Σε ένα από τα σημαντικότερα μέτωπα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, έχει εξελιχθεί η «μάχη» για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Τους τελευταίους μήνες τόσο η Τεχεράνη όσο και η Ουάσινγκτον υποστηρίζουν ότι έχουν το πάνω χέρι στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό, δημιουργώντας μια συγκεχυμένη εικόνα για το ποιος πραγματικά ελέγχει τη ναυσιπλοΐα.
Τα τελευταία δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν μεταβολή των ισορροπιών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, με το Πολεμικό Ναυτικό τους να περιπολεί στα Στενά, στοχεύοντας στη διατήρηση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, φαίνεται να κερδίζουν έδαφος, ενώ το Ιράν έχει χάσει μέρος της δυνατότητάς του να επιβάλλει τους δικούς του όρους στις διελεύσεις.
Σύμφωνα με την Kpler, η οποία παρακολουθεί τις κινήσεις των πλοίων μέσω αναμεταδοτών και δορυφορικών δεδομένων, περισσότερο από το 80% των διελεύσεων από τα Στενά του Ορμούζ τις τελευταίες δύο εβδομάδες πραγματοποιήθηκε μέσω της διαδρομής του Ομάν, ενός διαύλου ναυσιπλοΐας που έχει εγκριθεί από τον ΟΗΕ και στον οποίο αντιτίθεται έντονα η Τεχεράνη.
Τα πλοία αγνοούν τις απαιτήσεις του Ιράν
Το Ιράν έχει δηλώσει ότι ελέγχει τα Στενά και έχει επιτεθεί σε δεκάδες πλοία που επιχείρησαν να κινηθούν μέσω της βόρειας ακτής του Ομάν.
Παρά τον κίνδυνο, το τελευταίο διάστημα η πλειονότητα των πλοίων επιλέγει να αγνοήσει τις απαιτήσεις της Τεχεράνης και να διασχίσει τα Στενά μέσω της συγκεκριμένης διαδρομής, βασιζόμενη στην υπόσχεση προστασίας από τις αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις.
«Φαίνεται ολοένα και περισσότερο ότι το Ιράν έχει χάσει, τουλάχιστον εν μέρει, τον έλεγχο των Στενών», δήλωσε στο CNN ο Χομαγιούν Φαλακσαχί, επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου στην Kpler.
Η εικόνα αυτή βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με όσα συνέβαιναν μόλις πριν από έναν μήνα, όταν η Kpler κατέγραφε σχεδόν μηδενική εμπορική κίνηση μέσω της διαδρομής του Ομάν. Παράλληλα, η μεγάλη μείωση των διελεύσεων από τη διαδρομή που προτιμά η Τεχεράνη έχει περιορίσει τη δυνατότητα του Ιράν να επιβάλλει τέλη στα πλοία που περνούν από τα Στενά, όπως είχε κάνει την άνοιξη.
Τα ιρανικά διόδια και η επιλογή του Ομάν
Η λήξη αυτή την εβδομάδα του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επιτρέπει – θεωρητικά – στην Τεχεράνη να αρχίσει και πάλι να εισπράττει τέλη. Ωστόσο, σύμφωνα με την Kpler, δεν φαίνεται να έχει καταφέρει να το κάνει. «Η απαίτηση του Ιράν να εισπράττει διόδια είναι κάτι που οι περισσότεροι στη Μέση Ανατολή δεν θέλουν να αποδεχθούν και δεν το κάνουν», ανέφερε στο CNN ο Νταν Πίκερινγκ, ιδρυτής και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners. «Επομένως, η διαδρομή του Ομάν είναι απολύτως η πιο λογική επιλογή», πρόσθεσε.
Την ίδια στιγμή, το Κουβέιτ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ναυλώσει τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού (VLCC), για να μεταφέρουν πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Στη συνέχεια, το φορτίο μεταφέρεται σε δεξαμενόπλοια πελατών έξω από την επικίνδυνη ζώνη, στον Κόλπο του Ομάν, σύμφωνα με τον Άντι Λίποου, πρόεδρο της Lipow Oil Associates.
Ποντάρουν στη «σκοτεινή» ναυσιπλοΐα
Για να αποφύγουν τις ιρανικές επιθέσεις, ορισμένα από τα δεξαμενόπλοια απενεργοποιούν τους αναμεταδότες τους, ακόμη και για εβδομάδες.
Πρόκειται για τη λεγόμενη «σκοτεινή» ναυσιπλοΐα, η οποία δυσκολεύει σημαντικά την παρακολούθηση των πλοίων από υπηρεσίες συλλογής δεδομένων όπως η Kpler. Ορισμένα μπορούν να εντοπιστούν μέσω δορυφορικών εικόνων, όμως η καταγραφή τους με τις συμβατικές μεθόδους είναι πολύ δυσκολότερη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη πλευρά, διαθέτουν ισχυρή στρατιωτική παρουσία στην περιοχή και, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, έχουν σαφέστερη εικόνα για τα πλοία που κινούνται στα Στενά.
Αυτό ενδέχεται να εξηγεί και γιατί οι αριθμοί που παρουσιάζει η Ουάσινγκτον για τις πετρελαϊκές ροές είναι σημαντικά υψηλότεροι από αρκετές προηγούμενες εκτιμήσεις.
Στα 15 εκατ. βαρέλια την ημέρα οι ροές σύμφωνα με τις ΗΠΑ
Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι οι συνολικές ποσότητες πετρελαίου που πέρασαν από τα Στενά ή μεταφέρθηκαν μέσω εναλλακτικών διαδρομών έφτασαν, σε διάστημα μιας εβδομάδας, περίπου τα 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Ο αριθμός αυτός πλησιάζει αισθητά τα περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως που διακινούνταν κατά μέσο όρο πριν από την έναρξη του πολέμου. Τα στοιχεία αυτά οδήγησαν τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώσει τη Δευτέρα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν «πλήρη έλεγχο των Στενών».
Πρόκειται, ωστόσο, για έναν ισχυρισμό που δεν επιβεβαιώνεται πλήρως από την εικόνα στο πεδίο. Το Ιράν εξακολουθεί να πραγματοποιεί επιθέσεις, ενώ οι πετρελαϊκές ροές παραμένουν χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα.
Ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ιράν έχουν τον απόλυτο έλεγχο
Η πραγματικότητα φαίνεται να βρίσκεται κάπου ανάμεσα στους αντικρουόμενους ισχυρισμούς Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. «Εάν ο στόχος του Ιράν είναι να έχει τον απόλυτο έλεγχο, τότε θα έλεγα ότι ποτέ δεν είχε εξαρχής πλήρη έλεγχο», ανέφερε ο Πίκερινγκ.
Κατά την εκτίμησή του, ο πραγματικός στόχος της Τεχεράνης είναι περισσότερο η αποτροπή, δηλαδή να διατηρεί αρκετή στρατιωτική ισχύ και απειλή ώστε να επηρεάζει τις αποφάσεις των ναυτιλιακών εταιρειών και των κρατών που χρησιμοποιούν τα Στενά.
Εάν, όμως, οι ποσότητες πετρελαίου που καταφέρνουν να περάσουν είναι πράγματι τόσο μεγάλες όσο υποστηρίζουν οι ΗΠΑ, τότε η δυνατότητα του Ιράν να αποτρέπει τη ναυσιπλοΐα έχει σαφώς μειωθεί σε σύγκριση με έναν ή δύο μήνες νωρίτερα.
Στο παιχνίδι και το Ομάν
Το σκηνικό περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τις συνομιλίες μεταξύ Ομάν και Ιράν για την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά, χωρίς τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών – μια εξέλιξη που προκαλεί τη δυσαρέσκεια του Τραμπ.
Παραμένει ασαφές πώς αυτές οι διαπραγματεύσεις θα επηρεάσουν τόσο τις ροές πετρελαίου όσο και τη συνολική ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.
«Θα αντιμετώπιζα όλες τις πληροφορίες και τους τίτλους με επιφύλαξη», σημείωσε ο Άντι Λίποου. «Είναι όμως δίκαιο να πούμε ότι το Ιράν έχει χάσει εν μέρει τον έλεγχο των Στενών».