Μια από τις πιο άμεσες εσωτερικές προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι από την έναρξη της ρωσικής εισβολής διαμορφώνεται γύρω από τον πρώην υπουργό Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ, ο οποίος, μετά την αιφνιδιαστική απομάκρυνσή του από την κυβέρνηση, περνά πλέον ανοιχτά στο πολιτικό πεδίο απέναντι στον Ουκρανό πρόεδρο σύμφωνα με το Politico.
Ο 35χρονος Φεντόροφ, ένα από τα δημοφιλέστερα πολιτικά πρόσωπα της χώρας και στενά συνδεδεμένος με την τεχνολογική αναβάθμιση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, εξαπέλυσε σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του αιχμές κατά του τρόπου διακυβέρνησης του Ζελένσκι, καταγγέλλοντας διαφθορά, αδιαφανείς αποφάσεις και υπερβολική συγκέντρωση εξουσίας.
Η παρέμβασή του, ωστόσο, πήρε διαφορετική τροπή όταν ζήτησε να προσφύγει η χώρα στις κάλπες. Η πρόταση προκάλεσε άμεση αντίδραση σχεδόν σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, καθώς οι επικριτές της υπογράμμισαν ότι η διεξαγωγή εκλογών απαγορεύεται υπό το καθεστώς στρατιωτικού νόμου, είναι εξαιρετικά δύσκολο να οργανωθεί εν μέσω πολέμου και θα μπορούσε να ενισχύσει τη ρωσική προσπάθεια αποσταθεροποίησης της Ουκρανίας.
Η επίθεση Φεντόροφ στην «κλειστή» εξουσία Ζελένσκι
Ο πρώην υπουργός, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, εστίασε σε θέματα που γνωρίζει ότι αγγίζουν ένα σημαντικό μέρος της ουκρανικής κοινωνίας: τη διαφθορά, την έλλειψη διαφάνειας και την αίσθηση ότι οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται από έναν περιορισμένο κύκλο γύρω από τον πρόεδρο.
«Οι άνθρωποι δεν μπορούν να ζουν επ’ αόριστον σε μια κατάσταση όπου δεν καταλαβαίνουν γιατί λαμβάνονται συγκεκριμένες αποφάσεις. Γιατί κάποιες μεταρρυθμίσεις προχωρούν ενώ άλλες μπλοκάρονται. Γιατί αποφάσεις που χρειάζονται σήμερα στο μέτωπο περνούν μήνες περιφερόμενες στα κυβερνητικά γραφεία», ανέφερε.
Και συνέχισε με μια σαφή αιχμή για τον τρόπο με τον οποίο γίνονται οι διορισμοί στην κορυφή του κράτους: «Είναι επικίνδυνο όταν δημιουργείται στην κοινωνία η αίσθηση ότι το βασικό κριτήριο για έναν διορισμό δεν είναι ο επαγγελματισμός, τα αποτελέσματα ή η ικανότητα να αλλάξει κάποιος τη χώρα, αλλά η προσωπική αφοσίωση στο σύστημα».
Η κριτική έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς ο ίδιος ο Φεντόροφ θεωρούνταν επί επτά χρόνια πιστός συνεργάτης του Ζελένσκι.
Η απομάκρυνσή του από το υπουργείο Άμυνας τον προηγούμενο μήνα είχε προκαλέσει αντιδράσεις, με χιλιάδες πολίτες να ζητούν είτε την επαναφορά του είτε σαφείς εξηγήσεις από τον πρόεδρο για τους λόγους της απόφασης.
Η πρόταση για εκλογές προκάλεσε αντιδράσεις
Η κίνηση που άλλαξε όμως τη συζήτηση ήταν η πρόταση του Φεντόροφ για εκλογές.
Ανώτερο στέλεχος του γραφείου Ζελένσκι απέρριψε την κριτική ότι ο πρόεδρος οφείλει να εξηγεί δημοσίως κάθε επιλογή προσώπου σε περίοδο πολέμου. «Ο πρόεδρος δεν μπορεί απλώς να εξηγεί στο κοινό τις επιλογές του για διορισμούς κατά τη διάρκεια του πολέμου, καθώς πρόκειται για ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Και είναι δικαίωμά του να αποφασίζει ποιον θα διορίσει υπουργό Άμυνας και ποιον θα απομακρύνει», ανέφερε.
Για το ενδεχόμενο εκλογών, το ίδιο στέλεχος σχολίασε ειρωνικά: «Ας περιμένουμε άλλη μία μαζική ρωσική επίθεση με βαλλιστικούς πυραύλους και μετά ας πάμε να ψηφίσουμε».
Σοβαρές ενστάσεις εξέφρασε και η επικεφαλής της ουκρανικής οργάνωσης εκλογικής παρακολούθησης OPORA, Όλγα Αϊβάζοφσκα, η οποία προειδοποίησε ότι υπάρχουν «εκατοντάδες σενάρια και ενέργειες» που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει η Ρωσία για να υπονομεύσει μια εκλογική διαδικασία.
Ακόμη και πολιτικοί που βρίσκονται στην αντιπολίτευση απέναντι στον Ζελένσκι εμφανίζονται εξαιρετικά επιφυλακτικοί.
Ο βουλευτής του φιλελεύθερου κόμματος Holos Ρομάν Λοζίνσκι υποστήριξε ότι μια εκλογική αναμέτρηση τώρα θα μπορούσε να προκαλέσει επικίνδυνο διχασμό. «Δεν υπάρχει τίποτα θετικό για τη χώρα. Μη χαίρεστε επειδή θα υπάρχουν υποψήφιοι στις μεταπολεμικές εκλογές. Πρέπει πρώτα να ζήσετε για να τις δείτε», δήλωσε.
«Οι άνθρωποι καταλαβαίνουν ότι οι εκλογές κατά τη διάρκεια του πολέμου λειτουργούν προς όφελος του εχθρού. Θα είναι ένας πόλεμος όλων εναντίον όλων», πρόσθεσε.
Ακόμη και ο βετεράνος Ντμίτρο Κοζιατίνσκι, ένα από τα πρόσωπα του κινήματος διαμαρτυρίας που ακολούθησε την αποπομπή Φεντόροφ, δήλωσε ότι δεν επιθυμεί εκλογές όσο συνεχίζεται ο πόλεμος, επισημαίνοντας τον κίνδυνο διάσπασης της ουκρανικής κοινωνίας.
«Έκανε ένα εξαιρετικό πολιτικό λάθος»
Η εκλογική πρόταση μπορεί τελικά να λειτουργήσει εις βάρος των μελλοντικών πολιτικών φιλοδοξιών του Φεντόροφ.
Ο οικονομολόγος Τίμοθι Ας χαρακτήρισε την κίνηση «εξαιρετικά λανθασμένη πολιτική κρίση», εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον του εφόσον αποφασίσει στο μέλλον να διεκδικήσει την προεδρία.
Ο πολιτικός αναλυτής Βολοντίμιρ Φεσένκο αναγνώρισε ότι ο Ζελένσκι έχει συνηθίσει να λειτουργεί «όπως στις επιχειρήσεις», με μονοπρόσωπη ηγεσία και γρήγορες αποφάσεις, αλλά απέρριψε ως υπερβολικά απλοϊκή την απαίτηση να διορίζονται αποκλειστικά «επαγγελματίες» και όχι άνθρωποι που απολαμβάνουν την εμπιστοσύνη του προέδρου.
Όπως υποστήριξε, ακόμη και στις δυτικές δημοκρατίες οι πολιτικοί ηγέτες επιλέγουν ανθρώπους που εμπιστεύονται, ιδίως σε κρίσιμες θέσεις και ακόμη περισσότερο σε μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο.
Παράλληλα, υπενθύμισε ότι αρκετά από τα πρόσωπα που επέλεξε πρόσφατα ο Ζελένσκι διαθέτουν θετική εικόνα ακόμη και μεταξύ των πολιτικών του αντιπάλων. Ο νέος υπουργός Άμυνας Γεβχένι Χμάρα, ο οποίος διαδέχθηκε τον Φεντόροφ, εγκρίθηκε από τη Βουλή με 312 ψήφους σε σύνολο 392 βουλευτών.
Δημοφιλής ο Φεντόροφ αλλά αντέχει ο Ζελένσκι
Η δημοτικότητα του Φεντόροφ αποτελεί πάντως σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο αναφέρεται στο Politico. Δημοσκόπηση του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου έδειξε ότι το 63% των Ουκρανών τον θεωρεί αξιόπιστο, ποσοστό που τον τοποθετεί δεύτερο πίσω μόνο από τον πρώην αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων Βαλέρι Ζαλούζνι, ο οποίος σήμερα είναι πρεσβευτής της Ουκρανίας στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ο Ζελένσκι, ωστόσο, εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρή βάση υποστήριξης, με το αντίστοιχο ποσοστό εμπιστοσύνης να φτάνει στο 56%.
Ταυτόχρονα καταγράφεται μεγαλύτερη δυσφορία για τον βαθμό συγκέντρωσης εξουσίας στο προεδρικό γραφείο. Σε άλλη έρευνα, το ποσοστό όσων θεωρούσαν αποδεκτό ο πρόεδρος να παρακάμπτει στην πράξη τη συνταγματική διάκριση των εξουσιών μειώθηκε από 79% το 2022, τη χρονιά της ρωσικής εισβολής, σε 52% τον Μάιο του 2026.
«Οι άνθρωποι αποδίδουν όλη την ευθύνη για την πορεία του πολέμου στον πρόεδρο. Εξαιτίας αυτού, ο πρόεδρος αισθάνεται ότι πρέπει να λαμβάνει όλες αυτές τις αποφάσεις μόνος του», σχολίασε ο Γιούρι Χουντιμένκο, επικεφαλής του Δημόσιου Συμβουλίου Καταπολέμησης της Διαφθοράς του υπουργείου Άμυνας.
Η διαφθορά παραμένει ανοιχτή πληγή
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο που επέλεξε να ανοίξει ο Φεντόροφ είναι η διαφθορά, ένα ζήτημα που εξακολουθεί να προκαλεί έντονες πολιτικές πιέσεις στον Ζελένσκι.
Την προηγούμενη χρονιά ο Ουκρανός πρόεδρος υπέγραψε νομοθεσία που περιόριζε τη διαδικαστική ανεξαρτησία των εθνικών αρχών κατά της διαφθοράς, αλλά αναγκάστηκε να υπαναχωρήσει μετά από αντιδράσεις στο εσωτερικό και επικρίσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αργότερα, πρώην επιχειρηματικός συνεργάτης του και άνθρωποι του στενού πολιτικού του περιβάλλοντος ενεπλάκησαν σε υπόθεση διαφθοράς ύψους 100 εκατ. δολαρίων στον κρατικό τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Η υπόθεση οδήγησε και στην απομάκρυνση του επί χρόνια στενού συνεργάτη του Ζελένσκι, Αντρίι Γερμάκ, ο οποίος κατηγορήθηκε για διαφθορά και δικάζεται.
Παράλληλα, αρκετοί ακόμη σύμμαχοι του προέδρου βρίσκονται υπό έρευνα, ενώ οι ανεξάρτητοι φορείς καταπολέμησης της διαφθοράς καταγγέλλουν πιέσεις και παρακολουθήσεις όταν εξετάζουν υποθέσεις υψηλόβαθμων αξιωματούχων.
Το «σενάριο Τσόρτσιλ» για τον Ζελένσκι
Ο βουλευτής του Holos και έντονος επικριτής του προέδρου Γιαροσλάβ Ζελέζνιακ εκτιμά ότι η συσσώρευση αυτών των προβλημάτων θα έχει τελικά εκλογικό κόστος για τον Ζελένσκι.
Προβλέπει μάλιστα ότι ο Ουκρανός πρόεδρος θα μπορούσε να έχει μια πολιτική κατάληξη παρόμοια με εκείνη του Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο οποίος, παρά τον ρόλο του στη νίκη της Βρετανίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ηττήθηκε στις εκλογές του 1945.
«Όποιοι κι αν είναι οι αντίπαλοι, ο Ζαλούζνι, ο Μπουντάνοφ, ο Φεντόροφ ή κάποιος άλλος, πιστεύω ότι θα έχουμε μια κατάσταση παρόμοια με το 2019, όπου στον δεύτερο γύρο θα κερδίσει οποιοσδήποτε εκτός από τον εν ενεργεία πρόεδρο», ανέφερε.
«Σε αυτή την περίπτωση πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για μια ιστορία Τσόρτσιλ: ένας άνθρωπος που κέρδισε τον πόλεμο και στη συνέχεια έχασε τις εκλογές. Οι άνθρωποι θέλουν αλλαγή», πρόσθεσε σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα.
Το κατά πόσο ο Φεντόροφ μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματικό αντίπαλο του Ζελένσκι παραμένει ανοιχτό. Η υψηλή δημοτικότητά του, η εικόνα του ως τεχνοκράτη και η απήχησή του στη νεότερη γενιά του δίνουν πολιτικό χώρο. Η πρόωρη όμως έκκλησή του για εκλογές σε μια χώρα που εξακολουθεί να βρίσκεται υπό ρωσική επίθεση δείχνει ότι η μετάβαση από τον ρόλο του δημοφιλούς υπουργού σε εκείνον του διεκδικητή της εξουσίας μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολη από όσο περίμενε.