Για δεκαετίες, όταν ο κόσμος ήθελε να μάθει προς τα πού θα κινηθεί η τιμή του πετρελαίου, κοιτούσε προς το Ριάντ. Σήμερα κοιτάζει όλο και περισσότερο προς το Πεκίνο.
Έξι μήνες πολέμου στο Ιράν και σχεδόν αποκλεισμένων Στενών του Ορμούζ έχουν ανατρέψει μία από τις σταθερές της παγκόσμιας οικονομίας. Ο ΟΠΕΚ+ διαθέτει ακόμη τα κοιτάσματα, αλλά δεν μπορεί να διαθέσει στην αγορά μεγάλο μέρος του πετρελαίου του. Η Κίνα, αντιθέτως, απέκτησε κάτι εξίσου ισχυρό: τη δυνατότητα να αποφασίζει πόσο πετρέλαιο θα αγοράσει και πότε.
Όταν ξέσπασε η σύγκρουση, το Πεκίνο δεν έσπευσε να εξασφαλίσει φορτία με οποιοδήποτε τίμημα. Άνοιξε τις δεξαμενές του, περιόρισε τις εισαγωγές, κράτησε τα καύσιμα στο εσωτερικό και άφησε την ηλεκτροκίνηση και τους σιδηροδρόμους να απορροφήσουν μέρος του σοκ. Με τον τρόπο αυτόν προστάτευσε την οικονομία του, έβαλε φρένο στην άνοδο των διεθνών τιμών και απέδειξε ότι η εξάρτησή του από το ξένο πετρέλαιο δεν είναι πια η αχίλλειος πτέρνα που πολλοί στη Δύση πίστευαν.
Το αποτέλεσμα είναι μια ιστορική μετατόπιση ισχύος: από τον οργανισμό των μεγάλων παραγωγών στον μεγαλύτερο αγοραστή ενέργειας του πλανήτη.
Ο ΟΠΕΚ+ έχασε το τιμόνι
Ο πόλεμος έχει προκαλέσει, σύμφωνα με αναλυτές, τη μεγαλύτερη διακοπή πετρελαϊκού εφοδιασμού που έχει καταγραφεί ποτέ. Ωστόσο, η επίδρασή της στις τιμές περιορίστηκε από μια εξέλιξη που ελάχιστοι είχαν προβλέψει: την πρωτοφανή υποχώρηση των κινεζικών αγορών.
Από την έναρξη της σύγκρουσης, η Κίνα έχει εισαγάγει περίπου 400 εκατ. λιγότερα βαρέλια σε σύγκριση με την αντίστοιχη περυσινή περίοδο. Από τον Μάρτιο έως τον Ιούλιο, οι εισαγωγές αργού μειώθηκαν κατά 23% σε ετήσια βάση. Μόνο αυτή η μεταβολή αντιστάθμισε σημαντικό μέρος των ποσοτήτων που χάθηκαν εξαιτίας του αποκλεισμού του Ορμούζ.
Την ίδια ώρα, η δυνατότητα του ΟΠΕΚ+ να επηρεάζει την αγορά συρρικνώθηκε δραματικά. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, η συμμαχία παρήγαγε τον Ιούλιο περίπου το 40% του παγκόσμιου πετρελαίου, από περισσότερο από 48% πριν από τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν. Μέρος της πτώσης οφείλεται στην αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, αλλά το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι πρακτικό: ακόμη και όταν οι χώρες αποφασίζουν να αυξήσουν την παραγωγή, δεν έχουν πάντοτε τη δυνατότητα να εξαγάγουν το επιπλέον πετρέλαιο.
Από τον Μάρτιο, ο βασικός πυρήνας του OPEC+ ανακοίνωσε έξι αυξήσεις παραγωγής. Οι περισσότερες έμειναν στα χαρτιά. Οι αποφάσεις που κάποτε προκαλούσαν άμεσα άνοδο ή πτώση των τιμών περνούν πλέον σχεδόν απαρατήρητες.
Στη δεκαετία του 1970, ο ΟΠΕΚ ήλεγχε περίπου το μισό της παγκόσμιας παραγωγής. Το 2026, οι επτά βασικοί παραγωγοί της διευρυμένης συμμαχίας, μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία, αντιπροσωπεύουν μόλις το ένα τέταρτο.
Το απόθεμα που κανείς δεν μπορεί να μετρήσει
Η νέα δύναμη του Πεκίνου χτίστηκε αθόρυβα, επί χρόνια και με κόστος δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η Κίνα δεν δημοσιοποιεί ούτε το ακριβές μέγεθος των στρατηγικών αποθεμάτων της ούτε το σύνολο της κατανάλωσής της. Οι αναλυτές είναι επομένως υποχρεωμένοι να συνδυάζουν στοιχεία για τη λειτουργία των διυλιστηρίων, τις εισαγωγές και τις εξαγωγές καυσίμων.
Οι εκτιμήσεις τοποθετούν τα συνολικά αποθέματα αργού μεταξύ 1 και 1,4 δισ. βαρελιών, ποσότητα αρκετή για να καλύψει περίπου 120 ημέρες εισαγωγών. Όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, το κινεζικό απόθεμα ήταν πέρυσι, σύμφωνα με ορισμένους υπολογισμούς, σχεδόν 600 εκατ. βαρέλια μεγαλύτερο από το αντίστοιχο αμερικανικό.
Η συσσώρευση επιταχύνθηκε από το 2024, όταν η Κίνα άρχισε να αποθηκεύει έως και 1,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Είχε προηγηθεί η μεγάλη αύξηση των εισαγωγών από τη Ρωσία και το Ιράν, που προσέφεραν αργό με μεγάλες εκπτώσεις και αξιοποιούσαν τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» για να παρακάμπτουν τις δυτικές κυρώσεις. Από το 2022 έως το 2025, οι κινεζικές εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου αυξήθηκαν κατά 26%, ενώ εκείνες από το Ιράν υπερδιπλασιάστηκαν.
Το ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι το Πεκίνο δεν χρειάστηκε να αγγίξει αμέσως τα αποθέματά του. Σύμφωνα με τη Vortexa, άρχισε να μειώνει τα εμπορικά αποθέματα μόλις στις αρχές Μαΐου, δύο μήνες μετά την έναρξη των αμερικανικών επιθέσεων. Έκτοτε και έως τα μέσα Αυγούστου αντλούσε περίπου 700.000 βαρέλια ημερησίως, ενώ οι επίγειες στρατηγικές δεξαμενές του φαίνεται να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό γεμάτες.
Έκλεισε τις εξαγωγές, έκοψε τη διύλιση
Οι δεξαμενές εξηγούν περίπου το μισό της μείωσης των εισαγωγών. Το υπόλοιπο προήλθε από μια συντονισμένη περιστολή της κατανάλωσης αργού.
Η Κίνα περιόρισε απότομα τις εξαγωγές καυσίμων για να διατηρήσει μεγαλύτερες ποσότητες στο εσωτερικό. Στο δεύτερο τρίμηνο, οι εξαγωγές βενζίνης κατέρρευσαν κατά 93% σε ετήσια βάση, εκείνες του ντίζελ μειώθηκαν κατά ένα τέταρτο και οι εξαγωγές καυσίμων αεροσκαφών υποδιπλασιάστηκαν.
Με τις διεθνείς πωλήσεις περιορισμένες και τα περιθώρια κέρδους στην εσωτερική αγορά συμπιεσμένα, τα διυλιστήρια κατέβασαν ρυθμούς. Τον Ιούνιο και τον Ιούλιο επεξεργάζονταν περίπου 12,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από περισσότερα από 15 εκατ. πριν από τον πόλεμο, σύμφωνα με το Oxford Institute for Energy Studies.
Η κίνηση είχε οικονομικό κόστος, αλλά ταυτόχρονα μείωσε κατακόρυφα την ανάγκη για νέο αργό. Έτσι, η Κίνα μετατράπηκε σε «ρυθμιστή της ζήτησης», όπως τη χαρακτηρίζει η Τζουν Γκο της Sparta Commodities – έναν ρόλο που επί δεκαετίες ανήκε στον ΟΠΕΚ+ από την πλευρά της προσφοράς.
Το ενεργειακό οχυρό του Σι
Η αντοχή αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Από το 2014, η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί εθνική προτεραιότητα για τον Σι Τζινπίνγκ. Η μεγάλη κρατική στήριξη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την ηλεκτροκίνηση, την πυρηνική και την υδροηλεκτρική παραγωγή δεν εξυπηρετεί μόνο τους κλιματικούς στόχους. Αποτελεί τμήμα μιας στρατηγικής θωράκισης απέναντι σε αποκλεισμούς, κυρώσεις και πολέμους.
Στο πρώτο εξάμηνο του 2026, περίπου τα δύο πέμπτα της ηλεκτρικής ενέργειας στην Κίνα προήλθαν από ανανεώσιμες πηγές. Παράλληλα, τα μισά καινούργια αυτοκίνητα που πωλήθηκαν στη χώρα ήταν ηλεκτρικά ή άλλου τύπου οχήματα νέας ενέργειας.
Το εκτεταμένο δίκτυο φόρτισης και οι δεκάδες χιλιάδες χιλιόμετρα σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας έδωσαν στους πολίτες εναλλακτικές όταν τα καύσιμα ακρίβυναν. Από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο, η οδική κυκλοφορία μειώθηκε κατά περίπου 2%, ενώ οι σιδηροδρομικές μετακινήσεις αυξήθηκαν κατά 4%.
Στην εξίσωση παραμένει και ο άνθρακας. Η μετατροπή του σε χημικά προϊόντα είναι ακριβότερη από τη χρήση πετρελαίου ή φυσικού αερίου, αλλά τα εγχώρια κινεζικά αποθέματα είναι τεράστια. Όπως εξηγεί η Χέλεν Τσιάο της Bank of America, η πολυετής ανάπτυξη αυτής της τεχνολογίας πρόσθεσε ακόμη μία γραμμή άμυνας απέναντι σε μια διακοπή του πετρελαϊκού εφοδιασμού.
Η πρόβα για μια σύγκρουση στην Ταϊβάν
Το σημαντικότερο συμπέρασμα για το Πεκίνο δεν αφορά μόνο το Ιράν, αλλά την Ταϊβάν.
Πριν από τον πόλεμο, η Κίνα εισήγαγε περίπου το 70% του πετρελαίου που κατανάλωνε. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των φορτίων διέρχεται από τα Στενά της Μάλακκα, κοντά στη Σιγκαπούρη – ένα θαλάσσιο πέρασμα που θα μπορούσε να αποκλειστεί από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους σε περίπτωση στρατιωτικής αναμέτρησης.
Η έως τώρα διαχείριση της κρίσης έδειξε ότι η Κίνα μπορεί να μειώνει τις εισαγωγές της για μήνες, να επιστρατεύει τα αποθέματα και να μεταφέρει μέρος της ζήτησης από τα υγρά καύσιμα στον ηλεκτρισμό. «Το πετρέλαιο δεν είναι η αχίλλειος πτέρνα που νομίζαμε», υπογραμμίζει η Μίχαλ Μέινταν, επικεφαλής ερευνών για την κινεζική ενέργεια στο Oxford Institute for Energy Studies.
Για τη Δύση, αυτό σημαίνει ότι μια από τις βασικές παραδοχές γύρω από την κινεζική ευαλωτότητα χρειάζεται επανεξέταση. Ένας ενεργειακός αποκλεισμός θα εξακολουθούσε να προκαλεί μεγάλη ζημιά, αλλά δύσκολα θα επέφερε το γρήγορο οικονομικό γονάτισμα στο οποίο ενδεχομένως θα υπολόγιζαν οι σχεδιαστές του.
Η ισχύς έχει και κόστος
Το Πεκίνο δεν μπορεί, βεβαίως, να διατηρήσει επ’ αόριστον τόσο χαμηλές εισαγωγές. Όσο το Ορμούζ παραμένει κλειστό, η κυβέρνηση θα πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα στην προστασία των αποθεμάτων και στη στήριξη της οικονομικής δραστηριότητας.
Η απώλεια των επικερδών εξαγωγών βενζίνης και ντίζελ πλήττει τα διυλιστήρια, ενώ η επιβράδυνση διαχέεται στη μεταποίηση. Ο Λάρι Χου, επικεφαλής οικονομολόγος της Macquarie για την Κίνα, εκτιμά ότι το 90% της υποχώρησης της βιομηχανικής παραγωγής στο δεύτερο τρίμηνο συνδεόταν με την αλυσίδα πετρελαίου και πετροχημικών. Η άνοδος των ενεργειακών τιμών συνέβαλε επίσης ώστε η ανάπτυξη να υποχωρήσει στον χαμηλότερο ρυθμό από τα τέλη του 2022.
Ωστόσο, η σύγκριση με άλλες ασιατικές οικονομίες είναι αποκαλυπτική. Ενώ κυβερνήσεις αναγκάστηκαν να επιβάλουν δελτία καυσίμων, αυξήσεις τιμών και περικοπές υπηρεσιών, η Κίνα απέφυγε μια σοβαρή εσωτερική ενεργειακή κρίση. Περιορίζοντας τις αγορές της, συγκράτησε μάλιστα τις διεθνείς τιμές και, ειρωνικά, μείωσε την πίεση που θα ένιωθαν οι Αμερικανοί καταναλωτές στις αντλίες.
Ο νικητής που δεν έριξε ούτε μία βολή
Ο Πολ Κρούγκμαν προχωρά ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι η Κίνα είναι ο πραγματικός γεωπολιτικός νικητής του πολέμου στο Ιράν. Το Πεκίνο δεν συμμετείχε άμεσα στις μάχες, αλλά είδε την αμερικανική στρατιωτική αξιοπιστία να δοκιμάζεται, τις δυτικές συμμαχίες να κλονίζονται και το γουάν να αποκτά μεγαλύτερο ρόλο στις συναλλαγές που παρακάμπτουν τις αμερικανικές κυρώσεις.
Η διατύπωση είναι σκόπιμα αιχμηρή, όμως στην αγορά πετρελαίου η μετατόπιση είναι ήδη ορατή. Ο OPEC+ δεν έχασε τα κοιτάσματά του, έχασε όμως –τουλάχιστον προσωρινά– την ικανότητα να ορίζει το παιχνίδι. Η Κίνα απέκτησε δύναμη όχι επειδή αντλεί περισσότερο πετρέλαιο, αλλά επειδή μπορεί να αγοράζει λιγότερο ακριβώς τη στιγμή που ο κόσμος περιμένει ότι θα αγοράσει περισσότερο.
Το Πεκίνο προετοιμαζόταν επί χρόνια για έναν ενεργειακό πόλεμο. Όταν αυτός ξέσπασε, αποδείχθηκε ότι είχε ήδη γεμίσει τις δεξαμενές, ηλεκτροδοτήσει τις μετακινήσεις του και κατασκευάσει την άμυνά του. Και, χωρίς να ρίξει ούτε μία βολή, πήρε στα χέρια του έναν από τους ισχυρότερους μοχλούς της παγκόσμιας οικονομίας.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της - στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.