Οι «κόκκινες» και οι «πράσινες» γραμμές του νέου χωροταξικού για τις ΑΠΕ

Τρεις σημαντικούς περιορισμούς στην ανάπτυξη των ΑΠΕ, με έμφαση στα αιολικά πάρκα προσδιορίζει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο.Ένα νέο επενδυτικό τοπίο για τεχνολογίες που αναμένεται να αποκτήσουν αυξανόμενο ρόλο τα επόμενα χρόνια, όπως οι
μονάδες βιομάζας – βιοαερίου, η γεωθερμία και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες, προσδιορίζει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, η ανακοίνωση του οποίου θεωρείται θέμα λίγων 24ώρων, αν όχι και ωρών.

Στο επίκεντρο βρίσκονται ο οριζόντιος αποκλεισμός εγκατάστασης νέων αιολικών σταθμών σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων, η απαγόρευση εγκατάστασης ανεμογεννητριών στα μικρά νησιά και το αυστηρό καθεστώς χωροθέτησης στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας.

Συνολικά το τελικό κείμενο αναμένεται να διατηρήσει τη βασική φιλοσοφία του σχεδίου που τέθηκε σε διαβούλευση, με περιορισμένες μόνο επιμέρους αλλαγές, μεταξύ των οποίων και μια πιο στοχευμένη εφαρμογή του κριτηρίου του αιολικού δυναμικού ώστε να αποφεύγονται οριζόντιοι αποκλεισμοί ολόκληρων Δημοτικών Ενοτήτων.

Παράλληλα, στην τελική μορφή του ΕΧΠ αναμένεται να διατηρηθούν οι βασικοί περιορισμοί και στην ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών, με αποκλεισμό νέων εγκαταστάσεων από τις περιοχές Natura 2000 και τις δασικές εκτάσεις, καθώς και ανώτατο όριο κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα.

Το χωροταξικό των ΑΠΕ αποτελεί ένα θεσμικό πλαίσιο μεγάλης σπουδαιότητας καθώς αφορά άμεσα τόσο τις τοπικές κοινωνίες όσο και τις ενεργειακές εταιρείες και άλλους επενδυτές, ενώ η ολοκλήρωσή του συνδέεται με τα ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης.

Ενδεικτικό του ενδιαφέροντος που συγκεντρώνει είναι το γεγονός ότι στην πλατφόρμα της δημόσιας διαβούλευσης υποβλήθηκαν περισσότερα από 1.000 σχόλια, με υψηλόβαθμα στελέχη του ΥΠΕΝ να αποτιμούν το προηγούμενο διάστημα ως θετική, σε γενικές γραμμές, την υποδοχή του σχεδίου. Οι πιέσεις, μάλιστα, για αυστηρότερους περιορισμούς φέρονται να καθόρισαν, σε μεγάλο βαθμό,
την επιλογή του υπουργείου να μην προχωρήσει σε ουσιαστικές αλλαγές σε σχέση με το προσχέδιο που τέθηκε σε διαβούλευση.

Οι ρυθμίσεις

Ως εκ τούτου, αδιαπραγμάτευτος θεωρείται ο οριζόντιος «κόφτης» των 1.200 μέτρων, δηλαδή η απαγόρευση εγκατάστασης νέων αιολικών πάρκων σε περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο του συγκεκριμένου ορίου.

Πρόκειται για έναν καθολικό περιορισμό, ο οποίος υπερισχύει των υπόλοιπων κριτηρίων καταλληλότητας – επομένως ακόμη και περιοχές με επαρκές αιολικό δυναμικό τίθενται εκτός εφόσον βρίσκονται πάνω από το συγκεκριμένο υψόμετρο.

Αμετάβλητα εξάλλου αναμένεται να παραμείνουν και τα αυστηρά κριτήρια για νέες εγκαταστάσεις αιολικών εντός Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ).

Ένας άλλος οριζόντιος «κόφτης» που θεωρείται αδιαπραγμάτευτος είναι η απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών πάρκων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ρύθμιση που επιτρέπει την εγκατάσταση νέων ανεμογεννητριών (εφόσον δεν υπάρχουν άλλοι περιορισμοί) σε 15 νησιά της χώρας: Κρήτη, Εύβοια, Λέσβο, Ρόδο, Χίο, Κεφαλονιά, Κέρκυρα, Λήμνο, Σάμο, Νάξο, Ζάκυνθο, Θάσο, Άνδρο, Λευκάδα και Κάρπαθο.

Από τον τελικό σχεδιασμό, πάντως, αναμένεται να εξαιρεθεί η Άνδρος, όπως προανήγγειλε στις αρχές Αυγούστου ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, ο οποίος τόνισε ότι η κυβέρνηση, σε συνεννόηση με το ΥΠΕΝ και τον δήμο, θα προχωρήσει σε πλήρη απαγόρευση εγκατάστασης νέων ανεμογεννητριών στο νησί. Μένει, ως εκ τούτου, να φανεί εάν η εξαίρεση θα προκύψει μέσω
διεύρυνσης του ορίου των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, εξέλιξη που θα μπορούσε να συμπαρασύρει και άλλα νησιά, ή μέσω
ειδικότερης ρύθμισης.

Στον αντίποδα, μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που αναμένεται να ενσωματωθούν στο τελικό ΕΧΠ αφορά το κριτήριο του αιολικού δυναμικού.

Το σχέδιο της διαβούλευσης απέκλειε την εγκατάσταση νέων αιολικών σε Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό δεν ξεπερνά τα 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Στο τελικό κείμενο αναμένεται να υιοθετηθεί μια πιο στοχευμένη προσέγγιση ώστε επιμέρου περιοχές με ισχυρό αιολικό δυναμικό, ακόμη και εντός Δημοτικών Ενοτήτων που συνολικά βρίσκονται κάτω από το όριο, να μπορούν να εξετάζονται για την ανάπτυξη έργων, βάσει των ανεμολογικών δεδομένων που θα τεκμηριώνονται στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.

Τέλος, χωρίς ουσιαστικές αλλαγές αναμένεται να παραμείνει το πλαίσιο και για τις υπόλοιπες τεχνολογίες, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον να συγκεντρώνουν τα φωτοβολταϊκά, για τα οποία προβλέπονται οριζόντιες απαγορεύσεις σε περιοχές Natura 2000, δάση και δασικές εκτάσεις, υγροτόπους και άλλες περιοχές ιδιαίτερης περιβαλλοντικής και πολιτιστικής αξίας, καθώς και ανώτατο όριο κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα.

Ειδικά κριτήρια χωροθέτησης τίθενται και για τα μικρά υδροηλεκτρικά, τις μονάδες βιομάζας – βιοαερίου τις γεωθερμικές εγκαταστάσεις
και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες.

Οι αντιδράσεις

Σημειώνεται ότι σε αρκετές θεσμικές παρεμβάσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταγράφεται τάση υπέρ αυστηρότερων δικλίδων για τη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, με παράλληλο αίτημα για ακόμη μεγαλύτερους περιορισμούς.

Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Δήμου Καρύστου, ο οποίος -κάνοντας λόγο για υπερκορεσμό της περιοχής- ζητά μηδενικό περιθώριο για νέες εγκαταστάσεις βιομηχανικών ΑΠΕ και εφαρμογή των νέων περιορισμών και σε εκκρεμείς αιτήσεις.

Αντίστοιχα, το Δημοτικό Συμβούλιο Άνδρου ζητά να αυξηθεί το όριο απαγόρευσης για τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου από τα 300 στα 400 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Στον αντίποδα, αρνητικές αξιολογήσεις έχει δεχθεί το σχέδιο από φορείς της αγοράς, οι οποίοι αντιτίθενται στον οριζόντιο χαρακτήρα των νέων περιορισμών.

Υπολογίζοντας ότι το σχέδιο αποκλείει τα νέα αιολικά πάρκα σε πάνω από το 61% της επικράτειας και ιδίως σε περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό, η ΕΛΕΤΑΕΝ κάνει λόγο για μείωση κατά 29% της μέσης παραγωγικότητας των νέων έργων, με αύξηση κατά 27%
του κόστους παραγωγής ρεύματος και κατά 29% των μονάδων που πρέπει να εγκατασταθούν για να καλυφθούν οι στόχοι του
ΕΣΕΚ.

Ζητά, ως εκ τούτου, μια πιο στοχευμένη προσέγγιση για κάθε περιοχή, αντιτιθέμενη στους οριζόντιους αποκλεισμούς. Αντίστοιχα, ο Σύνδεσμος Εταιρειών Φωτοβολταϊκών ασκεί κριτική κυρίως στον καθολικό αποκλεισμό των φωτοβολταϊκών πάρκων από το σύνολο των περιοχών Natura και από τις δασικές εκτάσεις, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει να διατηρείται η δυνατότητα κατά περίπτωση περιβαλλοντική αξιολόγησης.

Εξαιρέσεις

Σημειώνεται ότι από τους νέους περιορισμούς εξαιρούνται τα έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, καθώς και όσα έχουν προχωρήσει επαρκώς την αδειοδοτική διαδικασία, με τις συγκεκριμένες προβλέψεις να αναμένονται στο οριστικό πλαίσιο που θα ανακοινωθεί.

ΕΧΠ και μπαταρίες αποθήκευσης

Το νέο χωροταξικό για τις ΑΠΕ, όπως τέθηκε σε διαβούλευση, θεσπίζει ειδικότερα καθεστώτα χωροθέτησης για τεχνολογίες που αναμένεται να αποκτήσουν αυξανόμενο ρόλο στο ενεργειακό σύστημα τα επόμενα χρόνια, όπως η βιομάζα και το βιοαέριο, η γεωθερμία και, για πρώτη φορά, τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες.

Για τις μονάδες βιομάζας και βιοαερίου δίνεται έμφαση στην εγκατάστασή τους κοντά στις πηγές της πρώτης ύλης, όπως γεωργικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων και μονάδες μεταποίηση αγροτικών προϊόντων.

Ως περιοχές προτεραιότητας ορίζονται επίσης, υπό προϋποθέσεις, οργανωμένες περιοχές παραγωγικών δραστηριοτήτων και ήδη επιβαρυμένες ή χρησιμοποιημένες εκτάσεις, όπως παλαιά λατομεία και λιγνιτικά πεδία.

Αποκλεισμοί

Παράλληλα προβλέπονται αποκλεισμοί για συγκεκριμένες κατηγορίες προστατευόμενων περιοχών, δάση, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ορισμένες οικιστικές και τουριστικές ζώνες.

Για τη γεωθερμία, τα πεδία «εθνικού ενδιαφέροντος» και υψηλής θερμοκρασίας αποτελούν περιοχές προτεραιότητας για ηλεκτροπαραγωγή, ενώ στα πεδία «τοπικού ενδιαφέροντος» και χαμηλότερης θερμοκρασίας προωθούνται εφαρμογές όπως θέρμανση και ψύξη κτιρίων, οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες, η ξήρανση αγροτικών προϊόντων και η αφαλάτωση.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ένταξη των συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας στο Ειδικό Χωροταξικό.

Οι νέες επενδύσεις

Η θέσπιση του επικαιροποιημένου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ έχει ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου του κύματος επενδύσεων στην πράσινη ηλεκτροπαραγωγή, στα δίκτυα και στην αποθήκευση, που αναμένεται τα αμέσως επόμενα χρόνια.

Είναι ενδεικτικό ότι, βάσει του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ, το ύψος των αναμενόμενων επενδύσεων στην παραγωγή ενέργειας ανέχεται για την περίοδο 2025-2030 σε περίπου 30,8 δισ. ευρώ, με σημαντικό μέρος να κατευθύνεται στις ΑΠΕ.

Ειδικότερα, για φωτοβολταϊκά πάρκα προβλέπονται επενδύσεις ύψους 3,53 δισ. ευρώ, ενώ για αιολικά πάρκα το αντίστοιχο ποσό
διαμορφώνεται σε 7,25 δισ. ευρώ και για τους υδροηλεκτρικούς σταθμούς επιπλέον 968 εκατ. ευρώ. Συνολικά, συνεπώς, οι επενδύσεις στις τρεις αυτές κατηγορίες έργων ΑΠΕ ανέρχονται σε 11,75 δισ. ευρώ την εξαετία 2025-2030.

Παράλληλα, ιδιαίτερα υψηλές είναι οι επενδυτικές ανάγκες για τις υποδομές του ηλεκτρικού συστήματος. Το ΕΣΕΚ προβλέπει 9,93 δισ. ευρώ για τα δίκτυα ηλεκτριισμού, ενώ οι επενδύσεις σε σταθμούς αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας και αντλησιοταμιευτικά υπολογίζονται σε 3,83 δισ. ευρώ.

Αν αθροιστούν οι προβλεπόμενες επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά, αιολικά και υδροηλεκτρικά έργα, δίκτυα ηλεκτρισμού και αποθήκευση, το συνολικό ποσό ξεπερνά τα 25,5 δισ. ευρώ.

Για τη μετέπειτα 20ετή περίοδο 2031-2050, το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ προβλέπειεπενδύσεις άνω των 98,3 δισ. ευρώ στην κατηγορία της παραγωγής ενέργειας, με τις ΑΠΕ, την αποθήκευση και τα δίκτυα ηλεκτρισμού να συγκεντρώνουν τη μερίδα του λέοντος, με 45,4 δισ. ευρώ, 14,15 δισ. ευρώ και 20 δισ. ευρώ αντίστοιχα.