Όταν οι αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις ξεκινούσαν τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, άπαντες τοποθετούσαν το σενάριο του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ στη σφαίρα του ακραίου.
Όμως με τον Αλί Χαμενεΐ να χάνει την ζωή του κατά την πρώτη ημέρα του πολέμου και τον γιο του να εκλέγεται ανώτατος ηγέτης, αναδύθηκε μια νέα τάξη πραγμάτων στο Ιράν, στην οποία τα νήματα κινούν οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης στη βάση μιας πιο σκληροπυρνηικής γραμμής.
Στη νέα μέρα που ξημέρωσε στη χώρα, η Τεχεράνη δεν διέθετε πυρηνικό όπλο αλλά αποφάσισε να τα παίξει όλα για όλα κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ.
Τα Στενά του Ορμούζ είναι μια αρτηρία υπερβολικά σημαντική για την παγκόσμια οικονομία. Έτσι, μπορεί η Τεχεράνη να μην ήταν σε θέση να νικήσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο είχε τη δυνατότητα να προκαλέσει τέτοια οικονομική πίεση στην Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της, ώστε να τους αναγκάσει να προβούν σε παραχωρήσεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αυτό ήταν το σκεπτικό της.
Το κλείσιμο των Στενών ήταν μια κίνηση που γρήγορα απέδειξε ότι στην πραγματικότητα το Ιράν είχε στην κατοχή του «πυρηνική βόμβα».
Η συνειδητοποίηση αυτή έκανε πολλούς να αναρωτιούνται αν τελικά το Ιράν χρειάζεται όντως ένα πυρηνικό όπλο για να επενδύσει στην αποτροπή των εχθρικών του δυνάμεων. Και την Τεχεράνη να προσπαθεί έκτοτε να κατοχυρώσει με κάθε τρόπο τον έλεγχό της επί του στενού.
Σήμερα στο πεδίο η Τεχεράνη διατηρεί κλειστό το στενό κρίσιμης σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου και λιπασμάτων κι η Ουάσιγκτον συνεχίζει τον αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.
Το εκ νέου άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ έχει γίνει κεντρικό ζήτημα στη σύγκρουση ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον. Το Ιράν λέει πως θέλει να επιβάλει διόδια σε συντονισμό με το Ομάν, τη χώρα που βρίσκεται στην απέναντι όχθη των στενών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν απορρίψει κατηγορηματικά την ιδέα.
Στο μεταξύ οι συνομιλίες μεταξύ Ηνωμένων και Πολιτειών «σκοντάφτουν» μονίμως. Στο τελευταίο επεισόδιο, ο επικεφαλής της παραστρατιωτικής μονάδας Μπασίτζ Χοσεΐν Ταΐμπ δήλωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι «υπό τον έλεγχο και τη διαχείριση του Ιράν». «Οι Αμερικανοί είδαν τη δύναμη της ισλαμικής επανάστασης», όπως είπε.
Το σχόλιο αυτό έγινε μια ημέρα μετά την ανάρτηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Truth Social ότι οι ΗΠΑ έχουν «τον πλήρη έλεγχο» της στρατηγικής σημασίας θαλάσσιας αυτής οδού διέλευσης.
Μήπως το παρατράβηξε;
Πλέον μετά από μήνες εντάσεων και αβεβαιότητας, η επιρροή του Ιράν στην παγκόσμια οικονομία εξασθενεί κάθε μέρα που κρατά όμηρο τα Στενά του Ορμούζ, υποστηρίζει ο Λάντον Ντέρεντζ του Atlantic Council.
Το κρίσιμο ερώτημα για τη στρατηγική των ΗΠΑ δεν είναι αν το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ είναι επώδυνο, καθώς σίγουρα είναι, αναφέρει, προσθέτοντας ότι το ερώτημα είναι αν αυτή η οδύνη είναι πιο ανεκτή από στρατηγική άποψη σε σχέση με τις παραχωρήσεις που ελπίζει να αποσπάσει η Τεχεράνη ως αντάλλαγμα για την επαναλειτουργία των Στενών.
Σε αντίθεση με τα πυρηνικά, αναφέρει, που η εξάλειψή τους καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη, οι αγορές ενέργειας δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. «Προσαρμόζονται. Και όσο περισσότερα μένουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ, τόσο μειώνεται η σημασία τους», λέει χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι είναι ήδη σε εξέλιξη η σταδιακή μείωση της αξίας του γεωγραφικού πλεονεκτήματος του Ιράν.
- Οι κινεζικές εισαγωγές αργού πετρελαίου υποχώρησαν στα μόλις 8,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατά το δεύτερο τρίμηνο του τρέχοντος έτους, σημειώνοντας πτώση 32% σε σχέση με τα επίπεδα του πρώτου τριμήνου.
- Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αξιοποιούν στο έπακρο τους υφιστάμενους αγωγούς και επιταχύνουν την κατασκευή νέων υποδομών που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ, τόσο προς τα δυτικά (προς την Ερυθρά Θάλασσα) όσο και προς τα νοτιοανατολικά (προς τον Κόλπο του Ομάν).
- Παράλληλα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας και οι συνεργαζόμενες χώρες έχουν αντλήσει ποσότητες από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου για να αμβλύνουν τις επιπτώσεις του κλεισίματος.
«Σε συνδυασμό με την αυξανόμενη παραγωγή από χώρες εκτός του ΟΠΕΚ, τα μέτρα αυτά θωρακίζουν την παγκόσμια οικονομία απέναντι στα χειρότερα», επισημαίνει, τονίζοντας ότι όσο περισσότερο η Τεχεράνη αποδεικνύει ότι δεν μπορεί να βασίζεται κανείς στα Στενά του Ορμούζ, τόσο ευκολότερο γίνεται για τα υπουργεία Οικονομικών, τις εταιρείες ενέργειας και τις καταναλώτριες χώρες να δικαιολογήσουν επενδύσεις που προηγουμένως φάνταζαν περιττές ή ασύμφορες.
Παράλληλα, αυτό θα μπορούσε να γυρίσει μπούμερανγκ για την Τεχεράνη, ειδικά αν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να συνεχίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
«Κάθε βαρέλι που παράγεται κάπου αλλού, κάθε αγωγός που κατασκευάζεται στην περιοχή του Ορμούζ, κάθε στρατηγικό απόθεμα που μεγαλώνει και κάθε μονάδα πετρελαίου που υποκαθίσταται, σημαίνει από μια μικρή μείωση της μελλοντικής ισχύος της Τεχεράνης», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Ντέρεντζ.
Κατά τον ίδιο μάλιστα ο στόχος των ΗΠΑ δεν θα πρέπει να είναι απλώς το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, αλλά η οικοδόμηση ενός ενεργειακού συστήματος στο οποίο το κλείσιμό τους θα έχουν πολύ μικρότερη σημασία.
Οικονομική πίεση από τις ΗΠΑ
Στην παρούσα φάση βλέπουμε μια στροφή από την αμερικανική πλευρά. Η αμερικανική στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν απέτυχε μέχρι στιγμής να αναγκάσει το καθεστώς σε συνθηκολόγηση. Η αμερικανική κυβέρνηση ποντάρει πλέον στο ότι η ασφυκτική οικονομική πίεση θα φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Έτσι ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι ρίχνει το βάρος στην οικονομική πίεση, έχοντας αφήσει κατά μέρος, προς το παρόν τουλάχιστον, τη διπλωματία και τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Η έμφαση πλέον δίνεται στη σταδιακή κλιμάκωση των κυρώσεων και στον ναυτικό αποκλεισμό για τον περιορισμό των εξαγωγών πετρελαίου. Η οικονομία του Ιράν βέβαια αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα, αλλά μέχρι στιγμής έχει αποδειχθεί ότι δεν επηρεάζει σημαντικά τις αποφάσεις του καθεστώτος.
Η στροφή της προσέγγισης των ΗΠΑ φαίνεται να απηχεί το επιχείρημα ορισμένων αναλυτών που υποστηρίζουν ότι το καθεστώς οδεύει προς οικονομική κατάρρευση και διαθέτει λιγότερες επιλογές για την παράκαμψη των κυρώσεων μέσω άλλων χωρών, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Από την άλλη, είναι γεγονός ότι οι ΗΠΑ επιβάλλουν κυρώσεις στο Ιράν εδώ και δεκαετίες, χωρίς να έχουν προκαλέσει ουσιαστικές αλλαγές.
Οι ΗΠΑ μπορούν πάντως να δυσκολέψουν την Τεχεράνη στην πώληση του πετρελαίου ή στον επαναπατρισμό των εσόδων, αναφέρει το πρακτρορείο -. Ωστόσο, κάθε κλιμάκωση των κυρώσεων συνεπάγεται μεγαλύτερο διπλωματικό κόστος και μειωμένη βεβαιότητα ότι η πρόσθετη οικονομική ζημία θα μεταφραστεί σε παραχωρήσεις από την πλευρά του Ιράν.
Κατά το πρακτορείο, μια επιλογή για την άσκηση αυστηρότερης πίεσης θα ήταν να μπουν στο στόχαστρο η Κίνα και η Ινδία, που είναι οι δύο μεγαλύτεροι αγοραστές ιρανικού πετρελαίου, με το Πεκίνο να απορροφά πάνω από το 90% των εξαγωγών πετρελαίου της Τεχεράνης. Η επιβολή κυρώσεων σε οντότητες που διευκολύνουν αυτές τις αγορές θα περιόριζε άμεσα τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο.
Μετά την έναρξη της σύγκρουσης με το Ιράν, οι ΗΠΑ επέβαλλαν κυρώσεις σε ορισμένα κινεζικά διυλιστήρια τύπου «teapot» και σε εταιρείες, ωστόσο μέχρι στιγμής έχουν αποφύγει να στοχοποιήσουν τις μεγάλες κινεζικές τράπεζες που χρηματοδοτούν αυτές τις εμπορικές δραστηριόητες.
Οι κυρώσεις σε μεγάλα κινεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα μπορούσαν να μειώσουν τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο, αλλά θα ενείχαν επίσης τον κίνδυνο να ανοίξουν ένα ακόμη μέτωπο με το Πεκίνο.
Άλλοι πιθανοί στόχοι των ΗΠΑ θα μπορούσαν να είναι τα ανταλλακτήρια συναλλάγματος σε χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία διευκολύνουν το Ιράν στον επαναπατρισμό κεφαλαίων. Αφού το Ιράν ολοκληρώσει τις πωλήσεις πετρελαίου, εξακολουθεί να χρειάζεται ανταλλακτήρια και διαμεσολαβητές για να μετατρέψει τις πληρωμές —που συχνά λαμβάνονται σε κινεζικά γουάν— σε χρήματα που μπορεί να χρησιμοποιήσει η Τεχεράνη.
Μένει να δούμε αφενός πώς θα κινηθεί η Ουάσιγκτον και αφετέρου αν το περάσμα του χρόνου λειτουργήσει ως «βαρίδι» στις κινήσεις της Τεχεράνης.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της - στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.