Η έρημος της νότιας Αριζόνας κρύβει εδώ και χρόνια τα ίχνη εκατοντάδων ανθρώπων. Η ακραία ζέστη, το δύσβατο έδαφος και οι σκληρές συνθήκες μετατρέπουν τη Σονόρα σε μια παγίδα θανάτου, όπου κάθε χρόνο εντοπίζονται δεκάδες ανθρώπινα λείψανα, πολλά από τα οποία δεν ταυτοποιούνται ποτέ. Τους τελευταίους επτά μήνες, όμως, κάθε νέα ανακάλυψη προκαλεί το ίδιο ερώτημα: θα μπορούσαν να ανήκουν στη Νάνσι Γκάθρι;
Η μητέρα της παρουσιάστριας του NBC, Σαβάνα Γκάθρι, εξαφανίστηκε από το σπίτι της στο Τούσον και έκτοτε η υπόθεσή της έχει στρέψει το ενδιαφέρον ολόκληρης της χώρας σε μια περιοχή όπου οι εξαφανίσεις και οι θάνατοι αποτελούν μια πολύ πιο συχνή – χωρίς ανάλογη προβολή – πραγματικότητα.
Για τον επικεφαλής ιατροδικαστή της κομητείας Πίμα, Γκρεγκ Χες, το ερώτημα έχει πλέον γίνει σχεδόν αναπόφευκτο. Κάθε φορά που νέα ανθρώπινα λείψανα φτάνουν στο γραφείο του, αναρωτιέται πρώτα εάν υπάρχει πιθανότητα να είναι εκείνα της αγνοούμενης γυναίκας. «Κάθε φορά που κάποιος έβρισκε ένα πτώμα σε μια κοίτη χειμάρρου ή κάπου αλλού στη νότια Αριζόνα τους τελευταίους μήνες, άρχιζαν οι εικασίες ότι πρόκειται για το πρόσωπο που όλοι αναζητούν», δήλωσε ο Χες στο CNN.
Νέα ερωτήματα προέκυψαν την περασμένη εβδομάδα, όταν ανθρώπινα λείψανα εντοπίστηκαν στην έρημο, σε απόσταση περίπου 24 χιλιομέτρων από το σημείο όπου ζούσε η μητέρα της Σαβάνα Γκάθρι.
Ανακοινώνοντας την ανακάλυψη, οι Αρχές ανέφεραν ότι «δεν υπάρχει καμία ένδειξη» πως τα λείψανα ανήκουν στην Γκάθρι, χωρίς ωστόσο να αποκλείσουν κατηγορηματικά οποιαδήποτε σύνδεση. Αργότερα, το γραφείο του σερίφη αρνήθηκε να διευκρινίσει στο CNN σε ποια στοιχεία βασίστηκε αυτή η αρχική εκτίμηση, πότε ακριβώς βρέθηκαν τα λείψανα και ποιος τα εντόπισε.
Η κομητεία Πίμα βρίσκεται εδώ και χρόνια μεταξύ των περιοχών των ΗΠΑ με τον μεγαλύτερο αριθμό μη ταυτοποιημένων ανθρώπινων λειψάνων, σύμφωνα με το Εθνικό Σύστημα Αγνοουμένων και Μη Ταυτοποιημένων Προσώπων (NamUs).
Το γεγονός ότι η πλειονότητα των λειψάνων ανήκει σε ανθρώπους που είχαν ταξιδέψει από άλλες χώρες, σε συνδυασμό με τις ακραίες συνθήκες της ίδιας της ερήμου, δυσχεραίνει σημαντικά την προσπάθεια ταυτοποίησής τους και, κατ’ επέκταση, τις έρευνες για αγνοουμένους, επισημαίνουν ειδικοί.
Η ζέστη, η συνεχής έκθεση στον ήλιο, οι μουσώνες και τα άγρια ζώα επιταχύνουν τη διαδικασία αποσύνθεσης, σύμφωνα με τον Χες. Πολλά από τα λείψανα που φτάνουν στο γραφείο του έχουν ήδη υποστεί πλήρη ή μερική σκελετοποίηση.
Η τεράστια δημοσιότητα που έχει λάβει η περιοχή μετά την εξαφάνιση της Γκάθρι έχει στρέψει παράλληλα το ενδιαφέρον του κοινού στους πολλούς ανθρώπους που εξαφανίζονται ή χάνουν τη ζωή τους στην αχανή έρημο, αποκαλύπτοντας πόσες ακόμη οικογένειες περιμένουν απαντήσεις για τους δικούς τους ανθρώπους.
Γιατί δεν είναι ασυνήθιστο να βρίσκονται ανθρώπινα λείψανα στο Τούσον
Την περασμένη Δευτέρα, αστυνομικοί του γραφείου του σερίφη εθεάθησαν στο σημείο όπου, σύμφωνα με τις πληροφορίες, είχαν εντοπιστεί τα ανθρώπινα λείψανα: σε μια πλαγιά γεμάτη κάκτους, πάνω από έναν πολυσύχναστο αυτοκινητόδρομο στο νοτιοδυτικό Τούσον. Η κατοικημένη περιοχή βρίσκεται στα όρια της πόλης, κοντά σε δρόμο, ο οποίος οδηγεί σε λιγοστά σπίτια με μεγάλους ιδιωτικούς δρόμους πρόσβασης.
Μόλις τρεις μήνες νωρίτερα, μία ακόμη ανακάλυψη ανθρώπινων λειψάνων κοντά στο σπίτι της Γκάθρι είχε επίσης προκαλέσει μεγάλη δημοσιότητα. Την ίδια ώρα, οι ερευνητές συνεχίζουν τις εργαστηριακές αναλύσεις DNA που βρέθηκε στο σπίτι της, ενώ η αγωνιώδης αναζήτησή της παραμένει σε εξέλιξη.
Πολλά από τα ανθρώπινα λείψανα που εντοπίζονται στην έρημο Σονόρα, η οποία εκτείνεται σε περισσότερα από 100.000 τετραγωνικά μίλια, πιστεύεται ότι ανήκουν σε ανθρώπους που πέθαναν από αφυδάτωση ή από έκθεση στις ακραίες συνθήκες της περιοχής.
Η θέση της ερήμου στα νότια σύνορα των ΗΠΑ έχει οδηγήσει πολλούς μετανάστες να επιχειρούν να τη διασχίσουν ακολουθώντας επικίνδυνες διαδρομές μέσα από απομονωμένες και δύσβατες περιοχές.
Και οι τέσσερις αμερικανικές πολιτείες που συνορεύουν χερσαία με το Μεξικό – Καλιφόρνια, Αριζόνα, Νέο Μεξικό και Τέξας – καταγράφουν κάθε χρόνο ιδιαίτερα υψηλούς αριθμούς εντοπισμού ανθρώπινων λειψάνων και υποθέσεων μη ταυτοποιημένων προσώπων, σύμφωνα με τη δρα Μόλι Κάπλαν, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Τέξας, η οποία εργάζεται και σε πρόγραμμα για τους θανάτους που συνδέονται με τη διέλευση των συνόρων στο Τέξας.
Ειδικοί στην ανθρωπολογία, όπως η Κάπλαν, χαρακτηρίζουν τους θανάτους σε αυτές τις περιοχές ως μια συνεχιζόμενη «χρόνια μαζική καταστροφή».
Τα περισσότερα από τα περίπου 150 σύνολα ανθρώπινων λειψάνων που, σύμφωνα με τον Χες, εντοπίζονται κάθε χρόνο στην κομητεία Πίμα βρίσκονται μετά το τέλος της περιόδου των μουσώνων, στα τέλη Σεπτεμβρίου, εξηγεί ο Μπράντλεϊ Μπάρτος, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα.
Οι μουσώνες προκαλούν σφοδρούς ανέμους και ξαφνικές πλημμύρες, οι οποίες μπορούν να παρασύρουν λείψανα από δυσπρόσιτα σημεία όπου είχαν εγκλωβιστεί και να τα μεταφέρουν μέσω των χειμάρρων σε περιοχές όπου είναι πολύ πιθανότερο να εντοπιστούν. «Οι ίδιοι ακριβώς λόγοι εξηγούν γιατί υπάρχει πολύ μικρή πιθανότητα τα λείψανα που εντοπίστηκαν πρόσφατα να σχετίζονται με την υπόθεση της Νάνσι Γκάθρι», ανέφερε ο Μπάρτος.
Ο Χες λέει ότι μέχρι σήμερα ήταν πάντοτε σε θέση να αποκλείσει γρήγορα το ενδεχόμενο οποιαδήποτε από τα λείψανα που εντοπίστηκαν στην κομητεία Πίμα να ανήκουν στην Γκάθρι. Το γραφείο του δέχεται έως και 5.000 αναφορές θανάτων τον χρόνο και φυλάσσει περίπου 600 σύνολα ανθρώπινων λειψάνων — περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη κομητεία στις ΗΠΑ.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η κομητεία του Τούσον φυλάσσει 300 περισσότερα μη ταυτοποιημένα ανθρώπινα λείψανα από την κομητεία του Λος Άντζελες, παρότι η τελευταία έχει περίπου εννέα εκατομμύρια περισσότερους κατοίκους, σύμφωνα με το Εθνικό Σύστημα Αγνοούμενων των ΗΠΑ (NamUs).
Η κομητεία Πίμα, πάντως, διαθέτει την απαραίτητη υποδομή για να διαχειρίζεται αυτόν τον τεράστιο όγκο περιστατικών. «Έχουμε αποκτήσει μεγάλη εμπειρία με ανθρώπους που πεθαίνουν σε περιοχές της ερήμου», λέει ο Χες. Ακόμη και η παρουσία ενός ανθρωπολόγου στο προσωπικό μιας ιατροδικαστικής υπηρεσίας θεωρείται ασυνήθιστη. Στο γραφείο του Χες εργάζονται τρεις. Ο λόγος, όπως εξηγεί, είναι απλός: «Δεχόμαστε τεράστιο όγκο σκελετικών λειψάνων».
Οι αλλοιώσεις στα λείψανα δυσκολεύουν την έρευνα
Η ανακάλυψη των ανθρώπινων λειψάνων, η οποία προκάλεσε καταιγισμό ερωτημάτων για ενδεχόμενη σύνδεση με την Γκάθρι, σημειώθηκε ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και μήνες η αγωνιώδης αναζήτηση της μητέρας της γνωστής παρουσιάστριας.
Παρά τις εντατικές προσπάθειες για τον εντοπισμό της, η έρευνα εξακολουθεί να αποδίδει ελάχιστα στοιχεία που να έχουν δημοσιοποιηθεί.
Ωστόσο, η έλλειψη ενημέρωσης από τις Αρχές δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι έρευνες έχουν φτάσει σε αδιέξοδο. Πίσω από τη σιωπή τους ενδέχεται να υπάρχουν «πρακτικοί λόγοι που σχετίζονται με την αστυνομική έρευνα», σύμφωνα με τον επικεφαλής αναλυτή του CNN για θέματα ασφάλειας και υπηρεσιών πληροφοριών, Τζον Μίλερ.
Όπως εξήγησε, το να δηλώνουν οι Αρχές ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις σύνδεσης των λειψάνων με την υπόθεση Γκάθρι και το να αποκλείσουν επίσημα οποιαδήποτε σύνδεση είναι «δύο διαφορετικά πράγματα». «Το πρώτο απαιτεί μια ερευνητική εκτίμηση με βάση όσα βλέπουν, ενώ το δεύτερο απαιτεί πραγματικά επιστημονικά στοιχεία», είπε. «Οι Αρχές γνωρίζουν ότι εάν απέκλειαν μια σύνδεση προτού είναι απολύτως βέβαιες, θα προκαλούσαν ακόμη μεγαλύτερη κριτική σε μια υπόθεση για την οποία έχουν ήδη δεχθεί αρκετή».
Τα επιστημονικά στοιχεία που απαιτούνται για να αποκλειστεί η σύνδεση ενδέχεται, ωστόσο, να είναι δυσκολότερο να εξασφαλιστούν εάν τα λείψανα έχουν υποστεί σοβαρές φθορές.
Εάν υπάρχει πλήρης σκελετός, ένας ιατροδικαστής μπορεί σχετικά γρήγορα να προσδιορίσει εάν τα οστά ανήκουν σε άνδρα ή γυναίκα. Όταν όμως λείπουν τμήματα του σκελετού, η διαδικασία μπορεί να γίνει πολύ δυσκολότερη.
Η ακριβής κατάσταση των λειψάνων δεν έχει γίνει γνωστή και οι αρμόδιοι δεν απάντησαν στο σχετικό αίτημα του CNN. Ο σερίφης της κομητείας Πίμα, Κρις Νάνος, δήλωσε πάντως ότι τα λείψανα βρίσκονταν στο συγκεκριμένο σημείο «για μεγάλο χρονικό διάστημα» προτού εντοπιστούν.
Στην έρημο είναι συνηθισμένο τα ανθρώπινα λείψανα να υφίστανται σοβαρές αλλοιώσεις και να σκελετοποιούνται πολύ ταχύτερα από ό,τι σε άλλα περιβάλλοντα — ακόμη και μέσα σε έναν ή δύο μήνες, σύμφωνα με τον Χες.
Ανθρωπολόγοι, όπως εκείνοι που εργάζονται στο γραφείο του, εξετάζουν τα οστά προκειμένου να δημιουργήσουν ένα βιολογικό προφίλ, μέσω του οποίου επιχειρούν να προσδιορίσουν το φύλο και να εκτιμήσουν την ηλικία του νεκρού, εξηγεί η Κάπλαν. Στη συνέχεια χρειάζεται ανάλυση DNA για να ολοκληρωθεί η διαδικασία, κάτι που μπορεί να αποδειχθεί δύσκολο όταν τα λείψανα είναι ιδιαίτερα εύθραυστα.
Όταν περισυλλέγονται, τα λείψανα συχνά έχουν αποχρωματιστεί από τον ήλιο, έχουν υποστεί φθορές από ζώα και δεν διαθέτουν πλέον αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά. Επιπλέον, στην έρημο είναι πιθανό να έχουν διασκορπιστεί σε πολύ μεγάλη έκταση.
Οι φθορές αυτές δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες τόσο για τις οικογένειες, οι οποίες πολλές φορές δεν γνωρίζουν καν σε ποια περιοχή πρέπει να δηλώσουν την εξαφάνιση του συγγενή τους, όσο και για τις διωκτικές Αρχές που επιχειρούν να συντονίσουν τις έρευνες και την περισυλλογή των λειψάνων.
Ο πραγματικός αριθμός των νεκρών στην έρημο εκτιμάται ότι είναι πολύ μεγαλύτερος
Παρά τον ήδη μεγάλο αριθμό ανθρώπων που χάνουν τη ζωή τους στις ερήμους, οι ειδικοί πιστεύουν ότι «ο καταγεγραμμένος αριθμός των λειψάνων που εντοπίζονται σε αυτά τα περιβάλλοντα αποτελεί τεράστια υποεκτίμηση της πραγματικής έκτασης του φαινομένου», σύμφωνα με την Κάπλαν.
Εάν συνυπολογιστούν όλοι εκείνοι που δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί, είναι πρακτικά αδύνατο να υπολογιστεί ο πραγματικός αριθμός των ανθρώπων που χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο στην περιοχή — όπως και ο μακροχρόνιος αντίκτυπος στις οικογένειες που εξακολουθούν να τους αναζητούν.
Σε μια προσπάθεια να βοηθήσει τις οικογένειες αγνοουμένων να πάρουν επιτέλους απαντήσεις, η ιατροδικαστική υπηρεσία της κομητείας Πίμα δημιούργησε το 2018 ένα ειδικό πρόγραμμα. Έγινε έτσι η μοναδική κομητεία στις ΗΠΑ που φυλάσσει σκελετικά λείψανα σε κλιματιζόμενο χώρο, σύμφωνα με την Εθνική Ένωση Κομητειών.
Συνήθως, οι ιατροδικαστικές υπηρεσίες προχωρούν στην αποτέφρωση λειψάνων εάν αυτά δεν αναζητηθούν μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Αυτό, όπως εξηγεί ο Χες, μπορεί να στερήσει από συγγενείς τη δυνατότητα να προχωρήσουν σε ταυτοποίηση πολλά χρόνια αργότερα.
Παρότι η αυξημένη προσοχή γύρω από το ζήτημα αποτελεί παράπλευρη συνέπεια της δραματικής και συνεχιζόμενης αναζήτησης της Νάνσι Γκάθρι μετά τη φερόμενη απαγωγή της τον Φεβρουάριο, η Κάπλαν θεωρεί σημαντικό το γεγονός ότι το κοινό ενημερώνεται για αυτό που οι ανθρωπολόγοι χαρακτηρίζουν «χρόνια μαζική καταστροφή» — τους αναρίθμητους θανάτους που καταγράφονται κάθε χρόνο κοντά στα νότια σύνορα των ΗΠΑ.
«Είναι λογικό ο κόσμος να έχει ερωτήματα όταν υπάρχει ένα συγκεκριμένο πρόσωπο που αναζητείται», είπε η Κάπλαν. «Η πραγματικότητα, όμως, είναι ότι αυτό συμβαίνει πολύ συχνά και είναι ένα ζήτημα για το οποίο πρέπει να μιλάμε περισσότερο». «Κάθε αγνοούμενος μετράει», κατέληξε.