Η ελληνική πολιτική σκηνή εισέρχεται στον Σεπτέμβριο με ένα παράδοξο που, εάν διατηρηθεί μέχρι τις εκλογές, μπορεί να καθορίσει ολόκληρη την επόμενη ημέρα: η κοινωνική δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση είναι σαφώς μεγαλύτερη από την εκλογική φθορά της Νέας Δημοκρατίας.
Η ΝΔ παραμένει πολύ μακριά από τα ποσοστά του 2023 και ακόμη μακρύτερα από την αυτοδυναμία. Παρ’ όλα αυτά, κανένα κόμμα δεν βρίσκεται αυτή τη στιγμή αρκετά κοντά ώστε να αμφισβητεί σοβαρά την πρώτη θέση της. Ο Αλέξης Τσίπρας και η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη – ΕΛΑΣ έχουν κατοχυρώσει, τουλάχιστον δημοσκοπικά, τον ρόλο της βασικής αντιπολιτευτικής δύναμης, αλλά παραμένουν 10 έως 14 μονάδες πίσω από τη ΝΔ. Το ΠΑΣΟΚ έχει εγκλωβιστεί γύρω από το 10%, ενώ πλέον δεν παλεύει μόνο για να ξανακερδίσει τη δεύτερη θέση: αρχίζει να αισθάνεται πίεση ακόμη και για την τρίτη από την Ελληνική Λύση.
Και η Μαρία Καρυστιανού, η οποία πριν από λίγους μήνες εμφανιζόταν ως πιθανός πολιτικός «σεισμός», δίνει πλέον μάχη ώστε η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» να μετατρέψει το μεγάλο κοινωνικό κεφάλαιο με το οποίο ξεκίνησε σε σταθερή κοινοβουλευτική παρουσία.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις
Για να μην συγκρίνουμε ανόμοια μεγέθη, στον βασικό πίνακα χρησιμοποιούμε πρόθεση ψήφου και όχι εναλλάξ πρόθεση, εκτίμηση και αναγωγή.
| Δημοσκόπηση | ΝΔ | ΕΛΑΣ | ΠΑΣΟΚ | Ελληνική Λύση | Ελπίδα – Καρυστιανού |
|---|---|---|---|---|---|
| Interview – 25/8 | 26,5% | 14,5% | 10,0% | 9,0% | 3,6% |
| Marc – 20-23/7 | 27,3% | 14,8% | 9,5% | 6,6% | 6,5% |
| Interview – 21/7 | 26,8% | 15,8% | 10,1% | 8,9% | 5,3% |
| Alco – 11/7 | 24,6% | 15,3% | 9,7% | 6,9% | 6,4% |
| Pulse – 9/7 | 26,0% | 15,0% | 10,0% | 7,0% | 7,5% |
| Metron Analysis – 2/7 | 25,0% | 14,1% | 9,4% | 4,7% | 6,2% |
| ReallPolls – 24/6 | 25,8% | 18,2% | 8,9% | 4,5% | 9,4% |
Η MRB στις 9 Ιουλίου, χρησιμοποιώντας αναγωγή στο σύνολο, έδινε ΝΔ 29%, ΕΛΑΣ 17,6%, ΠΑΣΟΚ 11,1%, Ελπίδα 8,8% και Ελληνική Λύση 8,7%. Η Marc στην εκτίμηση ψήφου έδινε αντίστοιχα 30,8%, 16,8%, 11%, 7,4% για την Καρυστιανού και 7,5% για την Ελληνική Λύση.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα δεν βρίσκεται σε μία συγκεκριμένη εταιρεία. Βρίσκεται στην επαναληπτικότητα του μοτίβου: η ΝΔ κινείται στην πρόθεση περίπου στο 24%-27%, η ΕΛΑΣ γύρω από το 14%-16%, το ΠΑΣΟΚ ουσιαστικά γύρω από το 9,5%-10%, ενώ το μεγαλύτερο volatility καταγράφεται στην Καρυστιανού και στην Ελληνική Λύση.
Το μεγάλο πλεονέκτημα της ΝΔ: δεν είναι η δημοφιλία της, είναι η απουσία εναλλακτικής πλειοψηφίας
Η Νέα Δημοκρατία δεν βρίσκεται σε πολιτικό περίπατο. Η τελευταία Interview δείχνει ότι 51% ζητεί εκλογές τώρα, έναντι 46% που επιθυμεί ολοκλήρωση της τετραετίας. Ταυτόχρονα, οι αναποφάσιστοι βρίσκονται στο 10,6% και ένα ακόμη 6% επιλέγει «άλλο κόμμα». Πρόκειται για μια μεγάλη δεξαμενή δυσαρέσκειας που δεν έχει ακόμη βρει τελικό πολιτικό προορισμό.
Και όμως, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραμένει πρώτος στην εμπιστοσύνη για τη διακυβέρνηση με 29,3%. Ο Αλέξης Τσίπρας βρίσκεται στο 13,4%, ο Κυριάκος Βελόπουλος στο 11,4% και ο Νίκος Ανδρουλάκης μόλις στο 8,5%.
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο του σημερινού πολιτικού σκηνικού.
Η ΝΔ κερδίζει σήμερα περισσότερο επειδή οι αντίπαλοί της αδυνατούν να συγκροτήσουν πλειοψηφική εναλλακτική πρόταση παρά επειδή η ίδια διαθέτει ισχυρό κοινωνικό ρεύμα.
Μπορεί η Νέα Δημοκρατία να πάρει τρίτη θητεία;
Ναι. Και με τα σημερινά δεδομένα, ένα τρίτο κυβερνητικό σχήμα με κορμό τη ΝΔ είναι περισσότερο πιθανό από το αντίθετο.
Αυτό όμως είναι τελείως διαφορετικό από την αυτοδυναμία.
Ο ισχύων εκλογικός νόμος προβλέπει ότι από το 25% και πάνω το πρώτο κόμμα παίρνει μπόνους 20 εδρών και στη συνέχεια μία επιπλέον έδρα για κάθε 0,5 ποσοστιαία μονάδα, έως το ανώτατο μπόνους των 50 εδρών στο 40%.
Με το σημερινό 26,5% της Interview, η ΝΔ θα λάμβανε μπόνους περίπου 23 εδρών. Αν κάνουμε μια καθαρά μηχανική προβολή με βάση τα σημερινά ποσοστά, τότε ανάλογα με το πόσα κόμματα περάσουν το 3%, η ΝΔ κινείται περίπου στην περιοχή των 117-124 εδρών.
Δηλαδή: πρώτη με μεγάλη διαφορά, αλλά 25 έως και 34 έδρες μακριά από την αυτοδυναμία.
Η Metron είχε ήδη προβάλει περίπου 120 έδρες για τη ΝΔ με αντίστοιχα δημοσκοπικά δεδομένα. Η εικόνα είναι εξαιρετικά σταθερή: η σημερινή ΝΔ είναι κόμμα καθαρής πρωτιάς, όχι αυτοδύναμης κυβέρνησης.
Η δική μας εκτίμηση για την τρίτη θητεία
Με βάση το σημερινό πολιτικό υλικό –και όχι ως «δημοσκοπική πιθανότητα», αλλά ως πολιτική εκτίμηση– θα τοποθετούσαμε:
- Πιθανότητα η ΝΔ να είναι πρώτο κόμμα: περίπου 90%-95%
- Πιθανότητα αυτοδύναμης ΝΔ εάν οι εκλογές γίνονταν σύντομα: κάτω από 10%
- Πιθανότητα κυβέρνησης με κορμό τη ΝΔ μετά τις επόμενες εκλογές: περίπου 60%-70%
- Πιθανότητα τρίτης προσωπικής πρωθυπουργικής θητείας Μητσοτάκη: περίπου 50%-60%
Γιατί η τελευταία πιθανότητα είναι χαμηλότερη; Επειδή μια κυβέρνηση συνεργασίας δεν εξαρτάται μόνο από το ποιος έρχεται πρώτος. Εξαρτάται από το ποιος θα δεχθεί να κυβερνήσει μαζί του και υπό ποιους όρους.
Και εδώ εμφανίζεται το ΠΑΣΟΚ.
Το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει πλέον όχι μόνο να χάσει τη δεύτερη θέση αλλά και την τρίτη
Η τελευταία Interview είναι εξαιρετικά δυσάρεστη για τη Χαριλάου Τρικούπη.
ΠΑΣΟΚ 10%.
Ελληνική Λύση 9%.
Μία μονάδα διαφορά.
Στην προηγούμενη Interview η απόσταση ήταν μόλις 1,2 μονάδες, 10,1% έναντι 8,9%. Άρα δεν έχουμε απλώς μια συγκυριακή φωτογραφία. Έχουμε μια πραγματική απειλή.
Το πρόβλημα για τον Νίκο Ανδρουλάκη είναι ακόμη μεγαλύτερο επειδή το ΠΑΣΟΚ είχε θέσει πολύ υψηλότερο πολιτικό στόχο: να γίνει το βασικό κόμμα της αντιπολίτευσης και να διεκδικήσει τη νίκη από τη ΝΔ. Αντί γι’ αυτό, η ΕΛΑΣ βρίσκεται περίπου πέντε μονάδες μπροστά και η Ελληνική Λύση μόλις μία μονάδα πίσω.
Ήδη στις αρχές Αυγούστου καταγράφηκαν εσωκομματικές διεργασίες και συζητήσεις κορυφαίων στελεχών ακόμη και για έκτακτο συνέδριο εάν η εικόνα δεν αλλάξει μετά τη ΔΕΘ. Η ίδια η τρίτη θέση έχει αρχίσει να αποτελεί κεντρικό θέμα εσωτερικής συζήτησης.
Θα αλλάξει αρχηγό το ΠΑΣΟΚ εάν βγει τρίτο;
Εάν το ΠΑΣΟΚ έρθει τρίτο με 10%-11% και η ΕΛΑΣ έχει 16%-18%, θεωρούμε πολύ δύσκολο να μην ανοίξει θέμα ηγεσίας.
Όχι απαραίτητα το βράδυ των εκλογών. Αλλά πολιτικά η συζήτηση θα είναι σχεδόν αναπόφευκτη.
Η δική μας εκτίμηση είναι ότι:
εάν το ΠΑΣΟΚ βγει τρίτο, η πιθανότητα να οδηγηθεί σε νέα διαδικασία ηγεσίας μέσα στους επόμενους μήνες είναι της τάξης του 70%-80%.
Εάν βγει τέταρτο πίσω ακόμη και από την Ελληνική Λύση, τότε η αμφισβήτηση της σημερινής ηγεσίας θα είναι, κατά την εκτίμησή μας, σχεδόν βέβαιη.
Και υπάρχει ένα ακόμη παράδοξο: ένα ΠΑΣΟΚ εκλογικά αποδυναμωμένο μπορεί ταυτόχρονα να γίνει ο σημαντικότερος μετεκλογικός παίκτης της χώρας.
Εάν η ΝΔ έχει 120-125 έδρες, οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ ενδέχεται να είναι ακριβώς αυτοί που μπορούν να δημιουργήσουν κυβερνητική πλειοψηφία.
Επισήμως η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ απορρίπτει τη συνεργασία με τη ΝΔ. Η συζήτηση όμως για τις μετεκλογικές συμμαχίες όχι μόνο δεν έχει κλείσει, αλλά εξακολουθεί να διχάζει το κόμμα.
Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένα πολιτικά εκρηκτικό σενάριο: το ΠΑΣΟΚ να χάσει τις εκλογές, να αμφισβητείται η ηγεσία του και ταυτόχρονα να κρατά στα χέρια του το κλειδί της επόμενης κυβέρνησης.
ΕΛΑΣ: Ο Τσίπρας έχει πετύχει το πρώτο του στοίχημα
Ο Αλέξης Τσίπρας έχει ήδη πετύχει κάτι που πριν από μερικούς μήνες δεν ήταν αυτονόητο: η ΕΛΑΣ έχει εγκατασταθεί καθαρά στη δεύτερη θέση.
Marc: 14,8% στην πρόθεση και 16,8% στην εκτίμηση.
Pulse: 15%.
Alco: 15,3%.
Interview Ιουλίου: 15,8%.
Interview Αυγούστου: 14,5%.
MRB: 17,6% στην αναγωγή.
Η ReallPolls έφτασε ακόμη υψηλότερα, στο 18,2%.
Η σημερινή υποχώρηση από 15,8% σε 14,5% αποτελεί προειδοποίηση ότι η αρχική δυναμική δεν είναι απεριόριστη. Δεν ανατρέπει όμως την εικόνα: ο Τσίπρας έχει αυτή τη στιγμή πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα να πλησιάσει τη ΝΔ παρά να κρατήσει πίσω του το ΠΑΣΟΚ.
Πόσο μπορεί να πάρει τελικά η ΕΛΑΣ;
Εάν οι εκλογές πραγματοποιούνταν μέσα στους επόμενους μήνες, η περισσότερο λογική περιοχή, κατά την εκτίμησή μας, είναι:
15%-18%, με κεντρικό σενάριο περίπου 16%-17%.
Το 20% δεν είναι αδύνατο, αλλά σήμερα δεν αποτελεί το βασικό σενάριο. Για να το πετύχει, ο Τσίπρας πρέπει να απορροφήσει όχι μόνο το μεγαλύτερο μέρος του παλιού ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και σημαντικό τμήμα του ΠΑΣΟΚ, της Καρυστιανού και των αναποφάσιστων.
Και κυρίως πρέπει να πείσει ψηφοφόρους που δεν επιθυμούν απλώς «ισχυρή αντιπολίτευση», αλλά είναι έτοιμοι να τον ξαναδούν ως πρωθυπουργό.
Εκεί βρίσκεται ακόμη το μεγάλο χάσμα: στη σημερινή Interview ο Μητσοτάκης συγκεντρώνει 29,3% στην εμπιστοσύνη για διακυβέρνηση και ο Τσίπρας 13,4%.
Καρυστιανού: από το πολιτικό σοκ στη μάχη του 3%
Η πορεία της Μαρίας Καρυστιανού είναι ίσως η πιο εντυπωσιακή μεταβολή του καλοκαιριού.
Στις 24 Ιουνίου η ReallPolls την έδινε 9,4%, μπροστά ακόμη και από το ΠΑΣΟΚ.
Η Pulse στις αρχές Ιουλίου: 7,5%.
Η Marc: 6,5% στην πρόθεση, 7,4% στην εκτίμηση.
Η Interview του Ιουλίου: 5,3%.
Και σήμερα: 3,6%.
Δεν είναι απλώς μια πτώση. Είναι αλλαγή κατηγορίας.
Από εν δυνάμει διψήφιο κόμμα, η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» βρίσκεται πλέον κοντά στην περιοχή όπου τίθεται ακόμη και ζήτημα ασφαλούς εισόδου στη Βουλή.
Τι συνέβη στην Καρυστιανού
Το βασικό πρόβλημα ήταν η μετάβαση από το κοινωνικό κίνημα στο οργανωμένο κόμμα.
Το τεράστιο ηθικό και κοινωνικό κεφάλαιο που είχε αποκτήσει η Μαρία Καρυστιανού μέσω της υπόθεσης των Τεμπών δεν μεταφράστηκε αυτομάτως σε κομματική οργάνωση, στελέχη, ιδεολογική ταυτότητα, οικονομικό πρόγραμμα και μηχανισμό υποψηφίων.
Και στη συνέχεια ξέσπασε σοβαρή εσωτερική κρίση.
Τουλάχιστον 22 στελέχη αποχώρησαν μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, ενώ πρώην μέλη του κινήματος άσκησαν δημόσια κριτική στον τρόπο λήψης αποφάσεων και λειτουργίας του νέου φορέα.
Η Καρυστιανού επιχειρεί τώρα φυγή προς τα εμπρός: περιοδείες, οργανωτική ανασύνταξη και παρουσίαση πληρέστερου πολιτικού προγράμματος ενόψει της ΔΕΘ.
Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν μπορεί να ξανακάνει την πολιτική συζήτηση να αφορά τι προτείνει η ίδια και όχι τι συμβαίνει στο εσωτερικό του κόμματός της.
Η εκτίμησή μας για Καρυστιανού
Με τα σημερινά δεδομένα, θα τοποθετούσαμε μια εκλογική επίδοση της «Ελπίδας» περίπου στο:
3,5%-6%, με κεντρικό σενάριο γύρω από το 4,5%-5%.
Το 7%-8% μπορεί να επιστρέψει μόνο εάν η παρουσίαση του προγράμματος και η ΔΕΘ αλλάξουν ουσιαστικά την εικόνα.
Αντίθετα, εάν συνεχιστούν οι εσωτερικές συγκρούσεις και οι αποχωρήσεις, το 3% μετατρέπεται σε πραγματικό κίνδυνο.
Ο «σιωπηλός» κίνδυνος για το ΠΑΣΟΚ λέγεται Ελληνική Λύση
Η άνοδος της Ελληνικής Λύσης στο 9% της σημερινής Interview αξίζει μεγαλύτερη προσοχή απ’ όση έχει λάβει.
Ο Κυριάκος Βελόπουλος εμφανίζεται μάλιστα με 11,4% στην εμπιστοσύνη για διακυβέρνηση, πάνω από τον Νίκο Ανδρουλάκη που βρίσκεται στο 8,5%.
Εάν η Ελληνική Λύση πλησιάσει ή ξεπεράσει το 10%, τότε η επόμενη εκλογική αναμέτρηση μπορεί να παράγει μια πολιτικά πρωτόγνωρη κατάταξη:
- Νέα Δημοκρατία
- ΕΛΑΣ
- Ελληνική Λύση
- ΠΑΣΟΚ
Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα ήταν απλώς μια κακή εκλογική βραδιά για το ΠΑΣΟΚ. Θα άλλαζε ολόκληρη τη συζήτηση για το ποιος εκπροσωπεί τον κεντρώο και κεντροαριστερό χώρο.
Ο παράγοντας Σαμαράς
Υπάρχει και ένας ακόμη αστάθμητος παράγοντας στα δεξιά της ΝΔ.
Στη σημερινή Interview, 12% δηλώνει ότι θα ήταν «πολύ» ή «αρκετά» πιθανό να ψηφίσει ένα κόμμα με επικεφαλής τον Αντώνη Σαμαρά. Αν προστεθούν όσοι απαντούν «λίγο», η θεωρητική δεξαμενή φτάνει το 20%.
Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση κόμμα 12%. Οι ερωτήσεις δυνητικής ψήφου υπερεκτιμούν σχεδόν πάντοτε την τελική εκλογική επίδοση.
Αλλά ακόμη και ένα νέο δεξιό κόμμα στο 4%-6% θα μπορούσε να αφαιρέσει κρίσιμες μονάδες από τη ΝΔ και να κάνει την αυτοδυναμία πρακτικά αδύνατη.
Το πραγματικό πολιτικό σκηνικό σήμερα
Αν έπρεπε να συμπυκνώσουμε τις τελευταίες δημοσκοπήσεις σε μία εικόνα, αυτή θα ήταν η εξής:
Η ΝΔ δεν κυριαρχεί όπως το 2023, αλλά εξακολουθεί να ελέγχει την παρτίδα.
Ο Τσίπρας κέρδισε τη μάχη για τη δεύτερη θέση, αλλά δεν έχει ακόμη μετατρέψει την ΕΛΑΣ σε πραγματική απειλή εξουσίας.
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στη δυσκολότερη θέση από όλους, επειδή μια τρίτη –και πολύ περισσότερο μια τέταρτη– θέση μπορεί να οδηγήσει σε νέα μάχη ηγεσίας.
Η Καρυστιανού εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή προσωπική αναγνωρισιμότητα, αλλά το κόμμα της πρέπει πλέον να αποδείξει ότι μπορεί απλώς να σταθεί οργανωτικά και εκλογικά.
Και πίσω από όλα αυτά υπάρχει μια κοινωνία που εμφανίζεται δυσαρεστημένη, ζητεί αλλαγές, αλλά δεν έχει ακόμη συμφωνήσει ποια αλλαγή θέλει και ποιος πρέπει να την εκφράσει.
Αυτό ακριβώς είναι σήμερα το μεγαλύτερο πολιτικό πλεονέκτημα του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Η πρόβλεψη με τα σημερινά δεδομένα
Εάν δεν υπάρξει κάποιο μεγάλο γεγονός που να μεταβάλει τις ισορροπίες, το βασικό σενάριο με το οποίο μπαίνουμε στο φθινόπωρο είναι:
ΝΔ: περίπου 28%-32% σε τελικό εκλογικό ποσοστό, καθαρά πρώτη αλλά χωρίς αυτοδυναμία.
ΕΛΑΣ: περίπου 15%-18%, δεύτερο κόμμα και βασικός πόλος της αντιπολίτευσης.
ΠΑΣΟΚ: περίπου 9,5%-12%, με τεράστια πολιτική πίεση εάν παραμείνει τρίτο.
Ελληνική Λύση: περίπου 8%-11%, με πραγματικές πιθανότητες να απειλήσει την τρίτη θέση.
Ελπίδα – Καρυστιανού: περίπου 3,5%-6%, με το όριο του 3% να αποκτά πλέον ουσιαστική σημασία.
Το πιθανότερο αποτέλεσμα, επομένως, δεν είναι σήμερα ούτε αυτοδύναμη ΝΔ ούτε κυβέρνηση Τσίπρα.
Είναι μια Βουλή χωρίς αυτοδυναμία, με τη Νέα Δημοκρατία καθαρά πρώτη και τις μετεκλογικές συνεργασίες να αποφασίζουν ποιος θα κυβερνήσει.
Και σε αυτό το περιβάλλον, η πραγματική μάχη των επόμενων μηνών δεν είναι μόνο «Μητσοτάκης ή Τσίπρας».
Είναι επίσης ποιος θα επιβιώσει πολιτικά μέχρι να ανοίξουν οι κάλπες – και ποιος θα κρατά το κλειδί της επόμενης κυβέρνησης όταν αυτές κλείσουν.