Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ περνά ξανά από τη διπλωματία στην πραγματική οικονομία. Οι διελεύσεις πλοίων έχουν περιοριστεί δραματικά, νέο πλοίο της ADNOC δέχθηκε επίθεση, οι ΗΠΑ απειλούν με παρατεταμένο αποκλεισμό του Ιράν και το Brent έκλεισε στα 88,52 δολάρια, σημειώνοντας εβδομαδιαία άνοδο περίπου 6%. Το πραγματικό πρόβλημα, όμως, δεν είναι τα $88. Είναι τι θα συμβεί αν η διαταραχή των ροών διαρκέσει εβδομάδες.
Τα βασικά στοιχεία σε 30 δευτερόλεπτα
| Μέγεθος | Τελευταία εικόνα |
|---|---|
| Brent | $88,52/βαρέλι |
| WTI | $82,40/βαρέλι |
| Εβδομαδιαία μεταβολή Brent | +6,0% |
| Εβδομαδιαία μεταβολή WTI | +5,4% |
| Πετρέλαιο που ιστορικά περνά από Ορμούζ | περίπου 20% των παγκόσμιων ροών |
| Κυκλοφορία την Παρασκευή | ελάχιστες διελεύσεις |
| Νέο περιστατικό | επίθεση σε πλοίο της ADNOC |
| Premium που πλήρωσαν ασιατικά διυλιστήρια για αμερικανικό crude | έως $13–14/βαρέλι |
| Αμερικανικές εξαγωγές crude προς Ασία τον Ιούλιο | ρεκόρ 2,35 εκατ. βαρέλια/ημέρα |
Τι αλλάζει
Το σημαντικότερο στοιχείο της νέας φάσης της κρίσης είναι ότι δεν μιλάμε πλέον απλώς για γεωπολιτικό risk premium στην τιμή του Brent.
Μιλάμε για πραγματική διατάραξη της ναυσιπλοΐας.
Το Reuters καταγράφει ότι την Παρασκευή πέρασαν μόνο λίγα πλοία από τα Στενά, πολύ κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα. Το Ιράν χρησιμοποιεί πλέον ανοικτά τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού ως διαπραγματευτικό όπλο στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ.
Αυτό αλλάζει ποιοτικά την κατάσταση.
Όσο μια γεωπολιτική κρίση περιορίζεται σε απειλές, η αγορά προσθέτει ένα premium μερικών δολαρίων στο πετρέλαιο.
Όταν όμως αρχίζουν να μην περνούν τα πλοία, το πρόβλημα μεταφέρεται από τα trading desks στην πραγματική προσφορά ενέργειας.
Και ο Ορμούζ δεν είναι οποιαδήποτε θαλάσσια οδός.
Είναι μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.
Γιατί ο Ορμούζ δεν μπορεί εύκολα να αντικατασταθεί
Το γεωγραφικό πρόβλημα είναι απλό και αμείλικτο.
Μέσα στον Περσικό Κόλπο βρίσκονται μερικοί από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο.
Για να φθάσουν τα φορτία τους στις διεθνείς αγορές πρέπει, σε πολύ μεγάλο βαθμό, να περάσουν από το στενό θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν.
Οι εξαγωγές από:
- Σαουδική Αραβία,
- Ιράκ,
- Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα,
- Κουβέιτ,
- Κατάρ,
εξαρτώνται σε διαφορετικό βαθμό από αυτή τη δίοδο.
Ιστορικά, περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου περνά από εκεί.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια μερική διακοπή έχει δυσανάλογη επίπτωση.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το πετρέλαιο
Η συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως στο Brent.
Αυτό είναι λάθος.
Ο Ορμούζ είναι εξίσου κρίσιμος για το LNG, επειδή από εκεί περνά η τεράστια εξαγωγική παραγωγή του Κατάρ.
Άρα μια παρατεταμένη κρίση μπορεί να δημιουργήσει ταυτόχρονα πίεση σε:
πετρέλαιο + φυσικό αέριο + ναύλους + ασφάλιστρα + πετροχημικά.
Και τότε η κρίση παύει να είναι απλώς oil shock.
Γίνεται γενικευμένο ενεργειακό και μεταφορικό shock.
Η νέα επίθεση στην ADNOC αλλάζει το risk premium
Η ADNOC ανακοίνωσε στις 14 Αυγούστου ότι ακόμη ένα πλοίο της δέχθηκε επίθεση ενώ διερχόταν από τα Στενά.
Δεν υπήρξαν τραυματισμοί και η κατάσταση τέθηκε υπό έλεγχο, όμως πρόκειται για το τρίτο περιστατικό με πλοία της ADNOC μέσα σε περίπου μία εβδομάδα.
Η σημασία του περιστατικού είναι πολύ μεγαλύτερη από τη ζημιά στο συγκεκριμένο πλοίο.
Για έναν πλοιοκτήτη, tanker operator ή ασφαλιστή, τρία περιστατικά σε μία εβδομάδα μετατρέπουν έναν θεωρητικό κίνδυνο σε μετρήσιμη πιθανότητα απώλειας.
Και αυτή τιμολογείται.
Ο αόρατος φόρος: τα ασφάλιστρα πολέμου
Ήδη από προηγούμενες φάσεις της σύγκρουσης τα war-risk premiums για πλοία στην περιοχή είχαν εκτοξευθεί, σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότερο από 1.000%, ενώ ασφαλιστές είχαν φθάσει ακόμη και στην ακύρωση κάλυψης για συγκεκριμένα ταξίδια.
Αυτό δημιουργεί έναν μηχανισμό που συχνά υποτιμάται.
Ένα φορτίο μπορεί να υπάρχει.
Το tanker μπορεί να είναι διαθέσιμο.
Το λιμάνι μπορεί να λειτουργεί.
Αλλά εάν το κόστος ασφάλισης και μεταφοράς γίνει απαγορευτικό, οικονομικά η προσφορά έχει ήδη περιοριστεί.
Και το πρόσθετο κόστος τελικά μεταφέρεται στον αγοραστή.
Το Brent στα $88,52 δεν λέει όλη την ιστορία
Την Παρασκευή το Brent έκλεισε στα $88,52, αυξημένο κατά $1,45, ενώ το WTI στα $82,40.
Σε εβδομαδιαία βάση:
| Benchmark | Εβδομαδιαία μεταβολή |
|---|---|
| Brent | +6,0% |
| WTI | +5,4% |
Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι $88 δεν είναι επίπεδο ενεργειακής κρίσης.
Σωστά.
Αλλά αυτό είναι μόνο η μισή εικόνα.
Η αγορά συγκρατείται από τρεις αντισταθμιστικούς παράγοντες:
υψηλότερα αποθέματα, χαμηλότερες εκτιμήσεις για την αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης και αναδιάταξη των διεθνών εμπορικών ροών.
Η τελευταία έκθεση του International Energy Agency επιβεβαιώνει ότι η παγκόσμια αγορά έχει κατορθώσει μέχρι σήμερα να προσαρμοστεί σε σημαντικό βαθμό στο shock μέσω αποθεμάτων, εναλλακτικών οδών και διαφορετικών προμηθευτών. (IEA)
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα εξαφανίστηκε.
Σημαίνει ότι ο κόσμος καίει το περιθώριο ασφαλείας του.
Η Ασία ήδη πληρώνει το τίμημα
Ίσως η πιο αποκαλυπτική εξέλιξη βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τον Ορμούζ.
Τα ασιατικά διυλιστήρια έχουν αρχίσει να αγοράζουν επιθετικά αμερικανικό crude για να αντικαταστήσουν φορτία από τον Περσικό Κόλπο.
Τουλάχιστον τέσσερα μεγάλα ασιατικά διυλιστήρια αύξησαν τις αγορές τους από τις ΗΠΑ.
Οι τιμές είναι εντυπωσιακές:
| Αγοραστής / αγορά | Εξέλιξη |
|---|---|
| GS Caltex – Ν. Κορέα | 2 εκατ. βαρέλια Mars crude |
| Premium GS Caltex | $13–14/βαρέλι πάνω από Dubai benchmark |
| Eneos – Ιαπωνία | αγορά WTI |
| Premium Eneos | πάνω από $10/βαρέλι |
| CPC – Ταϊβάν | 2 εκατ. βαρέλια WTI + δυτικοαφρικανικό crude |
| US crude προς Ασία, Ιούλιος | 2,35 εκατ. βαρέλια/ημέρα – ρεκόρ |
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Η πραγματική τιμή που πληρώνει ένας διυλιστής δεν είναι απαραίτητα το Brent των $88.
Είναι:
benchmark + quality differential + freight + insurance + geopolitical premium.
Και αυτή η πραγματική τιμή έχει ήδη αυξηθεί πολύ περισσότερο σε ορισμένες αγορές.
Αλλά ούτε οι ΗΠΑ μπορούν να αντικαταστήσουν τον Περσικό Κόλπο
Η αύξηση των αμερικανικών εξαγωγών είναι σημαντική.
Δεν αποτελεί όμως πλήρη λύση.
Πριν από τη σύγκρουση, περισσότερο από το 50% των ασιατικών εισαγωγών crude προερχόταν από τη Μέση Ανατολή.
Ακόμη και οι ιστορικά υψηλές αμερικανικές ροές προς την Ασία δεν μπορούν να καλύψουν πλήρως την απώλεια φορτίων από τον Ορμούζ.
Επιπλέον υπάρχει θέμα ποιότητας.
Δεν είναι όλα τα crude grades ανταλλάξιμα.
Τα διυλιστήρια είναι σχεδιασμένα να επεξεργάζονται συγκεκριμένα μίγματα πετρελαίου.
Η αντικατάσταση ενός Middle Eastern medium/sour crude με αμερικανικό light sweet crude δεν είναι πάντοτε τεχνικά ή οικονομικά ουδέτερη.
Τρία σενάρια για το πετρέλαιο
Δεν έχει νόημα να προσποιηθούμε ότι μπορούμε να προβλέψουμε με ακρίβεια την τιμή.
Μπορούμε όμως να χαρτογραφήσουμε τον κίνδυνο.
| Σενάριο | Ορμούζ | Πιθανή επίπτωση |
|---|---|---|
| Αποκλιμάκωση | Σταδιακή αποκατάσταση διελεύσεων | Υποχώρηση geopolitical premium |
| Παρατεταμένη διαταραχή | Πολύ χαμηλότερες ροές για εβδομάδες | Ισχυρή ανοδική πίεση σε crude, freight και LNG |
| Πλήρης κλιμάκωση | Νέα πλήγματα / σχεδόν πλήρης διακοπή | Κίνδυνος βίαιου ενεργειακού shock |
Το δεύτερο σενάριο είναι ίσως το πιο ύπουλο.
Δεν χρειάζεται το Brent να πάει στα $150 για να δημιουργηθεί οικονομική ζημιά.
Αρκεί να μείνει για μήνες αισθητά υψηλότερα από τα επίπεδα που είχαν ενσωματώσει οι επιχειρήσεις και οι κεντρικές τράπεζες στα μοντέλα τους.
Ο πραγματικός κίνδυνος είναι η διάρκεια
Ένα Brent στα $95 για τρεις ημέρες είναι κυρίως χρηματιστηριακό γεγονός.
Ένα Brent στα $90–100 για τρεις μήνες είναι μακροοικονομικό γεγονός.
Γιατί αρχίζει να περνά διαδοχικά:
διυλιστήριο → πρατήριο → μεταφορές → παραγωγή → τρόφιμα → υπηρεσίες → μισθολογικές απαιτήσεις.
Και τότε ο προσωρινός ενεργειακός πληθωρισμός μπορεί να μετατραπεί ξανά σε επίμονο δομικό πληθωρισμό.
Η Fed έχει έναν νέο πονοκέφαλο
Η χρονική στιγμή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη.
Τα τελευταία στοιχεία από τις ΗΠΑ δείχνουν επιβράδυνση της αγοράς εργασίας και της κατανάλωσης.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες αυτό θα επέτρεπε στη Federal Reserve να γίνει περισσότερο dovish.
Ο Ορμούζ όμως δημιουργεί ακριβώς το αντίθετο shock:
χαμηλότερη ανάπτυξη και υψηλότερες τιμές ταυτόχρονα.
Αυτό είναι το περιβάλλον που απεχθάνονται οι κεντρικές τράπεζες.
Εάν αυξήσουν επιτόκια, επιδεινώνουν την οικονομική επιβράδυνση.
Εάν χαλαρώσουν, κινδυνεύουν να τροφοδοτήσουν τον εισαγόμενο πληθωρισμό.
Και η Ευρώπη είναι πιο ευάλωτη
Για την Ευρώπη το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο επειδή παραμένει μεγάλος καθαρός εισαγωγέας ενέργειας.
Ένα παρατεταμένο ενεργειακό shock λειτουργεί ουσιαστικά ως φόρος στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Χρήματα μεταφέρονται:
από νοικοκυριά και επιχειρήσεις της Ευρώπης
προς παραγωγούς και εξαγωγείς ενέργειας.
Το διαθέσιμο εισόδημα μειώνεται.
Τα περιθώρια κέρδους συμπιέζονται.
Η βιομηχανία χάνει ανταγωνιστικότητα.
Και η ΕΚΤ αποκτά μικρότερο περιθώριο νομισματικής χαλάρωσης.
Γιατί η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή
Για την ελληνική οικονομία υπάρχει ένα πρόσθετο πρόβλημα.
Η χώρα έχει:
μεγάλο τουριστικό τομέα,
ισχυρή ακτοπλοΐα,
μεγάλο μεταφορικό έργο,
υψηλή εξάρτηση από οδικές μεταφορές,
και σημαντικό έλλειμμα στο ισοζύγιο αγαθών.
Άρα το ακριβότερο πετρέλαιο χτυπά ταυτόχρονα πολλές μεταβλητές.
| Κανάλι | Πιθανή επίπτωση στην Ελλάδα |
|---|---|
| Βενζίνη / diesel | ↑ πληθωρισμός |
| Ακτοπλοΐα | ↑ λειτουργικό κόστος |
| Αερομεταφορές | ↑ καύσιμα |
| Logistics | ↑ κόστος μεταφοράς |
| Τρόφιμα | ↑ τελικό κόστος |
| Εμπορικό ισοζύγιο | ↑ αξία ενεργειακών εισαγωγών |
| Διαθέσιμο εισόδημα | ↓ |
| Δημοσιονομικά | πίεση για νέες επιδοτήσεις |
Και εδώ βρίσκεται το ελληνικό δίλημμα.
Εάν οι διεθνείς τιμές παραμείνουν υψηλές, η κυβέρνηση μπορεί να δεχθεί πολιτική πίεση για νέες παρεμβάσεις σε καύσιμα και ηλεκτρική ενέργεια.
Αυτό όμως σημαίνει κατανάλωση δημοσιονομικού χώρου.
Υπάρχει και μια μεγάλη ελληνική εξαίρεση: η ναυτιλία
Το ενεργειακό shock δεν έχει την ίδια επίπτωση σε όλους.
Η ελληνόκτητη ναυτιλία μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να ωφεληθεί από την εκτόξευση των tanker rates και από μεγαλύτερες αποστάσεις μεταφοράς.
Αν ένα ασιατικό διυλιστήριο αντικαταστήσει πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου με αμερικανικό ή δυτικοαφρικανικό crude, το ταξίδι γίνεται πολύ μεγαλύτερο.
Στη ναυτιλία αυτό μεταφράζεται σε περισσότερα ton-miles.
Άρα:
κακό για τον Έλληνα καταναλωτή και την οικονομία, δυνητικά θετικό για τμήμα της ελληνόκτητης tanker αγοράς.
Είναι μία από τις παράδοξες συνέπειες μιας ενεργειακής κρίσης για μια χώρα που ταυτόχρονα εισάγει πετρέλαιο αλλά διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο.
Γιατί δεν βλέπουμε ακόμη Brent $120
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα.
Αν ο Ορμούζ είναι τόσο σημαντικός, γιατί το Brent βρίσκεται στα $88 και όχι στα $120;
Η απάντηση βρίσκεται στην προσαρμοστικότητα της παγκόσμιας αγοράς.
Ο IEA έχει καταγράψει ότι η αγορά κατάφερε να απορροφήσει μεγάλο μέρος της αρχικής διαταραχής μέσω:
- αποθεμάτων,
- εναλλακτικών προμηθευτών,
- διαφορετικών εμπορικών διαδρομών,
- αλλαγών στα refinery runs,
- και μεταφοράς περισσότερου crude από ΗΠΑ και άλλες περιοχές. (IEA)
Αυτό είναι το bullish επιχείρημα.
Το bearish επιχείρημα είναι ότι κάθε τέτοια προσαρμογή έχει όριο.
Δεν υπάρχουν άπειρα αποθέματα.
Δεν υπάρχουν άπειρα tankers.
Δεν υπάρχει απεριόριστη spare production.
Και δεν μπορεί ολόκληρη η Ασία να αντικαταστήσει επ’ αόριστον τη Μέση Ανατολή με αμερικανικό πετρέλαιο.
Η αγορά σήμερα υποτιμά ή όχι τον κίνδυνο;
Η απάντηση είναι πιο σύνθετη από ένα «ναι» ή «όχι».
Το Brent των $88 ενσωματώνει ήδη σημαντικό γεωπολιτικό premium.
Αλλά η συμπεριφορά των physical premiums, freight rates και εναλλακτικών αγορών crude δείχνει ότι κάτω από την επιφάνεια η πίεση είναι μεγαλύτερη από αυτή που υποδηλώνει το headline benchmark.
Αυτό είναι το στοιχείο που αξίζει μεγαλύτερη προσοχή.
Σε μια πραγματική κρίση προσφοράς, το πρώτο καμπανάκι δεν είναι πάντα το Brent.
Μπορεί να είναι:
το premium ενός συγκεκριμένου crude, το κόστος ενός VLCC, το war-risk insurance ή η αδυναμία ενός διυλιστηρίου να βρει το σωστό φορτίο.
Συμπέρασμα: τα $88 δεν είναι η κρίση – ο χρόνος είναι η κρίση
Ο κόσμος έχει μέχρι σήμερα αποδειχθεί εντυπωσιακά αποτελεσματικός στην προσαρμογή του στη διαταραχή του Ορμούζ.
Οι ΗΠΑ εξάγουν περισσότερο.
Η Ασία αλλάζει προμηθευτές.
Τα διυλιστήρια προσαρμόζουν τα crude slates.
Τα αποθέματα λειτουργούν ως buffer.
Γι’ αυτό το Brent βρίσκεται στα $88,52 και όχι σε τριψήφια επίπεδα.
Αλλά η τελευταία κλιμάκωση αλλάζει ξανά την εξίσωση.
Έχουμε νέες επιθέσεις σε πλοία, δραματικά μειωμένη κυκλοφορία, αμερικανική απειλή για παρατεταμένο αποκλεισμό και ιρανική ηγεσία που χρησιμοποιεί ανοιχτά τον Ορμούζ ως διαπραγματευτικό μοχλό.
Το κρίσιμο ερώτημα επομένως δεν είναι αν το Brent θα γράψει $90 τη Δευτέρα.
Είναι αν σε έναν μήνα ο Ορμούζ θα εξακολουθεί να λειτουργεί με ένα κλάσμα της κανονικής του δυναμικότητας.
Εάν η απάντηση είναι ναι, τότε δεν θα μιλάμε πλέον για ένα ακόμη επεισόδιο γεωπολιτικής μεταβλητότητας.
Θα μιλάμε για δεύτερο παγκόσμιο ενεργειακό shock — ακριβώς τη στιγμή που οι κεντρικές τράπεζες πίστευαν ότι άρχιζαν επιτέλους να κερδίζουν τη μάχη του πληθωρισμού.