Στο επίκεντρο χρέη, κόστος παραγωγής και η μάχη για ταχύτερες ενισχύσεις.
Ειδικό κεφάλαιο στις ανακοινώσεις του πρωθυπουργού θα αποτελεί στη φετινή ΔΕΘ η στήριξη του αγροτικού κόσμου. Για τους παραγωγούς, το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ύψος της επιδότησης. Είναι η αβεβαιότητα για το πότε θα πληρωθεί, το κόστος των εφοδίων, η πίεση από τα δάνεια και η αδυναμία προγραμματισμού της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου.
Το αγροτικό σκέλος της ομιλίας του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ αναμένεται να κινηθεί ακριβώς σε αυτή τη ζώνη: από τις έκτακτες ενισχύσεις σε ένα νέο, σταθερότερο σύστημα χρηματοδότησης και πληρωμών.
Νέο σύστημα πληρωμών
Οι αλλαγές στηρίζονται στο νέο σύστημα πληρωμών των τακτικών καταβολών, το οποίο που «υπόσχεται» και ταχύτερη εκταμίευση των ενισχύσεων για όσους υποβάλλουν νωρίς την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης. Η λογική είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα με σαφές ημερολόγιο πληρωμών και προτεραιοποίηση των αιτήσεων που έχουν ολοκληρωθεί χωρίς λάθη ή εκκρεμότητες.
Μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να περιορίσει την εξάρτηση των παραγωγών από βραχυπρόθεσμο δανεισμό. Σήμερα, η καθυστέρηση των ενισχύσεων μεταφέρεται συχνά στο κόστος λειτουργίας της εκμετάλλευσης, καθώς ο αγρότης πρέπει να αγοράσει σπόρους, λιπάσματα, ζωοτροφές και καύσιμα πριν εισπράξει τα έσοδά του.
Κρίσιμο ζήτημα είναι το θέμα της διαφάνειας αλλά και της πολυπλοκότητας που κρύβουν τα νέα συστήματα: αν δηλαδή οι ταχύτερες πληρωμές θα στηρίζονται σε πραγματικές ψηφιακές διασταυρώσεις ή αν θα οδηγήσουν σε νέες διορθώσεις και καθυστερήσεις. Με δεδομένα τα προβλήματα ελέγχου και τις παθογένειες του συστήματος των ενισχύσεων, η αξιοπιστία του μηχανισμού θα είναι εξίσου σημαντική με το ύψος των ποσών.
Δάνεια και ρυθμίσεις χρεών
Παράλληλα στο «ζύγι» μπαίνει και η κάλυψη των αυξημένων λειτουργικών εξόδων με τα οποία έρχονται αντιμέτωπες πλέον όλες οι αγροτικές επιχειρήσεις. Η κυβέρνηση έχει ήδη παρουσιάσει την κατεύθυνση ενός ευέλικτου συστήματος διαχείρισης των κόκκινων δανείων που βαρύνουν αγρότες και συνεταιρισμούς. Το μοντέλο προβλέπει, ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη, μείωση τόκων, διαγραφή μέρους του κεφαλαίου, αναχρηματοδότηση και οριστική διευθέτηση των εμπράγματων βαρών.
Στη ΔΕΘ αναμένεται να ανακοινωθεί και η ιδέα ενός Ταμείου Αγροτικής Επιχειρηματικότητας μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Το Ταμείο θα μπορούσε να προσφέρει δάνεια με ευνοϊκούς όρους, αλλά και επιχορηγήσεις σε παραγωγούς που υποβάλλουν βιώσιμο επιχειρηματικό σχέδιο.
Το ζητούμενο είναι να μην αντιμετωπιστούν οι αγρότες μόνο ως δικαιούχοι επιδότησης, αλλά ως επιχειρηματίες που χρειάζονται κεφάλαιο κίνησης, επενδυτικό δανεισμό και ασφαλή πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Ως προς το κόστος παραγωγή, η μονιμοποίηση της επιστροφής του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο αγροτικό πετρέλαιο αποτελεί ήδη κυβερνητική δέσμευση. Η επιστροφή αναμένεται να συνδέεται με την πραγματική κατανάλωση και τα παραστατικά, ώστε να είναι αναλογική και να κατευθύνεται στους ενεργούς παραγωγούς.
Στο ίδιο πεδίο αναζητούνται λύσεις και για το κόστος λιπασμάτων, ζωοτροφών, ενέργειας και άρδευσης. Οι πρόσφατες ενισχύσεις για λιπάσματα και αγροτικά εφόδια δείχνουν ότι το κόστος παραγωγής παραμένει ανοικτό ζήτημα, χωρίς όμως να έχει ακόμη αποσαφηνιστεί αν η ΔΕΘ θα φέρει μόνιμο μηχανισμό κάλυψης ή νέο κύκλο επιδοτήσεων.
Ένα άλλο σκέλος αφορά τις επενδύσεις σε θερμοκήπια. Έχει παρουσιαστεί πρόγραμμα ύψους 600 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη θερμοκηπιακών καλλιεργειών, καθώς και αξιοποίηση αδρανών δημόσιων γαιών για παραγωγή εξαγώγιμων αγροδιατροφικών προϊόντων.
Οι παθογένειες παραμένουν
Όποια μέτρα και αν ανακοινωθούν όμως, το νέο σύστημα θα πρέπει να αντιμετωπίσει τις καθυστερήσεις στην υποβολή και εκκαθάριση των αιτήσεων, την άνιση πρόσβαση μικρών και μεγάλων εκμεταλλεύσεων στη χρηματοδότηση και τη σύνδεση των ενισχύσεων με την πραγματική παραγωγική δραστηριότητα.
Η κυβέρνηση έχει ήδη διατυπώσει την πολιτική θέση ότι οι επιδοτήσεις πρέπει να κατευθύνονται σε όσους «δουλεύουν και ιδρώνουν» στο χωράφι ή στα κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις.
Αυτό απαιτεί όμως αξιόπιστα, ελέγξιμα και ευέλικτα κριτήρια. Οι αγρότες βρίσκονται αντιμέτωποι όχι με μία μόνο κρίση, αλλά με πολλαπλές ταυτόχρονα: πρόβλημα ρευστότητας, υψηλό κόστος παραγωγής, αυξημένο κίνδυνο από κλιματική αλλαγή και φυσικές καταστροφές, καθυστερήσεις πληρωμών κ.ά..
Η πιο ουσιαστική εξαγγελία δεν θα είναι απαραίτητα η μεγαλύτερη επιδότηση. Θα είναι ένα σύστημα που θα επιτρέπει στον παραγωγό να γνωρίζει πότε πληρώνεται, πόσο θα πληρώσει για να καλλιεργήσει και με ποιους όρους μπορεί να δανειστεί.