Το χρέος των ΗΠΑ έσπασε για πρώτη φορά το φράγμα των 40 τρισ. δολαρίων – Γιατί αυτό πρέπει να ανησυχεί τους πάντες

Οι Ηνωμένες Πολιτείες πέρασαν ένα ακόμη ορόσημο που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί απλώς συμβολικό.

Το ομοσπονδιακό χρέος ξεπέρασε τα 40 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με τα στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, καταγράφοντας νέο ιστορικό υψηλό. Το ποσό από μόνο του εντυπωσιάζει. Εκείνο όμως που ανησυχεί περισσότερο τους οικονομολόγους και τις αγορές είναι η ταχύτητα με την οποία συσσωρεύεται.

Μόλις πριν από λιγότερο από μία δεκαετία, το αμερικανικό χρέος βρισκόταν στα 20 τρισ. δολάρια. Τώρα έχει διπλασιαστεί. Και μόνο μέσα στους τελευταίους πέντε μήνες αυξήθηκε κατά περίπου 1 τρισ. δολάρια.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η υπερχρέωση δεν λαμβάνει χώρα σε περίοδο βαθιάς ύφεσης ή έκτακτης οικονομικής κατάρρευσης. Η αμερικανική οικονομία εξακολουθεί να αναπτύσσεται, όμως η κυβέρνηση συνεχίζει να δαπανά πολύ περισσότερα από όσα εισπράττει.

Για τους πρώτους δέκα μήνες του τρέχοντος οικονομικού έτους, το έλλειμμα έχει ήδη φθάσει περίπου στα 1,8 τρισ. δολάρια.

Το χρέος αυξάνεται πιο γρήγορα από όσο περίμενε η ίδια η Ουάσιγκτον
Το πέρασμα των 40 τρισ. ήρθε νωρίτερα από ό,τι προέβλεπαν ακόμη και οι επίσημοι υπολογισμοί πριν από λίγα χρόνια.

Το Congressional Budget Office εκτιμούσε τον Μάιο του 2023 ότι οι ΗΠΑ θα έφθαναν αυτό το επίπεδο το 2028.

Η πραγματικότητα πρόλαβε τις προβλέψεις κατά περίπου δύο χρόνια.

Οι αιτίες είναι γνωστές αλλά έχουν πλέον σωρευτικό αποτέλεσμα: η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει συνεχώς τις δαπάνες για Social Security και Medicare, ενώ οι διαδοχικές φορολογικές μειώσεις και τα μεγάλα πακέτα δημοσιονομικής στήριξης έχουν διευρύνει τα ελλείμματα.

Περίπου 10.000 Baby Boomers συνταξιοδοτούνται καθημερινά, την ώρα που οι μεγαλύτερες ηλικίες ζουν περισσότερο και οι εργαζόμενοι που χρηματοδοτούν τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης δεν αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό.

Το πρόβλημα επομένως δεν είναι παροδικό. Είναι δομικό.

Ο πιο ακριβός λογαριασμός είναι οι τόκοι

Για χρόνια, οι ΗΠΑ μπορούσαν να αυξάνουν το χρέος χωρίς η εξυπηρέτησή του να γίνεται ασφυκτική, επειδή τα επιτόκια ήταν εξαιρετικά χαμηλά.

Αυτή η εποχή έχει τελειώσει. Οι πληρωμές τόκων αναμένεται φέτος να ξεπεράσουν το 1 τρισ. δολάρια, φθάνοντας σε ιστορικό υψηλό. Μέσα σε πέντε χρόνια έχουν υπερτριπλασιαστεί.

Πλέον οι τόκοι βρίσκονται σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με τις δαπάνες για Medicare και αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες κατηγορίες του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού.

Η Αμερική δαπανά περισσότερα για την εξυπηρέτηση παλαιού χρέους από ό,τι για την εθνική άμυνα.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου το πρόβλημα αρχίζει να γίνεται πολιτικό και οικονομικό ταυτόχρονα.

Όσο μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού απορροφούν οι τόκοι, τόσο μικρότερο περιθώριο μένει για υποδομές, εκπαίδευση, κοινωνική πολιτική ή νέες κρίσεις.

Και όσο το χρέος μεγαλώνει, τόσο αυξάνονται και οι τόκοι. Το χρέος αρχίζει να γεννά νέο χρέος.

Η αγορά ομολόγων αρχίζει να ζητά μεγαλύτερο τίμημα

Το φράγμα των 40 τρισ. δεν έσπασε σε ουδέτερη στιγμή. Την Τρίτη, η απόδοση του 30ετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου έφθασε στο υψηλότερο επίπεδο από το 2007, ενώ το 10ετές κινήθηκε κοντά στα υψηλότερα επίπεδα της δεύτερης θητείας Τραμπ.

Οι αποδόσεις ανεβαίνουν επειδή οι επενδυτές ζητούν μεγαλύτερη αμοιβή για να δανείσουν την αμερικανική κυβέρνηση για δεκαετίες.

Οι αιτίες είναι πολλές: φόβοι για τον πληθωρισμό, τεράστια δημοσιονομικά ελλείμματα, μεγαλύτερη προσφορά εταιρικών ομολόγων λόγω της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης και αβεβαιότητα γύρω από την πορεία των επιτοκίων.

Όμως η αύξηση του ίδιου του χρέους επιδεινώνει την εξίσωση.

Περισσότερο χρέος σημαίνει περισσότερες εκδόσεις.

Περισσότερες εκδόσεις σημαίνουν ότι πρέπει να βρεθούν περισσότεροι αγοραστές.

Και για να βρεθούν περισσότεροι αγοραστές, οι αποδόσεις πρέπει να παραμένουν ελκυστικές.

Γιατί το 10ετές αφορά κάθε Αμερικανό

Η απόδοση του 10ετούς κρατικού ομολόγου δεν αφορά μόνο το αμερικανικό Δημόσιο.

Αποτελεί σημείο αναφοράς για ένα τεράστιο κομμάτι της οικονομίας. Επηρεάζει τα στεγαστικά δάνεια, τα δάνεια αυτοκινήτου και τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων. Όταν ανεβαίνει, το κόστος δανεισμού διαχέεται σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Έτσι, τα 40 τρισ. δολάρια δεν παραμένουν ένας αριθμός σε κάποιον κρατικό ισολογισμό.

Μεταφέρονται στα επιτόκια, στις επενδύσεις, στην αγορά κατοικίας και τελικά στο διαθέσιμο εισόδημα.

Αυτός είναι και ο λόγος που η κυβέρνηση Τραμπ έχει αρχίσει να δείχνει εμφανή νευρικότητα για την πορεία των μακροπρόθεσμων αποδόσεων.

Η παρέμβαση Μπέσεντ αποκτά άλλη διάσταση

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση του υπουργείου Οικονομικών να αυξήσει τις επαναγορές μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Η κυβέρνηση δεν προσπαθεί απλώς να βελτιώσει τη ρευστότητα της αγοράς.

Προσπαθεί να εμποδίσει την εκτίναξη των μακροπρόθεσμων αποδόσεων να μετατραπεί σε έναν ακόμη μηχανισμό επιδείνωσης των δημόσιων οικονομικών.

Γιατί όσο υψηλότερη είναι η απόδοση με την οποία δανείζεται το αμερικανικό Δημόσιο, τόσο μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού θα απαιτείται για τόκους στο μέλλον.

Και τόσο πιο γρήγορα το ίδιο το χρέος θα αυξάνεται.

Τα 50 τρισ. δεν είναι μακρινό σενάριο

Ο Μάικλ Πίτερσον, επικεφαλής του Peter G. Peterson Foundation, προειδοποιεί ότι με τη σημερινή πορεία το αμερικανικό χρέος μπορεί να φθάσει τα 50 τρισ. δολάρια μέσα σε μόλις έξι χρόνια.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται ένα βήμα πριν από κάποια κλασική κρίση χρέους.

Το δολάριο παραμένει το βασικό αποθεματικό νόμισμα του πλανήτη και η αγορά αμερικανικών κρατικών ομολόγων παραμένει η βαθύτερη και σημαντικότερη στον κόσμο.

Όμως το ζήτημα αλλάζει χαρακτήρα. Η αγορά δεν αναρωτιέται αν οι ΗΠΑ μπορούν να πληρώσουν.

Αναρωτιέται πόσο ακριβά θα πρέπει να πληρώσουν για να συνεχίσουν να δανείζονται με αυτόν τον ρυθμό.

Και αυτή είναι μια πολύ διαφορετική ερώτηση.

Το επικίνδυνο σημείο

Τα 40 τρισ. δολάρια δεν είναι από μόνα τους η κρίση.

Είναι όμως το σημείο στο οποίο πολλές πιέσεις αρχίζουν να συναντιούνται: υψηλότερα επιτόκια, αυξανόμενοι τόκοι, μεγάλα ελλείμματα, γήρανση πληθυσμού και μια αγορά που δεν είναι πλέον πρόθυμη να χρηματοδοτεί το κράτος με όρους της περασμένης δεκαετίας.

Γι’ αυτό και το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι αν η Αμερική μπορεί να εκδώσει άλλο ένα τρισεκατομμύριο δολάρια χρέους. Μπορεί. Το ερώτημα είναι πόσο θα κοστίσει αυτό το επόμενο τρισεκατομμύριο.

Για χρόνια, οι ΗΠΑ μπορούσαν να αναβάλλουν τον λογαριασμό επειδή το χρήμα ήταν φθηνό. Στα 40 τρισ. δολάρια χρέους και με τις αποδόσεις να ανεβαίνουν, ο λογαριασμός αρχίζει πλέον να φτάνει.