Το «Site 99» στη Συρία που έκρυβε το πυρηνικό υλικό του Άσαντ: Οι απειλές του Ισραήλ, το deal με τις ΗΠΑ και η Τουρκία

Πυρηνικό υλικό που βρίσκεται αποθηκευμένο σε μυστική εγκατάσταση στη Συρία, ετοιμάζεται να απομακρύνει σύντομα η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA), έπειτα από συνεννοήσεις στις οποίες κατέληξε η κυβέρνηση Τραμπ με τη Συρία και το Ισραήλ, σύμφωνα με Ισραηλινούς και Αμερικανούς αξιωματούχους, τους οποίους επικαλείται το Axios.

Η κυβέρνηση Τραμπ και η IAEA κινήθηκαν εντατικά στο διπλωματικό παρασκήνιο προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία για την ασφάλεια του υλικού και να αποτραπεί μια ενδεχόμενη κλιμάκωση γύρω από την ευαίσθητη εγκατάσταση, στην οποία θα μπορούσαν να εμπλακούν το Ισραήλ, η Συρία και, πιθανώς, ακόμη και η Τουρκία.

Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η εξέλιξη δικαιώνει την προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ έναντι της Συρίας και φανερώνει πώς οι ΗΠΑ αξιοποίησαν τις στενές σχέσεις που έχουν αναπτύξει με τη νέα συριακή κυβέρνηση για να εξουδετερώσουν μια πιθανή κρίση.

Όπως επισημαίνει το Axios, η δραματική ανταλλαγή απειλών και οι παρασκηνιακές διπλωματικές διαβουλεύσεις γύρω από τη μυστική εγκατάσταση διήρκεσαν μήνες, μέχρι να βρεθεί λύση πριν από μερικές εβδομάδες. Όλη η διαδικασία παρέμεινε μυστική και δεν είχε γίνει μέχρι σήμερα γνωστή.

Το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα του καθεστώτος Άσαντ

Το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ είχε αναπτύξει ένα μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα, με επίκεντρο τον κρυφό αντιδραστήρα Αλ Κιμπάρ.

Μετά τον βομβαρδισμό του αντιδραστήρα από το Ισραήλ το 2007, το πυρηνικό πρόγραμμα της Συρίας καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό. Παρέμειναν, ωστόσο, αρκετές εγκαταστάσεις έρευνας και ανάπτυξης, καθώς και χώροι αποθήκευσης, οι οποίοι στην πλειονότητά τους παρέμεναν ανενεργοί.

Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η IAEA υπέγραψε συμφωνία με τη νέα κυβέρνηση της Συρίας, η οποία της επέτρεψε να επισκεφθεί τον αντιδραστήρα Αλ Κιμπάρ και αρκετές ακόμη εγκαταστάσεις που συνδέονται με την παλαιότερη πυρηνική δραστηριότητα της χώρας.

Ο Τσαρλς Λίστερ, ερευνητής στο Middle East Institute, ανέφερε ότι η νέα συριακή κυβέρνηση επιθυμεί να διευθετήσει ευαίσθητα ζητήματα που κληρονόμησε από το καθεστώς Άσαντ – μεταξύ αυτών τους φακέλους για τα πυρηνικά και τα χημικά όπλα – τα οποία θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τις προσπάθειες αποκατάστασης της διεθνούς εικόνας της χώρας.

Το μυστηριώδες «Site 99»

Μία από τις εγκαταστάσεις που παρακολουθεί στενά το Ισραήλ τα τελευταία δύο χρόνια είναι γνωστή ως «Site 99». Σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους, το καθεστώς Άσαντ είχε αποθηκεύσει εκεί πυρηνικό υλικό το οποίο αποτελούσε μέρος του προγράμματος του αντιδραστήρα Αλ Κιμπάρ.

Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε στο Axios ότι μεταξύ των υλικών υπήρχε «yellowcake», δηλαδή συμπύκνωμα ουρανίου σε μορφή σκόνης, το οποίο μπορεί στη συνέχεια να υποστεί περαιτέρω επεξεργασία και τελικά εμπλουτισμό στο πλαίσιο του κύκλου παραγωγής πυρηνικού καυσίμου.

Σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο, το καθεστώς Άσαντ είχε αποθηκεύσει στο «Site 99» και άλλα κατάλοιπα και υπολείμματα από την εγκατάσταση του Αλ Κιμπάρ.

Το υλικό που βρίσκεται στην εγκατάσταση δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Θα μπορούσε, ωστόσο, να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή μιας λεγόμενης «βρώμικης βόμβας» – ενός συμβατικού εκρηκτικού μηχανισμού που διασπείρει ραδιενεργό υλικό με στόχο τη μόλυνση μιας περιοχής, χωρίς να προκαλεί πυρηνική έκρηξη.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις βομβάρδισαν τις εισόδους της εγκατάστασης λίγο μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, προκειμένου να εμποδίσουν την πρόσβαση σε αυτήν.

Το παρασκήνιο ΗΠΑ – Ισραήλ και οι απειλές για νέο βομβαρδισμό

Για περισσότερο από έναν χρόνο, Ισραήλ και ΗΠΑ συζητούσαν ποιος θα ήταν ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης του ζητήματος του «Site 99», σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο. Υψηλόβαθμα στελέχη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Λευκού Οίκου και οι ομόλογοί τους στο γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού συνεργάζονταν στενά για το θέμα.

Το Ισραήλ κατέστησε σαφές στην κυβέρνηση Τραμπ ότι δεν θα ανεχόταν την παραμονή του πυρηνικού υλικού στη συγκεκριμένη εγκατάσταση, σύμφωνα με αξιωματούχο της κυβέρνησης Νετανιάχου.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι ανέφεραν μάλιστα ότι το Ισραήλ απείλησε να βομβαρδίσει ξανά την εγκατάσταση εάν το πυρηνικό υλικό δεν απομακρυνόταν ή εάν υπήρχαν ενδείξεις ότι η Συρία επιχειρούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτό.

Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε, πάντως, ότι, αν και οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν για την κατάσταση, δεν έφτασαν ποτέ πραγματικά στο σημείο να βρίσκονται ένα βήμα πριν από νέο βομβαρδισμό της εγκατάστασης.

Τελικά, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, ΗΠΑ και Ισραήλ συμφώνησαν ότι η καλύτερη προσέγγιση θα ήταν να εξασφαλιστεί η συναίνεση της συριακής κυβέρνησης για την απομάκρυνση του υλικού.

Όταν η κυβέρνηση Τραμπ έθεσε το θέμα στη νέα ηγεσία της Συρίας, Σύροι αξιωματούχοι απάντησαν ότι δεν γνώριζαν πως στην εγκατάσταση υπήρχε πυρηνικό υλικό, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές. «Πολύ λίγοι άνθρωποι στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τη Συρία γνώριζαν γι’ αυτό», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος. Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν οικοδομήσει μια παραγωγική σχέση με τη συριακή ηγεσία της μετα-Άσαντ εποχής. «Όταν συνεργαζόμαστε με τους Σύρους πάνω σε ζητήματα, είναι καλοί εταίροι», ανέφερε.

Οι ύποπτες κινήσεις που προκάλεσαν συναγερμό στο Ισραήλ

Νέα ένταση προκλήθηκε πριν από μερικές εβδομάδες, όταν οι Ισραηλινοί που παρακολουθούσαν την εγκατάσταση, εντόπισαν κινήσεις στην περιοχή.

Σύμφωνα με Ισραηλινούς και Αμερικανούς αξιωματούχους, οι κινήσεις αυτές δημιούργησαν στο Ισραήλ την υποψία ότι η νέα συριακή κυβέρνηση υπαναχωρούσε από τις συνεννοήσεις που είχαν προηγηθεί και επιχειρούσε να αποκτήσει πρόσβαση στο πυρηνικό υλικό.

Οι Ισραηλινοί ανησύχησαν ακόμη και για το ενδεχόμενο η Τουρκία να βοηθούσε τη συριακή κυβέρνηση να αποκτήσει το υλικό. «Οι Ισραηλινοί ελέγχουν πάντοτε κάθε πιθανό σενάριο για να βεβαιωθούν ότι όλα φαίνονται σωστά, και είναι καλό που το κάνουν», σχολίασε Αμερικανός αξιωματούχος.

Η κυβέρνηση Τραμπ ζήτησε από το Ισραήλ να μην προχωρήσει σε καμία ενέργεια και έφερε την IAEA στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων.

Η συμφωνία για την απομάκρυνση του πυρηνικού υλικού

Το αποτέλεσμα των παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων ήταν μια συμφωνία που υπεγράφη πριν από τρεις εβδομάδες μεταξύ της IAEA και της συριακής κυβέρνησης για την απομάκρυνση του πυρηνικού υλικού από την εγκατάσταση.

Ο Λευκός Οίκος, η IAEA και το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού αρνήθηκαν να σχολιάσουν.

Η επιχείρηση γύρω από το «Site 99», πάντως, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Αμερικανοί αξιωματούχοι διευκρινίζουν ότι το πυρηνικό υλικό παραμένει, προς το παρόν, στην εγκατάσταση και δεν έχει ακόμη απομακρυνθεί. «Πιστεύουμε ότι όλοι είναι ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα. Ελπίζουμε ότι θα μπορέσουμε σύντομα να ξεκινήσουμε τη διαδικασία απομάκρυνσης και να την ολοκληρώσουμε πριν από το τέλος του έτους», τόνισε Αμερικανός αξιωματούχος.