Το Ταμείο Ανάκαμψης και τα έργα που χρηματοδοτούνται από αυτό δεν θα συνεχίσουν να μας απασχολούν, όχι μόνο τους επόμενους μήνες αλλά και για αρκετά χρόνια, τουλάχιστον μέχρι το 2031.
Η Ελλάδα, όπως και τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ, καλείται να υποβάλει τα τελικά αιτήματα πληρωμών για το Ταμείο Ανάκαμψης μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου, ενώ τα ορόσημα θα πρέπει να έχουν καλυφθεί το αργότερο ένα μήνα νωρίτερα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το Ταμείο Ανάκαμψης και τα έργα που χρηματοδοτούνται από αυτό δεν θα συνεχίσουν να μας απασχολούν, όχι μόνο τους επόμενους μήνες αλλά και για αρκετά χρόνια τουλάχιστον μέχρι το 2031.
Στόχος της κυβέρνησης είναι να μην χαθεί «ούτε ένα ευρώ» από τα κονδύλια που έχουν δεσμευθεί για τη χώρα μας από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό. Και για αυτό το σκοπό έχει προχωρήσει σε μια σειρά από αλλαγές και αναθεωρήσεις του εθνικού σχεδίου «Ελλάδα 2.0». Στόχοι έχουν μειωθεί, η ολοκλήρωση έργων έχει αντικατασταθεί με ολοκλήρωση εργασιών, η εκπόνηση πολεοδομικών σχεδίων έχει αντικατασταθεί από ολοκλήρωση μελετών για τα εν λόγω σχέδια. Το θετικό είναι ότι και η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται διατεθειμένη να επιτρέψει την αξιοποίηση οποιασδήποτε ευελιξίας έχει προβλεφθεί, για να ολοκληρωθούν με επιτυχία τα εθνικά προγράμματα.
Οι «σκληρές» προθεσμίες και οι ευελιξίες
Σε κάθε περίπτωση οι ημερομηνίες που αναφέρθηκαν παραπάνω δεν αλλάζουν. Στις 31 Αυγούστου θα πρέπει να έχει πιστοποιηθεί η επίτευξη όλων των οροσήμων και των στόχων που έχουν συμφωνηθεί στο εθνικό σχέδιο ανάκαμψης, ακόμη και αν τα έργα δεν έχουν ολοκληρωθεί. Το αργότερο μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου θα πρέπει να έχει υποβληθεί το τελευταίο αίτημα πληρωμής και ακολουθεί η αξιολόγησή του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Βάσει του ενδεικτικού χρονοδιαγράμματος των κατευθυντήριων γραμμών, η Κομισιόν διαβιβάζει τις προκαταρκτικές αξιολογήσεις στην Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή έως τις 20 Νοεμβρίου 2026, η επιτροπή γνωμοδοτεί έως τις 8 Δεκεμβρίου και η Κομισιόν εκδίδει τις αποφάσεις που εγκρίνουν τις πληρωμές έως τις 18 Δεκεμβρίου, ώστε οι τελικές εκταμιεύσεις να γίνουν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Όμως, ακόμη και έτσι, σημαντικά ποσά τόσο από τα δάνεια όσο και από τις επιδοτήσεις μεταφέρονται προς αξιοποίηση τα επόμενα χρόνια, αξιοποιώντας τις ευελιξίες που προσφέρει η ΕΕ. Λαμβάνουν δηλαδή μια «έμμεση παράταση» και μετά το 2026. Η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ) θα λάβει 2 δισ. ευρώ από τα δάνεια, τα οποία θα διοχετευθούν σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις τα επόμενα χρόνια. Ακόμη, βάσει της τελευταίας πρότασης αναθεώρησης του «Ελλάδα 2.0», 700 εκατ. ευρώ από τις επιδοτήσεις «παρκάρονται» για αξιοποίηση. Ειδικότερα, 350 εκατ. ευρώ μεταφέρονται προς τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) για τη χρηματοδότηση της νέας φάσης του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων και ακόμη 350 εκατ. ευρώ εισέρχονται ως εθελοντική εισφορά για την ανάπτυξη Gigafactories και υποδομές υπερυπολογιστών (Δαίδαλος).
Έλεγχοι μέχρι το 2031
Η λήξη των πληρωμών του Ταμείου Ανάκαμψης δεν ολοκληρώνει και τους ελέγχους. Οι συμφωνίες χρηματοδότησης και δανείων που έχει υπογράψει η Ελλάδα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχουν ημερομηνία λήξης, και η υποχρέωση προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ ισχύει ανεξάρτητα από το πότε έγιναν οι εκταμιεύσεις, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που εξέδωσε η Κομισιόν στις 30 Απριλίου 2026.
Για τα κονδύλια που θα δαπανηθούν μετά το 2026, όπως τα 2 δισ. ευρώ που περνούν στην ΕΑΤ, οι προληπτικοί έλεγχοι συνεχίζονται μέχρι να γίνει και η τελευταία πληρωμή προς τους τελικούς αποδέκτες. Ακόμη οι έλεγχοι σχετικά με ζητήματα όπως σύγκρουση συμφερόντων, απάτη και διπλή χρηματοδότηση, τοποθετούνται από την Επιτροπή στο 2027 και ενδεχομένως στο 2028. Η ίδια η Επιτροπή, μαζί με την OLAF, την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, διατηρεί το δικαίωμα ελέγχων επί πέντε χρόνια μετά την τελική πληρωμή, με πρόσβαση στους χώρους όπου υλοποιήθηκαν τα έργα.
Τα στοιχεία και τα δικαιολογητικά κάθε μέτρου διατηρούνται τουλάχιστον μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2031 και η αναφορά των σωρευτικών δαπανών για τα έργα με θετικό κλιματικό δείκτη συνεχίζεται δύο φορές τον χρόνο μέχρι την ίδια ημερομηνία ή μέχρι να καλυφθεί το εκτιμώμενο κόστος τους. Όπου εκκρεμεί έλεγχος, προσφυγή ή έρευνα της OLAF, τα αρχεία κρατούνται μέχρι να κλείσει η υπόθεση.
Αντίστοιχα συνεχίζονται και οι έλεγχοι σε έργα τα οποία έχουν χρηματοδοτηθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης αλλά ολοκληρώνονται από εθνικούς πόρους ή άλλα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, τουλάχιστον μέχρι να γίνει και η τελευταία πληρωμή προς τον ανάδοχο ή τον τελικό αποδέκτη.