Η υπογραφή της Κοινής Αμυντικής Συμφωνίας της Μέκκας από τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και την Τουρκία πριν από μερικές ημέρες, δεν ήταν αποτέλεσμα μιας άμεσης αντίδρασης σε κάποια συγκεκριμένη απειλή, όπως πολλοί εκτίμησαν αρχικά.
Στην ανάλυση που παρουσιάζει το Middle East Eye, αποκαλύπτει τη σύγκλιση στρατηγικών συμφερόντων μεταξύ των τριών χωρών, οι οποίες διαφέρουν σημαντικά ως προς τη γεωγραφική τους θέση, τις πηγές ισχύος τους και τις άμεσες απειλές που αντιμετωπίζει η καθεμία.
Ωστόσο, μοιράζονται – σύμφωνα με το μέσο – μια κοινή εκτίμηση: ότι η περιφερειακή τάξη ασφαλείας που διαμόρφωσε τη Μέση Ανατολή και τη Νοτιοδυτική Ασία για δεκαετίες δεν είναι πλέον σε θέση να παρέχει τις ίδιες εγγυήσεις που παρείχε στο παρελθόν.
Τρεις δυνάμεις με διαφορετικά πλεονεκτήματα
Τρεις περιφερειακές δυνάμεις με ξεχωριστά χαρακτηριστικά ενώθηκαν για να υπογράψουν τη συμφωνία στη Μέκκα.
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει θρησκευτική, οικονομική, ενεργειακή και γεωπολιτική βαρύτητα, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες χώρες του μουσουλμανικού κόσμου και έναν από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς παίκτες παγκοσμίως.
Η Τουρκία διαθέτει ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και μια κρίσιμη γεωγραφική θέση που συνδέει τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη, τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το Πακιστάν, από την πλευρά του, διαθέτει σημαντικές επιστημονικές και ερευνητικές δυνατότητες, ισχυρό στρατό, πυρηνικό οπλοστάσιο και στρατηγικό βάθος στη Νότια Ασία.
Η συμφωνία, επομένως, θα πρέπει να γίνει κατανοητή ως η αρχή μιας αλλαγής στη φιλοσοφία ασφάλειας της περιοχής: από την εξάρτηση από την «ομπρέλα» μιας μόνο εξωτερικής δύναμης, σε ένα δίκτυο περιφερειακών συνεργασιών που θα κατανέμει τους κινδύνους και θα ενισχύει την αποτρεπτική ικανότητα.
Μια συμφωνία συλλογικής άμυνας
Η συμφωνία προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από τις τρεις χώρες θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών. Η διατύπωση αυτή προσεγγίζει τη λογική συλλογικής άμυνας μεγάλων στρατιωτικών συμμαχιών, αν και οι τρεις χώρες έχουν υπογραμμίσει ότι το σύμφωνο έχει αμυντικό χαρακτήρα και δεν στρέφεται εναντίον κάποιου συγκεκριμένου κράτους.
Εδώ βρίσκεται, σύμφωνα με το Middle East Eye, και η πραγματική σημασία της συμφωνίας. Το βασικό ερώτημα δεν είναι ποιον επιδιώκουν να αποτρέψουν οι τρεις χώρες. Το ερώτημα είναι γιατί η καθεμία χρειάστηκε τις άλλες δύο στη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία.
Η Τουρκία αναζητά μεγαλύτερο στρατηγικό χώρο
Το ερώτημα σχετικά με τη συμμετοχή της Άγκυρας είναι το εξής: γιατί χρειάζεται μια αμυντική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν;
Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς της συμμαχίας, ενώ η αμυντική της βιομηχανία έχει γνωρίσει ταχεία ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια.
Η απάντηση βρίσκεται στην ολοένα πιο ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική που ακολουθεί η Άγκυρα, η οποία αντιμετωπίζει πλέον το περιβάλλον της ως άμεση ζώνη των δικών της συμφερόντων ασφαλείας.
Η περιοχή αυτή περιλαμβάνει τη Συρία, το Ιράκ, τον Λίβανο, τη Λιβύη, την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μαύρη Θάλασσα, τον Καύκασο, τη Ρωσία, το Ιράν και την Ευρώπη.
Παράλληλα, ο ρόλος της Τουρκίας στη Συρία, σε συνδυασμό με την έντονη κριτική της Άγκυρας στις ισραηλινές πολιτικές, ιδιαίτερα όσον αφορά τον πόλεμο στη Γάζα, έχει οδηγήσει σε αυξανόμενες εντάσεις με το Τελ Αβίβ.
Η αντιπαράθεση Τουρκίας – Ισραήλ
Μία από τις σημαντικότερες πρόσφατες εξελίξεις στην περιοχή είναι ότι οι σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ δεν περιορίζονται πλέον σε μια πολιτική διαφωνία για το Παλαιστινιακό.
Έχουν εξελιχθεί γρήγορα σε μια σειρά στρατηγικών αντιπαραθέσεων, κυρίως γύρω από τη Συρία και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το Ισραήλ έχει ενισχύσει τις σχέσεις ασφαλείας και στρατιωτικής συνεργασίας με την Ελλάδα και την Κύπρο. Τον περασμένο Δεκέμβριο, οι τρεις χώρες πραγματοποίησαν τη δέκατη τριμερή τους σύνοδο, ενώ Ελλάδα, Ισραήλ και Κύπρος έχουν αναπτύξει προγράμματα στρατιωτικής συνεργασίας που περιλαμβάνουν κοινές ασκήσεις.
Από την τουρκική οπτική, είναι αδύνατο να αγνοηθεί το γεγονός ότι το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος αποτελούν ένα δίκτυο στρατιωτικής και πολιτικής συνεργασίας σε μια περιοχή όπου τα συμφέροντά τους συγκρούονται άμεσα με εκείνα της Τουρκίας.
Γιατί η Τουρκία στρέφεται σε Σαουδική Αραβία και Πακιστάν
Αυτό εξηγεί ένα από τα βασικά οφέλη που βλέπει η Τουρκία στη συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.
Η Άγκυρα δεν επιθυμεί οι στρατηγικές της δυνατότητες να παραμένουν περιορισμένες στο πλαίσιο των σχέσεών της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ. Αντίθετα, επιδιώκει ένα ευρύτερο δίκτυο συνεργασιών, ώστε να μειώσει την ευαλωτότητά της απέναντι σε πιέσεις από έναν μόνο γεωπολιτικό άξονα.
Πολλές αναλύσεις έχουν επισημάνει ότι η συμφωνία μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν δεν δημιουργήθηκε ξαφνικά. Αντίθετα, βασίστηκε σε μια μακροχρόνια συνεργασία στον στρατιωτικό τομέα, στην εκπαίδευση και στις αμυντικές σχέσεις.
Η είσοδος της Τουρκίας σε αυτή την εξίσωση έρχεται, επομένως, να ενισχύσει ένα δίκτυο που ήδη υπάρχει εδώ και δεκαετίες.