απωλειών, δεν αρκεί πλέον να συμβουλευτεί μία ενιαία επίσημη καταγραφή. Πρέπει να αναζητήσει τους αριθμούς σε διαφορετικές σελίδες, να κατανοήσει ποιες ημερομηνίες και ποιες επιχειρήσεις καλύπτει καθεμία και στη συνέχεια να προσθέσει μόνος του τους νεκρούς και τους τραυματίες.
Η αλλαγή αυτή ήρθε σε μια στιγμή κατά την οποία η αμερικανική κυβέρνηση αντιμετώπιζε ήδη έντονη κριτική για ελλιπή ή καθυστερημένη ενημέρωση γύρω από τις απώλειες.
Από τους 14 στους 18 νεκρούς
Σύμφωνα με τα νέα στοιχεία, ο συνολικός αριθμός των Αμερικανών στρατιωτικών που έχουν σκοτωθεί από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου ανέρχεται σε 18.
Μέχρι λίγες ημέρες νωρίτερα, όμως, η ιστοσελίδα του Πενταγώνου εμφάνιζε μόνο 14 νεκρούς στο πλαίσιο της επιχείρησης «Epic Fury», της ονομασίας που έχει δώσει το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας στον πόλεμο με το Ιράν.
Οι τέσσερις στρατιωτικοί που είχαν αφαιρεθεί από τη συγκεκριμένη καταγραφή είχαν σκοτωθεί πρόσφατα στην Ιορδανία και στο Ιράκ. Η αιτιολόγηση που δόθηκε, σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, ήταν ότι οι θάνατοί τους σημειώθηκαν μετά την εκεχειρία του Απριλίου και επομένως δεν μπορούσαν να ενταχθούν στην ίδια επιχειρησιακή περίοδο.
Μετά τις αντιδράσεις, οι τέσσερις θάνατοι επανεμφανίστηκαν. Δεν εντάχθηκαν, όμως, στην αρχική καταγραφή της «Epic Fury». Τοποθετήθηκαν σε μια νέα και γενικόλογη κατηγορία με τον τίτλο «απώλειες υπερπόντιων επιχειρήσεων», η οποία καλύπτει την περίοδο από τις 7 Ιουλίου 2026.
Έτσι, ο συνολικός αριθμός των νεκρών αποκαταστάθηκε αριθμητικά, αλλά όχι σε μια ενιαία παρουσίαση.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς γραφειοκρατικό. Η διάσπαση των στοιχείων δημιουργεί δύο διαφορετικές αφηγήσεις για τον ίδιο πόλεμο: μία πρώτη σύγκρουση που εμφανίζεται να ολοκληρώθηκε με την εκεχειρία του Απριλίου και μία δεύτερη, η οποία αρχίζει όταν οι εχθροπραξίες κλιμακώθηκαν ξανά τον Ιούλιο.
Για τις οικογένειες των νεκρών, όμως, αυτή η διάκριση δεν αλλάζει την πραγματικότητα. Οι στρατιωτικοί σκοτώθηκαν υπηρετώντας στο ίδιο γεωγραφικό και στρατηγικό μέτωπο, απέναντι στον ίδιο αντίπαλο και στο πλαίσιο μιας σύγκρουσης που ουσιαστικά δεν είχε επιλυθεί.
Οι τραυματίες αυξήθηκαν κατά 142
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόκλιση στην παρουσίαση των τραυματιών. Το Πεντάγωνο καταγράφει πλέον 207 τραυματίες από τις 7 Ιουλίου και συνολικά 624 από την έναρξη του πολέμου. Ο νέος αριθμός περιλαμβάνει 142 περισσότερους τραυματίες από όσους είχαν προηγουμένως ανακοινωθεί για την περίοδο μετά την κατάρρευση της εκεχειρίας.
Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα, ο εκπρόσωπος του Πενταγώνου Σον Πάρνελ επέμενε ότι οι τραυματίες από τις 7 Ιουλίου ήταν λιγότεροι από 100. Παράλληλα, απέρριπτε ως «κατασκευασμένες» τις κατηγορίες περί απόκρυψης στοιχείων.
Η νέα επίσημη καταγραφή, ωστόσο, υπερδιπλασιάζει ουσιαστικά την εικόνα των απωλειών εκείνης της περιόδου.
Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή το Πεντάγωνο δεν είχε δημοσιοποιήσει εγκαίρως τις συνέπειες αρκετών ιρανικών επιθέσεων εναντίον βάσεων στην περιοχή όπου σταθμεύουν αμερικανικές δυνάμεις. Πριν από τις επιθέσεις στην Ιορδανία που κόστισαν τη ζωή σε τρεις στρατιωτικούς, είχαν σημειωθεί τουλάχιστον τρία ακόμη πλήγματα, από τα οποία είχαν τραυματιστεί δεκάδες άνθρωποι.
Οι τραυματισμοί αυτοί δεν ανακοινώθηκαν άμεσα. Η εικόνα που μεταφερόταν στην αμερικανική κοινή γνώμη ήταν επομένως εκείνη μιας περιορισμένης στρατιωτικής εμπλοκής με ελεγχόμενο κόστος, ενώ οι πραγματικοί αριθμοί ήταν σημαντικά υψηλότεροι.
Η πολιτική σημασία της ημερομηνίας
Η επιλογή της 7ης Ιουλίου ως αφετηρίας μιας νέας κατηγορίας απωλειών δεν είναι ούτε «ουδέτερη» ούτε και τυχαία.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι η πρόσφατη κλιμάκωση αποτελεί μια νέα σύγκρουση με το Ιράν και όχι συνέχεια του πολέμου που είχε αρχίσει τον Φεβρουάριο. Σύμφωνα με την κυβερνητική επιχειρηματολογία, η πρώτη σύγκρουση ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο, όταν τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία.
Στις 10 Ιουλίου ο Αμερικανός Πρόεδρος ενημέρωσε επισήμως το Κογκρέσο ότι οι εχθροπραξίες είχαν επαναληφθεί. Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση επιχειρεί να επανεκκινήσει όχι μόνο την επιχειρησιακή, αλλά και τη νομική καταμέτρηση του πολέμου.
Ο νόμος περί πολεμικών εξουσιών του 1973 προβλέπει ότι ο Πρόεδρος πρέπει να τερματίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις μέσα σε 60 ημέρες, εφόσον δεν έχει προηγουμένως λάβει ρητή έγκριση από το Κογκρέσο. Εάν η κλιμάκωση του Ιουλίου θεωρηθεί νέα σύγκρουση, τότε ξεκινά και μια νέα προθεσμία.
Η ίδια λογική φαίνεται να επεκτείνεται και στους νεκρούς και τους τραυματίες. Οι απώλειες μετά τις 7 Ιουλίου δεν παρουσιάζονται ως συνέχεια του ίδιου πολέμου, αλλά ως αποτέλεσμα μιας διαφορετικής επιχειρησιακής φάσης.
Με τον τρόπο αυτό, η διοικητική ταξινόμηση των θυμάτων συνδέεται άμεσα με τη νομική και πολιτική στρατηγική του Λευκού Οίκου.
Οι αριθμοί ως πολιτικό εργαλείο
Καμία από τις αλλαγές δεν εξαφανίζει επισήμως τους νεκρούς ή τους τραυματίες. Οι αριθμοί υπάρχουν και, μετά τις αντιδράσεις, το συνολικό άθροισμα μπορεί να υπολογιστεί. Η επιλογή, όμως, της διάσπασης της πληροφορίας έχει επικοινωνιακή σημασία.
Ένας ενιαίος αριθμός -18 νεκροί και 624 τραυματίες- επιτρέπει στην κοινή γνώμη να αντιληφθεί άμεσα το συνολικό ανθρώπινο κόστος. Δύο χωριστές κατηγορίες, διαφορετικές ημερομηνίες και διαφορετικές ιστοσελίδες αποδυναμώνουν αυτή την εικόνα.
Η διάσπαση μετατρέπει τον πόλεμο από ένα ενιαίο γεγονός με συσσωρευμένες απώλειες σε μια ακολουθία επιμέρους επιχειρήσεων. Κάθε νέα φάση ξεκινά με μικρότερους αριθμούς, ακόμη και αν οι στρατιωτικές, γεωγραφικές και πολιτικές συνθήκες παραμένουν ουσιαστικά οι ίδιες.
Αυτό εξηγεί και την αντίδραση βετεράνων, στρατιωτικών οικογενειών και μελών του Κογκρέσου. Η διαφωνία δεν αφορά μόνο την τεχνική παρουσίαση των δεδομένων, αλλά το δικαίωμα της αμερικανικής κοινωνίας να γνωρίζει χωρίς καθυστερήσεις και χωρίς αριθμητικές ακροβασίες πόσοι άνθρωποι έχουν πληρώσει το τίμημα μιας πολεμικής επιλογής.
Ομάδα Δημοκρατικών γερουσιαστών ζήτησε από τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ μια «πλήρη καταγραφή» των νεκρών και των τραυματιών. Στην επιστολή τους τόνισαν ότι οι πολίτες, το Κογκρέσο, οι στρατιωτικοί και οι οικογένειές τους δικαιούνται έγκαιρη και ακριβή ενημέρωση για το ανθρώπινο κόστος του πολέμου.
Το αίτημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή η δυσφορία απέναντι στη συνέχιση των επιχειρήσεων δεν περιορίζεται πλέον στους Δημοκρατικούς. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε για δεύτερη φορά υπέρ της απαίτησης να τερματίσει ο Τραμπ τον πόλεμο ή να ζητήσει ρητή εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο, καταγράφοντας αυξανόμενη και διακομματική αντίδραση.
Η συζήτηση για τους αριθμούς δεν είναι δευτερεύουσα σε σχέση με τον ίδιο τον πόλεμο. Είναι μέρος της πολιτικής μάχης για το πώς αυτός ο πόλεμος θα γίνει αντιληπτός από την κοινή γνώμη.
Όσο οι απώλειες εμφανίζονται περιορισμένες, κατακερματισμένες ή αποσυνδεδεμένες μεταξύ τους, η κυβέρνηση μπορεί ευκολότερα να υποστηρίζει ότι η στρατιωτική επιχείρηση παραμένει ελεγχόμενη. Όταν, αντίθετα, οι νεκροί και οι τραυματίες παρουσιάζονται ενιαία, το κόστος γίνεται ορατό και η πίεση για πολιτική λογοδοσία αυξάνεται.
Η αλλαγή στον τρόπο καταγραφής δεν αποδεικνύει από μόνη της μια οργανωμένη προσπάθεια συγκάλυψης. Δημιουργεί, όμως, εύλογες υποψίες, ιδίως όταν συνοδεύεται από καθυστερημένες ανακοινώσεις, αντιφατικές δηλώσεις και μεγάλες αναθεωρήσεις των αριθμών.
Στον πόλεμο με το Ιράν, η αντιπαράθεση δεν αφορά πλέον μόνο το πεδίο των επιχειρήσεων. Αφορά και το ποιος θα καθορίσει τη δημόσια εικόνα του πολέμου: οι ενιαίοι αριθμοί των θυμάτων ή οι διοικητικές κατηγορίες μέσα στις οποίες αυτοί τοποθετούνται.
Για τις οικογένειες των 18 νεκρών και των 624 τραυματιών, πάντως, η διάκριση ανάμεσα στην «Epic Fury» και στις «υπερπόντιες επιχειρήσεις» έχει μικρή σημασία. Ο ανθρώπινος απολογισμός παραμένει ενιαίος, ακόμη κι όταν η επίσημη καταγραφή επιχειρεί να τον χωρίσει σε διαφορετικές σελίδες.