Δύο καμπύλες στον δείκτη του FAO κινούνται σε αντίθετη φορά και το ερώτημα δεν είναι ποια από τις δύο έχει δίκιο σήμερα, αλλά ποια θα επικρατήσει όταν φτάσει ο χειμώνας…
Στο τέλος ενός καλοκαιριού με διαδοχικούς μικρούς καύσωνες και έντονη τουριστική κίνηση, το ελληνικό νοικοκυριό διαπιστώνει στο ταμείο του σούπερ μάρκετ μια πρόσκαιρη ανακούφιση. Ο πληθωρισμός επιβραδύνεται, ορισμένα βασικά τρόφιμα υποχωρούν, και από την 31η Αυγούστου ξεκινά η εθελοντική πρωτοβουλία μειώσεων σε εκατοντάδες κωδικούς.
Την ίδια, όμως, εβδομάδα που η εγχώρια εικόνα «φωτίζεται», ο διεθνής δείκτης τιμών τροφίμων του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών σκαρφάλωσε σε υψηλό τριών ετών. Δύο καμπύλες κινούνται σε αντίθετη φορά, και το ερώτημα δεν είναι ποια από τις δύο έχει δίκιο σήμερα, αλλά ποια θα επικρατήσει όταν φτάσει ο χειμώνας…
Ο δείκτης του FAO έκλεισε τον Ιούλιο στις 131,1 μονάδες, ανεβασμένος κατά 0,6% έναντι του Ιουνίου και κατά 1% σε ετήσια βάση, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2023. Το κρίσιμο δεν είναι το ύψος αλλά η σύνθεση της ανόδου, που δεν είναι οριζόντια αλλά στοχευμένη ακριβώς στις πρώτες ύλες του πιάτου. Ο δείκτης σιτηρών ενισχύθηκε 3,4% μέσα στον μήνα, με το σιτάρι να τρέχει με 5,8% υπό τον φόβο διαταραχών στις εξαγωγές της Μαύρης Θάλασσας και το καλαμπόκι με 3,6%, ενώ ο δείκτης φυτικών ελαίων έφτασε στο υψηλότερο σημείο από τον Ιούνιο του 2022.
- Καφές: Πενταετία ακρίβειας, ώρα ανάσας;
Πρόκειται για τις ύλες που τροφοδοτούν το ψωμί, τα ζυμαρικά και το μαγειρικό λάδι, δηλαδή τον σκελετό του καθημερινού τραπεζιού. Και δεν είναι μόνο η φωτογραφία του Ιουλίου που ανησυχεί, αλλά ο συνδυασμός των πολεμικών μετώπων σε Ιράν και Ουκρανία με το φαινόμενο Ελ Νίνιο συνθέτουν μια δυσμενή συγκυρία που θα επηρεάσει τις τιμές έως το τέλος του έτους και μέσα στο 2027.
Στο εσωτερικό, η εικόνα είναι φαινομενικά καθησυχαστική. Ο πληθωρισμός υποχώρησε στο τον Ιούλιο, σε σχέση με τον Ιούνιο και τον Μάιο, ενώ ο εναρμονισμένος δείκτης έπεσε. Μάλιστα, μέσα στον μήνα, η ομάδα της διατροφής ήταν αυτή που τράβηξε τον γενικό δείκτη προς τα κάτω. Αν όμως κανείς σκύψει στην ανατομία αυτής της υποχώρησης, θα δει ότι στηρίζεται σε δύο πυλώνες με ημερομηνία λήξης.
Ο πρώτος είναι εποχικός, καθώς οι μεγαλύτερες μειώσεις καταγράφηκαν σε φρούτα, σε λαχανικά, σε αρνί και κατσίκι και σε γιαούρτι, δηλαδή σε κατηγορίες που ακολουθούν τον κύκλο της παραγωγής και αντιστρέφονται φυσιολογικά προς τον χειμώνα. Ο δεύτερος είναι διοικητικός, καθώς η εθελοντική πρωτοβουλία των πάνω από 900 κωδικών, με μειώσεις από 5% έως 20%, ισχύει έως την 31η Δεκεμβρίου και οι τελικοί κωδικοί δεν έχουν καν οριστικοποιηθεί. Την ίδια στιγμή, ο μέσος όρος κρύβει ήδη εσωτερικές αποκλίσεις, με το χοιρινό, τα τυριά και τα αυγά να κινούνται ανοδικά ενώ οι υπόλοιπες κατηγορίες υποχωρούν.
- Ακριβός πλανήτης, φθηνότερο ελληνικό ράφι;
Πού βρίσκεται ο πυρήνας του πιθανού προβλήματος;
Η διεθνής χονδρική δεν φτάνει στο ελληνικό ράφι αυθημερόν, αλλά με καθυστέρηση μηνών, καθώς μεσολαβούν αποθέματα, συμβόλαια και το κόστος της αλυσίδας μέχρι να φτάσει το προϊόν στον τελικό καταναλωτή. Αυτό σημαίνει ότι η ανοδική στροφή που κατέγραψε ο FAO τον Ιούλιο δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί στις τιμές που βλέπει σήμερα ο καταναλωτής, και είναι πιθανό να «προσγειωθεί» στην ελληνική αγορά το φθινόπωρο, ακριβώς τη στιγμή που θα εξαντλούνται οι εποχικές μειώσεις και θα πλησιάζει η λήξη του διοικητικού μαξιλαριού.
Σε αυτή τη συγκυρία προστίθεται και το ενεργειακό πρόβλημα. Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο παραμένει εδώ και εβδομάδες ψηλά και τα αποθέματα να κινούνται χαμηλότερα από τον μέσο όρο πενταετίας. Το ακριβό αέριο δεν επιβαρύνει μόνο τον λογαριασμό της θέρμανσης, αλλά και το κόστος της χειμερινής παραγωγής θερμοκηπίου και του ρεύματος που κινεί ψυγεία, μεταφορές και μεταποίηση.
- Ακριβότερα προϊόντα, φτωχότερος παραγωγός
Πάντως, καλό είναι να σημειωθεί ότι μέρος των αναλυτών βλέπει αποκλιμάκωση του αερίου αργότερα, μέσα στο 2027, λόγω της αναμενόμενης υπερπροσφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου, όμως αυτό που ενδιαφέρει το φετινό ελληνικό τραπέζι είναι ο επόμενος χειμώνας, όπου η πίεση παραμένει. Το «φθηνό» καλοκαίρι είναι μια πραγματικότητα σύμφωνα με τα νούμερα, ωστόσο αυτό στηρίζεται σε θεμέλια που είναι εξ ορισμού προσωρινά, την εποχικότητα και μια εθελοντική συμφωνία με ημερομηνία λήξης.
Το πραγματικό διακύβευμα του χειμώνα είναι αν η χώρα θα καταφέρει να μετατρέψει αυτή την πρόσκαιρη ανάσα σε κάτι διαρκέστερο, εν μέσω μεγαλύτερου ανταγωνισμού στο ράφι και ουσιαστικού ελέγχου του κόστους, πριν φτάσουν οι δυσμενείς συνέπειες από το διεθνές κύμα των σιτηρών και των ελαίων, η αντιστροφή των εποχικών τιμών και η ενεργειακή πίεση. Η απάντηση στον τίτλο δεν είναι προδιαγεγραμμένη. Εξαρτάται από το αν οι στηρίξεις θα αποσυρθούν πριν ή αφού η αγορά βρει νέα ισορροπία, και αυτό παραμένει ζήτημα πολιτικής επιλογής και όχι σίγουρης εξέλιξης.