Η εσωκομματική σκόνη που σήκωσε στους Χριστιανοδημοκράτες ο θερινός ανασχηματισμός του Φρίντριχ Μερτς, δεν φαίνεται να έχει επηρεάσει τον Γερμανό καγκελάριο, ο οποίος δείχνει σίγουρος για τη θέση του και έτοιμος να πάει ήρεμος στις καλοκαιρινές του διακοπές.
«Υποθέτω ότι μέχρι τον Σεπτέμβριο τα πράγματα θα έχουν ηρεμήσει κάπως», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα, ωστόσο, όπως εκτιμούν κύκλοι τους οποίους επικαλείται το Politico, ενδέχεται να υποτιμά τις πιέσεις που συσσωρεύονται στο εσωτερικό του ίδιου του κόμματός του.
Ενόψει των κρίσιμων περιφερειακών εκλογών του Σεπτεμβρίου, στις οποίες η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει ρεαλιστικές πιθανότητες να αναλάβει για πρώτη φορά την εξουσία σε γερμανικό κρατίδιο, στους κόλπους των Χριστιανοδημοκρατών (CDU) γίνεται πλέον ολοένα και πιο ανοιχτά λόγος για ένα Kanzlertausch, δηλαδή για «αλλαγή καγκελάριου», μέσα στο φθινόπωρο.
Η δημόσια κριτική προέρχεται μέχρι στιγμής κυρίως από στελέχη που απομακρύνθηκαν από την κυβέρνηση κατά τον ανασχηματισμό. Στο παρασκήνιο, όμως, αυξάνεται ο αριθμός των πολιτικών του CDU που συζητούν ένα σενάριο το οποίο, για τα γερμανικά πολιτικά δεδομένα, θα ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστο: την αντικατάσταση του καγκελάριου έπειτα από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο στην εξουσία.
Ο παράγοντας AfD
Η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης υπήρξε επί δεκαετίες μία από τις σταθερότερες δημοκρατίες της ηπείρου, χωρίς τη συχνή εναλλαγή πρωθυπουργών που γνώρισαν άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η εκλογική άνοδος της AfD, όμως, ανατρέπει τις παραδοσιακές ισορροπίες του γερμανικού πολιτικού συστήματος.
Το σκεπτικό όσων συζητούν ένα Kanzlertausch είναι ότι οι Χριστιανοδημοκράτες θα πρέπει να περιορίσουν τις συνέπειες μιας ενδεχόμενης εκλογικής ήττας στα ανατολικά κρατίδια και να επιχειρήσουν μια πολιτική επανεκκίνηση, αντικαθιστώντας έναν καγκελάριο που δεν έχει καταφέρει να ανακάμψει δημοσκοπικά.
Το ρίσκο, ωστόσο, είναι τεράστιο. Η AfD, η οποία βρίσκεται πλέον στην πρώτη θέση των δημοσκοπήσεων σε εθνικό επίπεδο, θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί μια νέα περίοδο αναταραχής στον κυβερνητικό συνασπισμό.
Η αντικατάσταση ενός καγκελάριου χρόνια πριν από τη λήξη της θητείας του θα οδηγούσε, άλλωστε, τη Γερμανία σε αχαρτογράφητα πολιτικά νερά.
Μόλις τρεις φορές στη μεταπολεμική Γερμανία
Μόνο τρεις εν ενεργεία καγκελάριοι στη μεταπολεμική ιστορία της Γερμανίας έχουν αντικατασταθεί από πολιτικό του ίδιου πολιτικού χώρου.
Το 1963, ο 87χρονος Κόνραντ Αντενάουερ παραιτήθηκε ανοίγοντας τον δρόμο στον Λούντβιχ Έρχαρντ. Το 1966 ο Έρχαρντ αποχώρησε μετά την κατάρρευση του κυβερνητικού συνασπισμού του, ενώ το 1974 ο Σοσιαλδημοκράτης Βίλι Μπραντ παραιτήθηκε μετά από σκάνδαλο κατασκοπείας.
Στο σημερινό σενάριο αλλαγής καγκελάριου, ως πιθανότερος διάδοχος του Μερτς εμφανίζεται ο Χέντρικ Βουστ, πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας.
Το ενδεχόμενο έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο εκτενούς συζήτησης στα γερμανικά μέσα ενημέρωσης, με το Der Spiegel να αφιερώνει μάλιστα το τελευταίο του εξώφυλλο σε μια πιθανή «εξέγερση στο παλάτι».
Συντηρητικοί πολιτικοί επιβεβαίωσαν στο Politico, υπό τον όρο της ανωνυμίας, ότι η συζήτηση διεξάγεται πράγματι στο εσωτερικό του κόμματος. Όπως ανέφεραν, η αυξανόμενη δυσαρέσκεια αντανακλά τη φθίνουσα εμπιστοσύνη στις ηγετικές ικανότητες του Μερτς, αλλά και τις αμφιβολίες για το κατά πόσο θα μπορέσει να διατηρήσει ενωμένο το CDU σε περίπτωση που η AfD κατακτήσει την εξουσία σε κάποιο κρατίδιο τον Σεπτέμβριο.
Οι εκλογές που μπορεί να «δείξουν» το μέλλον του Μερτς
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η AfD θα μπορούσε να εξασφαλίσει ακόμη και αυτοδυναμία στη Σαξονία-Άνχαλτ στις εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου. Παράλληλα, βρίσκεται σε θέση να επικρατήσει στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και να καταγράψει ισχυρή επίδοση στο Βερολίνο στις 20 Σεπτεμβρίου.
Ένας επιπλέον φόβος στους κόλπους των Χριστιανοδημοκρατών είναι ότι μεμονωμένα στελέχη του CDU στην ανατολική Γερμανία θα μπορούσαν μετά τις εκλογές να στηρίξουν κυβέρνηση κρατιδίου υπό την AfD. Μια τέτοια εξέλιξη θα παραβίαζε την πάγια δέσμευση του Μερτς ότι δεν θα επιτρέψει στην ακροδεξιά να συμμετάσχει στην εξουσία.
Στέλεχος του CDU χαρακτήρισε προς το παρόν «σεναριολογία» τη συζήτηση περί αλλαγής καγκελάριου, σημειώνοντας ωστόσο ότι η επόμενη ημέρα των εκλογών στην ανατολική Γερμανία θα είναι «καθοριστική» για το μέλλον του Μερτς.
Τα στελέχη υπογραμμίζουν επίσης ότι κανένα κορυφαίο στέλεχος του κόμματος δεν έχει μέχρι στιγμής ταχθεί δημοσίως εναντίον του καγκελάριου.
Πώς θα μπορούσε να αντικατασταθεί
Εάν ο Μερτς εξαναγκαζόταν σε αποχώρηση, η εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή αναταραχή στο πολιτικό σύστημα της Γερμανίας και ενδεχομένως να οδηγήσει ακόμη και σε πρόωρες εκλογές.
Το λιγότερο συγκρουσιακό σενάριο θα ήταν να αποχωρήσει οικειοθελώς, επιτρέποντας την εκλογή του διαδόχου του με κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Εάν αρνούνταν να παραιτηθεί, οι αντίπαλοί του θα έπρεπε να τον απομακρύνουν μέσω εποικοδομητικής ψήφου δυσπιστίας, διαδικασία κατά την οποία η Bundestag θα έπρεπε ταυτόχρονα να εκλέξει τον διάδοχό του.
Μια τέτοια – πρωτοφανής για τα σημερινά δεδομένα – κοινοβουλευτική κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει ρήγμα στον κυβερνητικό συνασπισμό του CDU, του βαυαρικού αδελφού κόμματος CSU και των Σοσιαλδημοκρατών.
Στηρίζει ο Μάρκους Ζέντερ
Προς το παρόν, πάντως, ο Μερτς εξακολουθεί να απολαμβάνει τη στήριξη κορυφαίων στελεχών του συντηρητικού χώρου.
«Είμαι απολύτως πεπεισμένος ότι ο Φρίντριχ Μερτς θα παραμείνει καγκελάριος», δήλωσε ο ισχυρός πρωθυπουργός της Βαυαρίας και πρόεδρος του CSU, Μάρκους Ζέντερ, ο οποίος προειδοποίησε ότι μια αλλαγή καγκελάριου «θα έριχνε τους συντηρητικούς σε πλήρη αναταραχή» και θα μπορούσε ακόμη και να οδηγήσει σε νέες εκλογές.
«Όποιος θέλει τώρα νέες εκλογές […] προωθεί ένα και μόνο πράγμα: την άνοδο των ριζοσπαστών στην εξουσία», τόνισε, καλώντας τα στελέχη να επικεντρωθούν στο κυβερνητικό έργο αντί να επιδίδονται σε παρασκηνιακές συζητήσεις.
Στο 13% η ικανοποίηση από τον Μερτς
Τα δημοσκοπικά δεδομένα, πάντως, είναι ιδιαίτερα αρνητικά για τον καγκελάριο.
Σε εθνικό επίπεδο, η συγκεντρωτική δημοσκόπηση του Politico εμφανίζει την AfD πρώτη με 28%, ενώ οι συντηρητικοί του Μερτς βρίσκονται στο 21%.
Ακόμη πιο ανησυχητικό για τον ίδιο είναι το ποσοστό προσωπικής αποδοχής του. Μόλις το 13% των Γερμανών δηλώνει ικανοποιημένο από την απόδοσή του, σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση ARD-DeutschlandTrend.
Πρόκειται για τη χαμηλότερη επίδοση εν ενεργεία καγκελάριου στην ιστορία σχεδόν 30 ετών της συγκεκριμένης έρευνας.
Η δημοσκοπική κατάρρευση του Μερτς αποδίδεται μεταξύ άλλων στην απογοήτευση για τις προσπάθειές του να αναζωογονήσει την προβληματική γερμανική οικονομία, αλλά και στον σκεπτικισμό των πολιτών απέναντι στις εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις που σχεδιάζονται στο συνταξιοδοτικό σύστημα και την υγειονομική περίθαλψη.
Για την ώρα, η καλύτερη πολιτική άμυνα του Μερτς φαίνεται να είναι ο φόβος των ίδιων των Χριστιανοδημοκρατών απέναντι στο ρίσκο μιας τόσο μεγάλης ανατροπής.
Όπως σημείωσε ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Μάιντς, Κάι Αρτσχάιμερ, δύσκολα μπορεί να φανταστεί πολλά στελέχη του συντηρητικού χώρου να υποστηρίζουν ότι η αντικατάσταση του καγκελάριου αποτελεί τη λύση και ότι είναι διατεθειμένα να αναλάβουν οποιοδήποτε ρίσκο με την ελπίδα μιας δημοσκοπικής ανάκαμψης. «Θα ήταν μια εντελώς τρελή ιδέα», κατέληξε.