Σήμερα, ο διαδικτυακός τζόγος αποτελεί ένα από τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα τμήματα της παγκόσμιας οικονομίας. Το 2024, η βιομηχανία iGaming έφτασε σε αξία 95,5 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Ευρώπη αντιπροσώπευε περίπου το 41% της συνολικής παγκόσμιας αγοράς online gaming. Οι χώρες άρχισαν να ανταγωνίζονται η μία την άλλη, προσφέροντας χαμηλότερους φόρους και ευκολότερους ρυθμιστικούς κανόνες, για να παράγουν έσοδα από αδειοδότηση. Οι επενδυτές έχουν αρχίσει να δίνουν προσοχή στο online casino και το iGaming. Άλλες χώρες άρχισαν να κοιτάζουν προς τη Σκανδιναβία, όπου η Δανία εφάρμοσε ένα μοντέλο αδειοδότησης το 2012 που οδήγησε σε ελεγχόμενη αγορά, όπου τα διαδικτυακά στοιχήματα καταλήγουν σε ρυθμιζόμενους φορείς, φτάνοντας στο 91,5% το 2024. Η Ελλάδα είναι ανάμεσα στις πιο δραστήριες χώρες. Η χώρα έχει αρχίσει να προσφέρει μόνιμες άδειες και να θεσπίζει ρυθμίσεις που αποφέρουν κρατικά έσοδα από φόρους ύψους 1,17 δισεκατομμυρίου ευρώ το 2025. Το χάσμα ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Δανία δείχνει ότι παραμένει σημαντική επενδυτική ευκαιρία στη νότια Ευρώπη.
Οι αριθμοί πίσω από την αγορά
Σύμφωνα με μια εκτίμηση, το μέγεθος της διεθνούς αγοράς casino έφτασε τα 95,5 δισεκατομμύρια USD το 2024. Αυτό αποτελεί σημαντική αλλαγή στον τρόπο που καταναλώνονται οι υπηρεσίες ψυχαγωγίας με πραγματικά χρήματα: μέσω κινητού, κατ’ απαίτηση και με ψηφιακά εργαλεία που είναι διαθέσιμα από οπουδήποτε υπάρχει σύνδεση.
Το μερίδιο 42% της Ευρώπης αφορά κυρίως χώρες που έχουν επιλύσει το ζήτημα της ‘γκρίζας ζώνης’, όπου ο ρυθμιζόμενος τζόγος κυριαρχεί στην αγορά, τα ακαθάριστα έσοδα από τζόγο (GGR) κατευθύνονται στο δημόσιο ταμείο αντί σε υπεράκτιες εταιρείες και αναπτύσσεται η αναγκαία υποδομή για την αγορά τζόγου.
Η αναμενόμενη ανάπτυξη της αγοράς κατά 10,5% μέχρι το 2034 θα οδηγήσει σε μέγεθος αγοράς ύψους 257 δισεκατομμυρίων USD. Οι βασικοί παράγοντες πίσω από αυτήν την αναμενόμενη ανάπτυξη είναι η διείσδυση των smartphone και η εξάπλωση των γρήγορων συνδέσεων. Μία επιπλέον ποσοστιαία μονάδα μεριδίου αγοράς θα σήμαινε επιπλέον έσοδα για το κράτος, αυξημένη εμπιστοσύνη μεταξύ των φορέων της αγοράς και μεγαλύτερη διαφάνεια, που θα οδηγούσε σε μεγάλης κλίμακας επενδύσεις. Αυτή είναι η ίδια οικονομική λογική που έχει επιδείξει η Δανία, έχει ακολουθήσει η Σουηδία και τώρα η Ελλάδα προσπαθεί να εφαρμόσει.
Πώς η Σκανδιναβία αναδιαμόρφωσε το μοντέλο
Το ρυθμιστικό πλαίσιο της Δανίας είναι ίσως ένα από τα πιο οργανωμένα και διαφανή στην Ευρώπη. Από το 2012, η Δανία έχει υιοθετήσει ένα υβριδικό σύστημα αδειοδότησης και έχει επιτρέψει σε ιδιωτικές και ξένες εταιρείες να δραστηριοποιούνται σε αθλητικό στοίχημα και σε διαδικτυακά καζίνο, ενώ το κράτος διατηρεί μονοπώλιο στα λαχεία, το μπίνγκο και το κίνο. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά ανοιχτή στους παίκτες, με υψηλή διαφάνεια και σταθερές και προβλέψιμες συνθήκες για όλους τους φορείς.
Το αποτέλεσμα είναι σαφές: από ποσοστό κατευθυνόμενης αγοράς κάτω του 40% πριν το 2012, η Δανία πέτυχε ένα απίστευτο 91,5% το 2024 σε λίγο περισσότερο από μια δεκαετία ανοιχτής αδειοδότησης. Αυτό δείχνει ότι εννέα στα δέκα ευρώ που ξοδεύονται σε διαδικτυακό τζόγο στη Δανία διοχετεύονται σε μια ρυθμιζόμενη αγορά. Αυτό έχει σαφή θετικά αποτελέσματα για τους παίκτες και για το κράτος. Οι παίκτες πλέον έχουν πρόσβαση σε μηχανισμούς προστασίας, και το κράτος ωφελείται από τη φορολογία από έναν τομέα που στο παρελθόν ήταν ανεξέλεγκτος.
Αυτό που συνέβη στη Δανία δεν ήταν τυχαίο. Άλλες χώρες μπορούν να εφαρμόσουν το ίδιο μοντέλο. Η αρχή πίσω από το μοντέλο της Δανίας ήταν να επιτρέψει, προς το δημόσιο συμφέρον, αυτό που δεν μπορεί να απαγορευτεί, αντί να απαγορεύει ό,τι δεν μπορεί να ελεγχθεί. Αυτό ουσιαστικά άλλαξε τη βιομηχανία στη χώρα.
Η ροή εσόδων που δημιούργησε η ανοιχτή αδειοδότηση
Το ποσοστό κατευθυνόμενης αγοράς 91,5% δεν σημαίνει ότι το 91,5% του online στοιχηματισμού φορολογείται. Αντικατοπτρίζει ένα λειτουργικό μοντέλο φορολογίας και ελέγχου. Στη Δανία, αδειοδοτημένοι πάροχοι διαδικτυακών στοιχημάτων και υπηρεσιών καζίνο φορολογούνται με 28% επί του GGR. Το επίπεδο αυτό ενθαρρύνει τους φορείς να παραμείνουν σε ρυθμισμένο περιβάλλον και προσφέρει φορολογικά έσοδα στο κράτος.
Το αποτέλεσμα ωφελεί τον ρυθμιστή με τρεις τρόπους: πρώτον, ο ρυθμιστής έχει πλήρη εικόνα της αγοράς και μπορεί να εφαρμόζει αλλαγές με βάση τα στοιχεία. Δεύτερον, οι φορείς επενδύουν σε υποδομές, γνωρίζοντας ότι το περιβάλλον θα παραμείνει σταθερό και προβλέψιμο. Τρίτον, οι παίκτες λαμβάνουν υπηρεσίες μέσα σε ένα ρυθμισμένο περιβάλλον.
Η οικονομική λογική του ανοιχτού μοντέλου αδειοδότησης είναι σαφής: όταν ο κανονισμός δίνει δομή στην αγορά, περιορίζονται οι γκρίζες ζώνες και η αβεβαιότητα. Οι επενδυτές προτιμούν αγορές με καθορισμένες δομές αντί για γκρίζες ζώνες.
Σουηδία και Νορβηγία: δύο προσεγγίσεις, ένα μάθημα
Η Σουηδία άνοιξε την αγορά της την τελευταία δεκαετία, επιτρέποντας σε ιδιωτικούς φορείς να παρέχουν υπηρεσίες τζόγου υπό ένα ισχυρό ρυθμιστικό καθεστώς που θεσπίστηκε από τον Σουηδικό Νόμο περί Τζόγου. Τώρα, η Σουηδία διαθέτει μια καθιερωμένη ρυθμιζόμενη αγορά με μια ειδική ρυθμιστική αρχή για τον τζόγο.
Η Νορβηγία ακολούθησε διαφορετική πορεία με την κρατική Norsk Tipping να διατηρεί τον έλεγχο στην αγορά μέσω δημόσιου μονοπωλίου. Η σύγκριση των δύο μοντέλων δείχνει ορισμένες από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ρυθμιστές όταν σχεδιάζουν αγορές και προσπαθούν να κρατήσουν φορείς και παίκτες μέσα σε ρυθμισμένο περιβάλλον. Το ανοιχτό μοντέλο αδειοδότησης αποδείχθηκε αποτελεσματικός τρόπος για τη Δανία να το πετύχει και μετέτρεψε την εμπορική δραστηριότητα σε φορολογικό όφελος για τη χώρα.
Η πρόσφατη πορεία της αγοράς στην Ελλάδα
Το 2019 ήταν η χρονιά που η Ελλάδα άρχισε να δημιουργεί μια πιο σταθερή αγορά για μόνιμες άδειες διαδικτυακού τζόγου. Μία από τις πρώτες σημαντικές αλλαγές του 2019 ήταν η αναθεώρηση του Νόμου περί Τζόγου, και το 2021 η Ελλάδα έδωσε 15 μόνιμες άδειες. Η τιμή των 3 εκατομμυρίων ευρώ ορίστηκε για καθεμία από αυτές τις μόνιμες άδειες. Αυτό κατέστησε σαφές ότι οι διεθνείς φορείς θα είναι πλέον σε θέση να επενδύσουν στην αγορά τζόγου στην Ελλάδα, η οποία μέχρι τότε ήταν λιγότερο ρυθμισμένη.
Μετά τη μετάβαση σε πιο σαφές πλαίσιο, υπήρξε αύξηση κατά 6,7% στα ακαθάριστα έσοδα από τζόγο (GGR) στην Ελλάδα, φέρνοντάς τα στα 3,07 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025. Η ανάπτυξη του διαδικτυακού τζόγου ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακή από εκείνη του χερσαίου τζόγου, σημειώνοντας αύξηση 10,5% σε σχέση με τη συνολική αγορά. Τα δημόσια έσοδα από τη φορολόγηση του τζόγου αυξήθηκαν επίσης κατά 11,2% και έφτασαν τα 1,17 δισεκατομμύρια ευρώ. Συνολικά, οι αριθμοί δείχνουν στροφή προς περισσότερη ρυθμισμένη και λιγότερη ανεξέλεγκτη δραστηριότητα.
Η ρυθμιστική αρχή στην Ελλάδα επένδυσε σε αυτοματοποιημένα συστήματα αδειοδότησης και εποπτείας δεδομένων, καθιστώντας την αγορά πιο διαφανή για διεθνείς φορείς. Αυτό δημιουργεί θετικές προοπτικές για την οικονομία της Ελλάδας.
Αγορά της Ελλάδας έναντι αγοράς της Δανίας
Οι αλλαγές μετά το 2019 βοήθησαν την Ελλάδα να απομακρύνει σημαντικό μέρος του τζόγου από τη ‘γκρίζα’ ζώνη. Η αγορά της Ελλάδας παραμένει σχετικά μικρή σε σύγκριση με εκείνη της Δανίας, αλλά διαθέτει σημαντικό περιθώριο ανάπτυξης.
Ενώ η Ελλάδα έχει ακόμα δρόμο μέχρι να φτάσει σε πλήρη ωριμότητα της αγοράς, έχει κάνει σημαντικά πρώτα βήματα. Το 2024, 799.000 άνθρωποι στην Ελλάδα, ή 9,5 τοις εκατό του πληθυσμού, έχουν ήδη τοποθετήσει στοιχήματα μέσω αδειοδοτημένου φορέα. Η αγορά της Ελλάδας εξακολουθεί να έχει σημαντικό δυναμικό, και όταν οι διαταραχές της αγοράς υποχωρήσουν, η νόμιμη αγορά θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικά έσοδα και να βοηθήσει στην αύξηση των φορολογικών εσόδων της Ελλάδας.
Ο οικονομικός αντίκτυπος αυτής της διαρροής της αγοράς είναι μετρήσιμος. Κάθε στοίχημα που τοποθετείται σε μη αδειοδοτημένο φορέα σημαίνει χαμένα φορολογικά έσοδα, ανεξέλεγκτη δραστηριότητα και ένα κενό στα δεδομένα του ρυθμιστή, που εμποδίζει την αποτελεσματική άσκηση του ρόλου του. Από την άλλη πλευρά, κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του μεριδίου στην κατευθυνόμενη αγορά σημαίνει εκατομμύρια ευρώ πρόσθετων δημόσιων εσόδων για την Ελλάδα.
Η φορολογία online τζόγου στην Ελλάδα είναι 35% του GGR, δηλαδή περίπου 25% υψηλότερη από το επίπεδο της Δανίας. Αυτό δεν αποτελεί περιθωριακή ανησυχία. Είναι ένα δομικό ζήτημα για την ανταγωνιστικότητα της νόμιμης αγοράς απέναντι σε παράνομες υπηρεσίες, αλλά και για την εμπειρία των παικτών.
Τι μπορεί να δανειστεί η Ελλάδα – και τι πρέπει να χτίσει μόνη της
Τα μαθήματα από το σκανδιναβικό μοντέλο επιτρέπουν στην Ελλάδα να παρακάμψει αρκετά από τα αρχικά στάδια και να αποφύγει παρατεταμένη περίοδο προσαρμογής.
Το πρώτο μάθημα αφορά τη δομή των φορολογικών κινήτρων. Για να αυξηθεί το μερίδιο της κατευθυνόμενης αγοράς, οι αδειοδοτημένοι φορείς πρέπει να μπορούν να παραμένουν ανταγωνιστικοί απέναντι στους παράνομους φορείς. Η διατήρηση χαμηλής και σταθερής φορολογίας βοήθησε ώστε η νόμιμη αγορά να αποτελεί οικονομικά ορθολογική επιλογή για τους φορείς και τους παίκτες στη Δανία.
Το δεύτερο μάθημα αφορά την υποδομή δεδομένων και εποπτείας. Ο ρυθμιστικός φορέας στην Ελλάδα δείχνει πρόοδο με επενδύσεις σε ανάλυση δεδομένων και αυτοματοποιημένα συστήματα αδειοδότησης. Αυτό επέτρεψε στους ρυθμιστές στη Σκανδιναβία να ελέγχουν την αγορά με δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και να αντιδρούν στις αλλαγές της αγοράς.
Το τρίτο και πιο λεπτό μάθημα αφορά τη δομή συμμόρφωσης και κινήτρων των φορέων. Στη Δανία, το σταθερό και δίκαιο ρυθμιστικό πλαίσιο ενθάρρυνε τους φορείς να επενδύσουν μακροπρόθεσμα σε τεχνολογική υποδομή. Αυτό έχει θετικό αποτέλεσμα στη διαδικτυακή υποδομή, στην ικανοποίηση των παικτών και στην εμπιστοσύνη προς την αγορά.
Η Ελλάδα θα πρέπει να αναπτύξει το δικό της ρυθμιστικό πλαίσιο, προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες ανάγκες της. Η αγορά της Ελλάδας διαφέρει από τις αγορές της βορειοευρωπαϊκής περιοχής, με δικό της μείγμα δημογραφικών, πολιτισμικών και οικονομικών χαρακτηριστικών, οπότε δεν μπορεί να αντιγράψει αυτούσιο το βορειοευρωπαϊκό μοντέλο. Η περίπτωση της Δανίας δείχνει ότι ο ρυθμιστής πρέπει να χρησιμοποιεί κίνητρα αγοράς για τη δημιουργία ενός νόμιμου δρόμου που εξυπηρετεί τα συμφέροντα του παίκτη, ώστε να τον θεωρεί την καλύτερη επιλογή και όχι απλώς τη μόνη επιτρεπόμενη.
Το επενδυτικό σήμα
Μια αγορά με υψηλό ποσοστό κατευθυνόμενης αγοράς, σαφές ρυθμιστικό σύστημα και σταθερά έσοδα από φόρους είναι καλύτερη για το κράτος και προσελκύει επίσης μια διαφορετική κατηγορία επενδυτών, όπως μεγάλοι φορείς και εταιρείες τεχνολογίας που θέλουν μια ασφαλή και αξιόπιστη βάση για την επιχείρησή τους, καθώς και εταιρείες που παρέχουν υποδομή για τις ρυθμισμένες ροές χρήματος.
Η Ελλάδα αρχίζει να μοιάζει με τη Δανία μετά το 2012. Η Ελλάδα έχει εξελιχθεί σε επίπεδο όπου οι επενδυτές μπορούν να θεωρήσουν τη ρύθμιση αρκετά ώριμη ώστε να δικαιολογεί την είσοδο, ενώ παραμένει αρκετός χώρος για ικανοποιητικές αποδόσεις. Η βιομηχανία iGaming στη Νότια Ευρώπη αναζητά μια αγορά αναφοράς για τις δραστηριότητές της. Η Αθήνα θα μπορούσε να καλύψει αυτόν τον ρόλο και να γίνει αγορά αναφοράς για ολόκληρη τη Μεσόγειο.