Το παιχνίδι της υπομονής παίζουν τις τελευταίες εβδομάδες Ουάσινγκτον και Τεχεράνη, με τις δύο πλευρές να μην βιάζονται – για τους δικούς της λόγους η καθεμία – να κάνουν βήματα πίσω, ώστε να φτάσουν σε συμφωνία που θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ και θα διώξει – όσο είναι αυτό εφικτό – τα σύννεφα του πολέμου πάνω από τη Μέση Ανατολή. Όπως έχει διαμορφωθεί η κατάσταση, τόσο ο Ντόναλντ Τραμπ όσο και η ιρανική ηγεσία, πετούν διαρκώς η μια το γάντι στην άλλη και περιμένουν μια ένδειξη υποχώρησης, ώστε να επανέλθουν ζεστά στις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις.
Μέσα στο σαββατοκύριακο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε έτοιμος να περιμένει και να αφήσει τον χρόνο να λειτουργήσει υπέρ του. Αξιωματούχοι της κυβέρνησής του αναφέρουν ότι έχει κάνει πίσω ή, τουλάχιστον, έχει μετριάσει τις απειλές του για μια άμεση κλιμάκωση του πολέμου. Ο ίδιος περιγράφει τη στάση του ως μια προσέγγιση χαμηλών τόνων. Όπως υποστηρίζει, περιμένει να διαπιστώσει το μέγεθος της οικονομικής ζημιάς που υφίσταται το Ιράν και κατά πόσο αυτή θα συνεχιστεί. Σύμφωνα με τον Τραμπ, η πίεση αυτή οφείλεται στον αμερικανικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, ο οποίος εμποδίζει τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, στερώντας από την Τεχεράνη μια κρίσιμη πηγή εσόδων και επιβαρύνοντας σημαντικά την οικονομία της.
«Κρατάμε χαμηλό προφίλ», δήλωσε σε συνέντευξή του στο Axios την Κυριακή, υπογραμμίζοντας μια πιο επιφυλακτική προσέγγιση μετά από μήνες συγκρούσεων και προσθέτοντας ότι η Ουάσινγκτον «διαπραγματεύεται μόνο εν μέρει» με την Τεχεράνη, ενώ παρακολουθεί τις επιπτώσεις που έχει ο πόλεμος στην ιρανική οικονομία. Όπως ανέφερε, το Ιράν βρίσκεται σε «πολύ κακή κατάσταση» από οικονομική άποψη, επικαλούμενος τον υψηλό πληθωρισμό και τη δυσκολία να πληρώσει το δικό του στρατό, και απέδωσε την επιδείνωση αυτής της πίεσης στον ναυτικό αποκλεισμό των ΗΠΑ που ισχύει από τον Απρίλιο.
Σύμφωνα με το Al Jazeera, υπάρχουν και άλλοι πιθανοί λόγοι που εξηγούν αυτή τη στάση αναμονής. Αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης παρουσιάζουν την εικόνα ενός ιρανικού καθεστώτος στο εσωτερικό του οποίου υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες και εκτιμούν ότι, αφήνοντας τον χρόνο να περάσει, η οικονομική πίεση θα ενταθεί και τελικά οι εσωτερικές αντιθέσεις στην ιρανική ηγεσία θα οδηγήσουν – με κάποιον τρόπο – σε λύση.
Θα κουραστεί και θα υποχωρήσει, η εκτίμηση της Τεχεράνης για τον Τραμπ
Από την άλλη, η ηγεσία του Ιράν εκτιμά ότι η νίκη βρίσκεται πλέον σε απόσταση αναπνοής, ποντάροντας στην παράταση του πολέμου και στην πιθανότητα ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ να κουραστεί από τη σύγκρουση και τελικά να υποχωρήσει, σύμφωνα με αναλυτές.
Η Τεχεράνη υπολογίζει ότι η στρατιωτική πίεση θα αναγκάσει τελικά τις Ηνωμένες Πολιτείες να αποδεχθούν τον έλεγχό της στα Στενά του Ορμούζ, τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια αρτηρία για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, θεωρώντας ότι ο χρόνος λειτουργεί προς όφελός της, σύμφωνα με ανάλυση του Associated Press.
Οι Ιρανοί αξιωματούχοι γνωρίζουν ότι η μείωση των αμερικανικών αποθεμάτων σε κρίσιμα οπλικά συστήματα, όπως οι προηγμένοι αναχαιτιστικοί πύραυλοι, ασκεί αυξανόμενη πίεση στην κυβέρνηση Τραμπ.
Γνωρίζουν επίσης ότι ο πόλεμος δεν είναι δημοφιλής στην πλειονότητα των Αμερικανών. Παράλληλα, όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σε μεγάλο βαθμό κλειστά, οι τιμές των καυσίμων και άλλων βασικών εμπορευμάτων διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα, την ώρα που πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ.
Η ιρανική ηγεσία εκτιμά επίσης ότι οποιαδήποτε προσπάθεια βίαιης επαναλειτουργίας των Στενών θα είχε υψηλό κόστος και ενδεχομένως θα απαιτούσε την ανάπτυξη αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη γνωρίζει ότι οι σύμμαχοί της, Χούθι, στην Υεμένη έχουν τη δυνατότητα να κλιμακώσουν περαιτέρω τον πόλεμο και να προκαλέσουν προβλήματα σε ακόμη μία ζωτικής σημασίας οδό του παγκόσμιου εμπορίου.
Με βάση αυτή τη λογική, οι Ιρανοί ηγέτες θεωρούν ότι ο Τραμπ δεν θα έχει τελικά άλλη επιλογή από το να υποχωρήσει.
Οι απειλές και τα αντικρουόμενα μηνύματα Τραμπ
Η στρατηγική του Ιράν, ωστόσο, δεν στερείται κινδύνων. Ο Τραμπ κινείται συχνά – πυκνά μεταξύ απειλών για περαιτέρω κλιμάκωση και διαβεβαιώσεων ότι οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται θετικά.
Έχει επίσης αναφερθεί επανειλημμένα στα σοβαρά πλήγματα που έχει υποστεί η ιρανική οικονομία, εν μέρει εξαιτίας των αμερικανικών κυρώσεων, αφήνοντας παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο άσκησης ακόμη μεγαλύτερης οικονομικής πίεσης.
Οι Ιρανοί ηγέτες, άλλωστε, δεν έχουν παρά να εξετάσουν πώς η αρχικά αναμενόμενη «σύντομη περιπέτεια» του Τραμπ στη Μέση Ανατολή μετατράπηκε σε ένα περίπλοκο τέλμα, για να θυμηθούν ότι οι πόλεμοι σπάνια τελειώνουν όπως έχουν σχεδιαστεί.
Παρά τους κινδύνους, η Τεχεράνη εξακολουθεί να πιστεύει ότι ο χρόνος είναι με το μέρος της. Δανειζόμενη μια έκφραση που χρησιμοποιεί συχνά ο ίδιος ο Τραμπ στη γεωπολιτική του προσέγγιση, θεωρεί ότι «κρατά τα καλύτερα χαρτιά».
Το Ιράν έχει επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν πρόκειται να επιστρέψουν στο προηγούμενο καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας και ότι θα συνεχίσει να επιτίθεται σε πλοία που επιχειρούν να περάσουν χωρίς την άδειά του. Η Κοινή Στρατιωτική Διοίκηση του Ιράν έχει χαρακτηρίσει το ζήτημα «κόκκινη γραμμή που δεν μπορεί να παραβιαστεί».
Ένα επικίνδυνο στοίχημα
Ο έλεγχος των Στενών θα μπορούσε να προσφέρει στην Τεχεράνη ένα εξαιρετικά ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί σε περίπτωση επανέναρξης των συνομιλιών για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Πρόκειται, όμως, για ένα επικίνδυνο στοίχημα. Οι οικονομικές συνέπειες του πολέμου – ελέω ενέργειας – έχουν γίνει αισθητές σε ολόκληρο τον κόσμο, αλλά το βαρύτερο τίμημα καταβάλλεται στο εσωτερικό του ίδιου του Ιράν.
Τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα έχουν καταστρέψει μεγάλα τμήματα της βιομηχανικής βάσης της χώρας, ενώ ο αμερικανικός αποκλεισμός έχει παραλύσει σημαντικό μέρος των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου.
Την ίδια στιγμή, οι Ιρανοί βρίσκονται αντιμέτωποι με εκρηκτικές αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων. Σε αυτή την κατάσταση προστίθενται οι επανειλημμένες απειλές του Τραμπ για εκτεταμένα πλήγματα σε μη στρατιωτικές υποδομές, όπως τα δίκτυα ύδρευσης και ηλεκτροδότησης.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί στο εσωτερικό του Ιράν, μεταξύ των οποίων και πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στον μετριοπαθή πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, φοβούνται ότι η χώρα μπορεί να προχωρήσει υπερβολικά μακριά στον δρόμο της αντιπαράθεσης, με δυσβάσταχτο οικονομικό και κοινωνικό κόστος.
Παράλληλα, υπάρχει ο φόβος ότι η επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης θα μπορούσε να οδηγήσει τους Ιρανούς στους δρόμους, προκαλώντας νέο κύμα διαδηλώσεων και κοινωνικής αναταραχής.