Το σπίτι του Ρουλ Πίπερ ήταν το είδος του σπιτιού που αποκτά κανείς όταν έχει διοικήσει αμερικανικές εταιρείες πληροφορικής και έχει καθίσει στο διοικητικό συμβούλιο της Philips. Ένα απόγευμα του Ιουλίου του 1999, στην αυλή αυτού του σπιτιού σταμάτησε μια μεταλλική γκρίζα Mercedes και από μέσα βγήκε ένας άνδρας πενήντα πέντε ετών με ψηλό μέτωπο, βαθουλωμένα μάτια και ένα κουτί.

Ο άνδρας λεγόταν Ρόμκε Γιαν Μπέρνχαρντ Σλόοτ. Επιδιόρθωνε τηλεοράσεις και βίντεο στο Νιουβεγκάιν, μια πόλη χωρίς ιδιαίτερα χαρακτηριστικά νότια της Ουτρέχτης. Το κουτί που κουβαλούσε ήταν βαμμένο με ειδική μπογιά που κατέγραφε κάθε προσπάθεια παραβίασης· ο Σλόοτ την είχε απλώσει ο ίδιος, στη σοφίτα του, γιατί δεν εμπιστευόταν κανέναν από όσους ήθελαν να τον κάνουν πλούσιο.

Μέσα στο σπίτι τον περίμενε ένας χαμογελαστός κύριος με στρογγυλά γυαλιά. Ήταν ο Τομ Πέρκινς — το δεύτερο μισό του ονόματος Kleiner Perkins, του οίκου που είχε χρηματοδοτήσει τη Sun, τη Netscape, αργότερα την Google. Οι εταίροι τέτοιων οίκων δεν ταξιδεύουν για να δουν επιδείξεις· οι επιδείξεις ταξιδεύουν προς αυτούς. Ο Πέρκινς είχε κάνει εξαίρεση, και είχε έρθει με μια απαίτηση: δεν ήθελε την προετοιμασμένη παράσταση. Ήθελε ο Σλόοτ να γράψει επί τόπου ένα ζωντανό τηλεοπτικό πρόγραμμα, εκείνη τη στιγμή, σε μια κάρτα.

Τα χέρια του Σλόοτ έτρεμαν. Του έπεσε η συσκευή· μια βίδα βγήκε από τη θέση της· η εικόνα τρεμόπαιζε. Οι δύο άνδρες τον άφησαν μόνο για λίγη ώρα, από ευγένεια ή από υπολογισμό. Όταν επέστρεψαν, η μηχανή δούλευε. Ο Σλόοτ πέρασε την εγγραφή σε μια λευκή κάρτα, μετέφερε την κάρτα στη συσκευή αναπαραγωγής, και στην οθόνη εμφανίστηκε η εκπομπή που είχε ζητήσει ο Αμερικανός. Πίσω. Μπροστά. Παύση. Ό,τι ζητούσε.

Ο Πέρκινς του έπιασε τα χέρια. Αν αυτή η εταιρεία πετύχει, του είπε, θα γίνεις ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου.

Λίγες μέρες αργότερα, ο γιος του Σλόοτ τον βρήκε νεκρό στον κήπο, εκεί όπου συνήθιζε να καπνίζει το βραδινό του πούρο.

0x01 — Το αρχείοΟ άνθρωπος που ήθελε να μικρύνει ένα εγχειρίδιο

Ο Σλόοτ γεννήθηκε στο Γκρόνινγκεν το 1944, το μικρότερο από τρία παιδιά. Ο πατέρας του, διευθυντής σχολείου, εγκατέλειψε την οικογένεια λίγο μετά τη γέννησή του. Ο ίδιος γράφτηκε σε τεχνική σχολή και την παράτησε νωρίς για να δουλέψει σε ραδιοφωνικό σταθμό. Μετά τη θητεία του εγκαταστάθηκε στην Ουτρέχτη. Πέρασε ενάμιση χρόνο στη Philips, στο Αϊντχόφεν, και έφυγε το 1978 — μια λεπτομέρεια που είκοσι χρόνια αργότερα θα αποκτούσε την ειρωνεία των πραγμάτων που επιστρέφουν.

Στη δεκαετία του ’80 άνοιξε δικό του συνεργείο στο Νιουβεγκάιν και άρχισε να ασχολείται με υπολογιστές: Philips P2000, Commodore 64, IBM PC XT. Εκεί γεννήθηκε η ιδέα που θα καθόριζε τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του, και η οποία — αυτό είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να καταλάβει κανείς για την υπόθεση — δεν είχε καμία σχέση με ταινίες.

Ο Σλόοτ ήταν καλός τεχνίτης και βαριόταν τη δουλειά. Ήθελε να προσλάβει άλλους για να επισκευάζουν στη θέση του, αλλά οι άλλοι δεν ήξεραν. Πώς μεταβιβάζεις μια ολόκληρη σταδιοδρομία τεχνογνωσίας σε έναν καινούργιο υπάλληλο; Η απάντησή του λεγόταν RepaBase: μια γιγαντιαία βάση δεδομένων που θα περιείχε τις οδηγίες επισκευής για κάθε ηλεκτρονική συσκευή στον κόσμο. Πληκτρολογείς μοντέλο και κωδικό βλάβης, παίρνεις τη λύση.

Το πρόβλημα ήταν πεζό: τα εγχειρίδια έπιαναν χώρο, και ο χώρος στοίχιζε λεφτά που ο Σλόοτ δεν είχε. Είχε ήδη κηρύξει πτώχευση περισσότερες από μία φορές· καμία τράπεζα δεν τον πλησίαζε. Έτσι άρχισε να σκέφτεται πώς να αποθηκεύσει λιγότερα. Αν κάθε εγχειρίδιο της Philips ξεκινά με τις ίδιες σελίδες, γιατί να τις αποθηκεύσεις πολλές φορές; Αποθήκευσέ τες μία. Και μετά κατέβα ένα επίπεδο: γιατί όχι μία φορά κάθε γραμμή; Η τεχνική έχει όνομα και είναι παλιά — αφαίρεση διπλοτύπων. Ο Σλόοτ την ανακάλυψε μόνος του και πίστεψε ότι είχε ανακαλύψει κάτι άλλο.

Γιατί μόλις σκεφτείς τα δεδομένα ως αριθμούς που τα ξαναφτιάχνεις από ένα λεξικό, ένα βήμα σε χωρίζει από την πλάνη. Αν κάθε γραμμή έχει έναν αριθμό, τότε κάθε σελίδα είναι ένας αριθμός από αριθμούς. Και κάθε καρέ βίντεο. Και κάθε ταινία.

0x02 — Πρώτη επαφήΤο πρώτο ναυάγιο

Το 1995 μπήκε στην ιστορία ο Γιος βαν Ρόσουμ, επιχειρηματίας με μηχανήματα τσιγάρων, ο τύπος του ανθρώπου που έχει ρευστό και εγρήγορση αλλά όχι υπομονή. Επένδυσε στον Σλόοτ ποσό της τάξης του μισού εκατομμυρίου δολαρίων και αναδιοργάνωσε την επιχείρηση σε τρία σκέλη. Το Α ήταν το συνεργείο, που έφερνε χρήματα. Το Β ήταν η RepaBase, που ίσως έφερνε. Το Γ ήταν η συμπίεση — μια σημείωση στο περιθώριο.

Το 1996 ο Σλόοτ και ο βαν Ρόσουμ κατοχύρωσαν ολλανδικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στο όνομα του πρώτου ως εφευρέτη και του δεύτερου ως κατόχου. Το κείμενο του διπλώματος δεν περιγράφει τίποτε από όσα θα ισχυριζόταν αργότερα ο Σλόοτ.

Το Β δεν προχωρούσε. Μήνες δουλειάς και κεφάλαιο είχαν καταναλωθεί χωρίς η βάση να μπορεί καν να χρησιμοποιηθεί από το ίδιο το συνεργείο. Ο Σλόοτ ήταν αλλού· περνούσε τον χρόνο του στο Γ. Ο βαν Ρόσουμ πήρε την απόφαση που παίρνουν οι απογοητευμένοι επενδυτές: αν το Β δεν αποδίδει, ας δοκιμάσουμε το Γ σε αληθινό κοινό. Έκλεισε επίδειξη στα ερευνητικά εργαστήρια της Philips.

Ήταν 1997. Δύο μηχανικοί, σκεπτικοί αλλά περίεργοι. Ο Σλόοτ συνέδεσε τον φορητό του, έβγαλε μια έξυπνη κάρτα, την πέρασε στον αναγνώστη και στην οθόνη εμφανίστηκε ένα ζευγάρι που χόρευε.

Ωραία επίδειξη, είπαν οι μηχανικοί. Πώς γίνεται; Τι λόγο συμπίεσης πετύχατε;

Ο Σλόοτ αρνήθηκε να απαντήσει. Εμπορικό μυστικό. Θα σας το ξαναδείξω, όμως. Και το ξαναέδειξε. Όταν τελείωσε, οι δύο άνδρες έβγαλαν τα κομπιουτεράκια τους και έκαναν τη μόνη πράξη που είχε σημασία: η χωρητικότητα της κάρτας δεν έφτανε ούτε κατά προσέγγιση για όσα ισχυριζόταν ότι χωρούσαν μέσα της. Ακολούθησε η σιωπή που γνωρίζουν όσοι έχουν βρεθεί σε αίθουσα όπου κάποιος μόλις έχει εκτεθεί.

Ο Σλόοτ έφυγε από το Αϊντχόφεν με άδεια χέρια και με μια πεποίθηση που θα κουβαλούσε ως το τέλος: η Philips ήθελε να του κλέψει την εφεύρεση και να τη θάψει. Ο βαν Ρόσουμ αποχώρησε.

0x03 — Οι μάρτυρεςΤι είδαν οι ειδικοί

Έναν χρόνο αργότερα ο Σλόοτ είχε καινούργιους χρηματοδότες. Δεν τους ενδιέφερε ούτε το συνεργείο ούτε η RepaBase· τους είχε αγγίξει το βίντεο. Στις αρχές του 1999 προστέθηκε και ο Ολλανδός επενδυτής Μαρσέλ Μπούκχορν. Επειδή όμως κανείς τους δεν καταλάβαινε από κωδικοποίηση εικόνας, έκαναν το σωστό: έφεραν ειδικούς.

Τον Ιανουάριο του 1999, σε γραφείο δικηγόρου, μια μικρή ομάδα στην οποία περιλαμβάνονταν και άνθρωποι της Oracle υπέγραψε συμφωνητικά εμπιστευτικότητας και μπήκε στην αίθουσα. Εκεί ο Σλόοτ διατύπωσε τον ισχυρισμό στην πιο ακραία του μορφή: μπορούσε να αντιστοιχίσει μια ταινία κανονικής διάρκειας σε ένα «κλειδί» ενός κιλομπάιτ.

Επέμενε — και εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της υπόθεσης — ότι δεν επρόκειτο για συμπίεση. Το κιλομπάιτ δεν ήταν η ταινία· ήταν το κλειδί που ξεκλείδωνε την ταινία. Την ονόμαζε κρυπτογράφηση. Όποιος ζητούσε περισσότερα, εισέπραττε θυμό: η αρχή ήταν τόσο απλή, έλεγε, που μια παραπάνω κουβέντα θα την πρόδιδε.

Ένας από τους παρόντες, ο προγραμματιστής βάσεων δεδομένων Ντικ Βέστερς, δεν κοίταξε το περιεχόμενο αλλά τη μηχανή. Ήξερε ότι ένας φορητός με Pentium και Windows 95 δεν παίζει άψογο βίντεο πλήρους οθόνης. Και όμως έπαιζε. Ήξερε επίσης πού να κοιτάξει: η λυχνία του σκληρού δίσκου έμενε σβηστή όσο έτρεχε η ταινία. Άρα ή η λυχνία ήταν χαλασμένη ή τα δεδομένα έρχονταν από την κάρτα.

Υπήρχε και κάτι ακόμη, που για έναν τεχνικό ήταν πιο εντυπωσιακό από τους λόγους συμπίεσης: η ταχύτητα. Ο Σλόοτ πήγαινε μπρος-πίσω ακαριαία και εναλλασσόταν ανάμεσα σε δύο ταινίες χωρίς την παραμικρή καθυστέρηση — κάτι που, όπως παρατήρησε αργότερα ο Βέστερς, δεν το έχει δει έκτοτε ούτε σε σύγχρονες συσκευές. Το ερώτημα που έθεσε στον Σλόοτ ήταν το σωστό ερώτημα: έχετε γράψει δικό σας λειτουργικό σύστημα; Χρησιμοποιείτε υπάρχοντες αλγορίθμους ή τους εγκαταλείψατε εντελώς; Ο Σλόοτ απάντησε καταφατικά και στα δύο.

Όταν του ζήτησαν ετυμηγορία, ο Βέστερς είπε μόνο ότι αυτό που είδε ήταν απίστευτο. Το εννοούσε κυριολεκτικά· απλώς κανείς δεν το άκουσε κυριολεκτικά.

0x04 — Ο εικοστός όγδοος όροφοςΈνας διευθύνων σύμβουλος παραιτείται

Τα υπόλοιπα ήταν θέμα γοήτρου. Στην Ολλανδία υπήρχε ένας μόνο φυσικός εταίρος για μια τέτοια τεχνολογία, και ήταν η Philips: εγχώρια, με καταναλωτικά ηλεκτρονικά και με τμήμα ημιαγωγών. Ήταν επίσης η εταιρεία που ο Σλόοτ πίστευε ότι ήθελε να τον καταστρέψει. Οι επενδυτές τον έπεισαν.

Στις αρχές του 1999, σε αίθουσα συμβουλίου του εικοστού όγδοου ορόφου, με θέα στην πόλη, ο Σλόοτ έστησε τον εξοπλισμό του μπροστά σε στελέχη και σε μηχανικούς του NatLab, του ερευνητικού βραχίονα του ομίλου. Ανάμεσά τους ο Ρουλ Πίπερ, άνθρωπος με βαρύ βιογραφικό: πρώην επικεφαλής της Tandem Computers, στη συνέχεια στην ηγεσία της Philips. Ο Σλόοτ, πριν αρχίσει, εξέφρασε την υποψία ότι η αίθουσα ήταν παγιδευμένη με κοριούς.

Η επίδειξη είχε βελτιωθεί. Ο φορητός υπολογιστής είχε αποσυρθεί από την εξίσωση· η συσκευή αναπαραγωγής συνδεόταν πλέον απευθείας στην οθόνη, γεγονός που εξάλειφε την πιο προφανή αντίρρηση. Ο Σλόοτ μίλησε με το ύφος ανθρώπου που πρόβαρε: μετά από χρόνια πειραμάτων είχε αναπτύξει μέθοδο που τοποθετεί κάθε είδους δεδομένα σε ένα τσιπ, με υπάρχουσες τεχνικές, χωρίς συμπίεση και χωρίς απώλεια ποιότητας.

Έβγαλε μια λευκή κάρτα. Εδώ μέσα, είπε, υπάρχουν δεκαέξι ταινίες. Θα μπορούσα να είχα βάλει περισσότερες. Δεν υπάρχουν κινούμενα μέρη, δεν υπάρχει σκληρός δίσκος.

Η εικόνα εμφανίστηκε άψογη. Ο Πίπερ ρώτησε καχύποπτα, ο Σλόοτ επανέλαβε ότι τα πάντα προέρχονταν από το τσιπ, και ύστερα έκανε την επίδειξη ταχύτητας — μπρος, πίσω, αλλαγή ταινίας — που ήταν τεχνικά αδιανόητη για τα μέσα της δεκαετίας.

Οι μηχανικοί δεν πείστηκαν. Ένας από αυτούς άρχισε να ρωτά όπως ρωτούν οι μηχανικοί, ο Σλόοτ εξερράγη, και ο Πίπερ έκλεισε τη συζήτηση. Φεύγοντας, χτύπησε φιλικά τον ώμο του εφευρέτη. Στους υπόλοιπους είπε ότι αυτό ίσως ήταν επανάσταση στην πληροφορική.

Τον Μάιο του 1999 ο Πίπερ παραιτήθηκε από τη Philips και ανέλαβε διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας του Σλόοτ, η οποία μετονομάστηκε σε The Fifth Force — η πέμπτη δύναμη, σαν να είχαν ανακαλύψει μια νέα θεμελιώδη αλληλεπίδραση της φύσης και αυτή να ήταν η πληροφορία.

Αξίζει να σταθεί κανείς σε αυτό. Δεν επρόκειτο για εύπιστο μικροεπενδυτή. Επρόκειτο για κορυφαίο στέλεχος ενός από τους μεγαλύτερους τεχνολογικούς ομίλους της Ευρώπης, ο οποίος εγκατέλειψε τη θέση του για να πάει σε έναν επισκευαστή τηλεοράσεων. Το αίνιγμα της υπόθεσης Σλόοτ δεν είναι ποτέ γιατί τον πίστεψαν οι αδαείς. Είναι γιατί τον πίστεψαν οι ειδήμονες.

0x05 — Τα μαθηματικάΓιατί μια βαλίτσα δεν χωράει σε δαχτυλήθρα

Η συμπίεση δεν είναι μαγεία, είναι λογιστική. Μπορείς να διπλώσεις τα ρούχα, να βγάλεις τον αέρα, να τα βάλεις σε σακούλες κενού και να περάσεις το περιεχόμενο μιας μεγάλης βαλίτσας σε μια χειραποσκευή. Δεν μπορείς να το περάσεις σε μια δαχτυλήθρα. Όσο κι αν κόψεις τα υφάσματα σε σκόνη, η ποσότητα παραμένει.

Το θεώρημα του Σάνον για την κωδικοποίηση πηγής ορίζει το κατώτατο όριο: κάθε σύνολο πληροφορίας έχει ένα ελάχιστο μέγεθος κάτω από το οποίο δεν συμπιέζεται χωρίς απώλεια. Η πολυπλοκότητα κατά Κολμογκόροφ το διατυπώνει διαφορετικά: η πολυπλοκότητα ενός δεδομένου είναι το μήκος της συντομότερης συνταγής που το περιγράφει. Μια μαύρη οθόνη δύο ωρών περιγράφεται με μία γραμμή. Μια ταινία δράσης όχι.

Ο Σλόοτ, όμως, δεν ισχυριζόταν συμπίεση. Ισχυριζόταν αναζήτηση. Και η αναζήτηση έχει τη δική της, πιο κομψή αδυναμία.

Φανταστείτε ότι εσείς κι εγώ έχουμε και οι δύο αποθηκευμένα τα ψηφία του π. Αντί να σας στείλω ένα αρχείο, σας στέλνω τη θέση του μέσα στο π. Το τέχνασμα ακούγεται μαγικό μέχρι να το μετρήσεις: για να είναι μοναδική η θέση μιας συγκεκριμένης ακολουθίας, ο αριθμός της θέσης πρέπει κατά κανόνα να είναι μεγαλύτερος από την ίδια την ακολουθία. Το κλειδί δεν μπορεί να είναι μικρότερο από αυτό που ξεκλειδώνει, όταν τα πράγματα που πρέπει να ξεκλειδωθούν είναι πάρα πολλά.

Ο ολλανδός επιστήμονας Πίτερ Σπρονκ διατύπωσε τη λογική αντίρρηση με ένα παράδειγμα που έχει μείνει: αν το σύστημα μπορεί να ανακαλέσει οποιαδήποτε ταινία από έναν αριθμό, τότε με τον σωστό αριθμό δεν θα έπαιρνα μόνο τον Πολίτη Κέιν — θα έπαιρνα τον Πολίτη Κέιν έγχρωμο, ανάποδα, με λάθος ορθογραφία στους τίτλους τέλους, με άλλον πρωταγωνιστή. Οι δυνατές παραλλαγές μιας και μόνο ταινίας ξεπερνούν κατά τάξεις μεγέθους όσα μπορεί να διακρίνει ένας αριθμός ενός κιλομπάιτ.

Το επιχείρημα του Πίπερ ήταν πάντα η αναλογία του λεξικού: αν θέλω να σου στείλω τη Μόνα Λίζα, μπορώ να σαρώσω τη φωτογραφία και να στείλω εκατομμύρια bit — ή μπορώ να σου πω «σελίδα 75». Η αναλογία στέκει. Το ερώτημα που δεν απαντήθηκε ποτέ είναι πού βρίσκεται το βιβλίο.

0x06 — Sand Hill RoadΗ μπογιά και οι βίδες

Ο Πίπερ κινήθηκε γρήγορα, όπως κινείται όποιος έχει ήδη κάψει τα καράβια του. Στο Άμστερνταμ, ο διευθυντής της ABN Amro παρακολούθησε επίδειξη και η τράπεζα συμφώνησε να αγοράσει το 5% της εταιρείας έναντι 2,5 εκατομμυρίων. Με όρους: ο Σλόοτ όφειλε να καταθέσει αίτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας και τον πηγαίο κώδικα σε μεσεγγύηση, σε δικηγόρο. Χωρίς αυτά, χωρίς χρήματα. Και η εταιρεία όφειλε να φέρει έναν μεγάλο διεθνή επενδυτή για τον επόμενο γύρο.

Ακολούθησε το ταξίδι στην Καλιφόρνια — Kleiner Perkins, Sequoia, Sun. Ο Σλόοτ αρνήθηκε να πάει. Ήταν κουρασμένος, είπε, και σε καμία περίπτωση δεν θα άφηνε τη συσκευή να ταξιδέψει χωρίς αυτόν. Ο Πίπερ πίεσε, ο Σλόοτ αντιστάθηκε, και τελικά συμβιβάστηκαν: η συσκευή θα πήγαινε υπό την προσωπική επίβλεψη του Πίπερ, αφού πρώτα ο Σλόοτ την έβαφε ολόκληρη με την αντιπαραβιαστική μπογιά.

Στο Sand Hill Road η παράσταση θριάμβευσε. Δεκαέξι ταινίες, ακαριαία μετάβαση, καμία καθυστέρηση. Οι Αμερικανοί ήταν έτοιμοι να υπογράψουν επιταγές — με έναν όρο. Ήθελαν έλεγχο σε συνθήκες που θα όριζαν οι ίδιοι: κωδικοποίηση σε ένα θωρακισμένο δωμάτιο, αποκωδικοποίηση σε άλλο, με κάρτα και υλικό δικής τους επιλογής.

Όταν ο Πίπερ επέστρεψε τη συσκευή, ο Σλόοτ εξέτασε τις βίδες και έβγαλε το συμπέρασμα ότι κάποια είχε πειραχτεί. Κατηγόρησε τους Αμερικανούς ότι προσπάθησαν να δουν το εσωτερικό. Ήταν, στα μάτια του, η απόλυτη προδοσία. Ήταν επίσης — και αυτό είναι το είδος της λεπτομέρειας που ξεχωρίζει την υπόθεση από ένα απλό ατύχημα — η μοναδική λεπτομέρεια όλης της ιστορίας για την οποία ο Σλόοτ είχε κάθε λόγο να ανησυχεί πραγματικά.

0x07 — 11 Ιουλίου 1999Το χρηματοκιβώτιο

Τον Ιούλιο, στη σοφίτα του, ο Σλόοτ δούλευε με καφέ και πούρα για να προλάβει τις προθεσμίες της τράπεζας. Έπρεπε να παραδώσει τον κώδικα και την τεκμηρίωση στη μεσεγγύηση. Τα παρέδωσε. Ο δικηγόρος τα κλείδωσε. Τα χρήματα κινήθηκαν.

Λίγες μέρες μετά την επίδειξη στον Πέρκινς, τη νύχτα της 10ης προς 11η Ιουλίου, ο Σλόοτ βγήκε στον κήπο για το πούρο του και δεν ξαναμπήκε. Ο γιος του τον βρήκε το πρωί. Έμφραγμα, κατά πάσα πιθανότητα· είχε ιστορικό καρδιακού προβλήματος και έδειχνε συχνά καταβεβλημένος. Η οικογένεια συναίνεσε σε νεκροψία, η οποία τελικά δεν διενεργήθηκε. Ανάλογα με την πηγή, ο θάνατος τοποθετείται μία ή δύο μέρες πριν από την υπογραφή της συμφωνίας.

Η ομάδα, μέσα στο σοκ, έκανε τον υπολογισμό που κάνουν οι επιχειρήσεις: ο άνθρωπος χάθηκε, αλλά ο κώδικας υπάρχει. Είναι στη θυρίδα. Οι συσκευές υπάρχουν. Μπορούμε να συνεχίσουμε.

Άνοιξαν τη θυρίδα του δικηγόρου. Μέσα βρήκαν κάποια χαρτιά που περιέγραφαν το σύστημα RepaBase, μερικά προσωπικά έγγραφα και ένα μυθιστόρημα του Ρόμπερτ Λάντλαμ.

0x08 — Η αυτοψίαΟ σκληρός δίσκος

Κάλεσαν τον Μάριους Άμπελ, προγραμματιστή που είχε συνεργαστεί παλαιότερα με τον Σλόοτ, να εξετάσει ό,τι είχε απομείνει. Ο Άμπελ έψαξε κάθε δισκέτα, κάθε τσιπ, κάθε σημειωματάριο.

Βρήκε τρία πράγματα, και τα τρία ήταν καταστροφικά.

Πρώτον: η συσκευή αναπαραγωγής που είχε μείνει πίσω περιείχε σκληρό δίσκο. Ακουγόταν να γυρίζει όταν λειτουργούσε. Ο Σλόοτ είχε δηλώσει επανειλημμένα, ενώπιον μαρτύρων, ότι η μέθοδός του δεν χρειαζόταν κανένα περιστρεφόμενο μέσο.

Δεύτερον: τα δεδομένα στις έξυπνες κάρτες έμοιαζαν με τυχαίο θόρυβο. Δεν υπήρχε σχήμα κωδικοποίησης που να μπορεί να αναγνωρίσει.

Τρίτον, και κρίσιμο: έλειπε αυτό που ο Σλόοτ ονόμαζε μεταγλωττιστή — το πρόγραμμα που παρήγαγε τα κλειδιά. Χωρίς αυτό, όλα τα υπόλοιπα ήταν κουτιά. Οι επενδυτές ερεύνησαν επί μήνες σπίτι, συνεργείο, υπολογιστές, αρχειοθήκες. Κάποιοι θυμήθηκαν ότι ο Σλόοτ δούλευε πυρετωδώς στον φορητό του λίγο πριν από κάθε επίδειξη, σαν να κωδικοποιούσε το κάθε βίντεο επί τόπου, ο ίδιος. Στον φορητό δεν υπήρχε τέτοιο λογισμικό.

Η συσκευή, πάντως, εξακολουθούσε να λειτουργεί. Έπαιζε τις δεκαέξι ταινίες. Μόνο τις δεκαέξι.

Η υπόθεση της κλοπής εξετάστηκε — ίσως η αληθινή μηχανή, αυτή χωρίς σκληρό δίσκο, να είχε αφαιρεθεί. Αλλά οι υποτιθέμενοι κλέφτες δεν πήραν τίποτε άλλο, ούτε ένα σημειωματάριο. Η εταιρεία έκλεισε.

0x09 — ΕτυμηγορίαΤι πιθανότατα συνέβη

Η πιο οικονομική εξήγηση, την οποία υποστηρίζει σήμερα η πλειονότητα όσων έχουν μελετήσει το υλικό, δεν είναι ούτε η συνωμοσία ούτε το θαύμα.

Ο Σλόοτ είχε φτιάξει κάτι αληθινό — μια παραλλαγή αυτού που σήμερα ονομάζουμε συμπίεση με κοινό λεξικό. Η κάρτα περιείχε πράγματι κλειδί, και η συσκευή χρησιμοποιούσε το κλειδί για να ανακαλέσει την ταινία από τη βάση του. Το λεξικό όμως δεν ήταν μαγικό. Δεν περιείχε όλες τις πιθανές ταινίες. Περιείχε ό,τι είχε βάλει μέσα ο Σλόοτ. Γι’ αυτό οι επιδείξεις έδειχναν σχεδόν πάντα τις ίδιες δεκαέξι ταινίες. Γι’ αυτό εξακολουθούσαν να παίζουν και μετά τον θάνατό του.

Και οι ζωντανές εγγραφές; Η πιθανότερη απάντηση είναι η πιο ταπεινή: σκηνοθεσία. Το τρέμουλο των χεριών, η βίδα που έπεφτε, το ζήτημα με την εικόνα, τα λίγα λεπτά μοναξιάς πριν επιστρέψουν οι επισκέπτες. Ένας ταχυδακτυλουργός δεν ζητά ποτέ να μείνει μόνος· ζητά να τον κοιτάξεις αλλού.

Το βαθύτερο σημείο δεν είναι ότι ο Σλόοτ εξαπάτησε. Είναι ότι πιθανότατα δεν πίστευε ότι εξαπατά για πάντα. Πίστευε ότι θα το έλυνε. Έβλεπε στο σύστημά του μια αρχή που δούλευε σε μικρή κλίμακα — τα εγχειρίδια, τις σελίδες, τις γραμμές — και δεν διέκρινε ότι η κλίμακα ήταν το πρόβλημα, όχι η υλοποίηση. Έστησε επιδείξεις για να κερδίσει χρόνο μέχρι να προλάβει η πραγματικότητα την υπόσχεση. Δεν την πρόλαβε ποτέ, γιατί δεν μπορούσε να την προλάβει.

Ο Έρικ Σμιτ, ο Ολλανδός ερευνητής δημοσιογράφος που αποκάλυψε την υπόθεση και τεκμηρίωσε το μεγαλύτερο μέρος όσων γνωρίζουμε, κρατά μια πιο συγκρατημένη θέση. Ότι ο Σλόοτ πιθανότατα υπερέβαλε δραματικά, δεν το αμφισβητεί. Επιμένει όμως σε ένα σημείο: αυτό που έδειξε σε ανθρώπους που ήξεραν από τεχνολογία, τους έκανε να πιστέψουν. Και αυτό, λέει, είναι το μόνο για το οποίο είναι απολύτως βέβαιος.

0x0A — ΕπίλογοςΟι σκόρπιες ατυχίες

Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν γεννήθηκαν από τον θάνατο του Σλόοτ. Γεννήθηκαν από αυτό που ακολούθησε.

Λίγο καιρό αργότερα, ο Ρουλ Πίπερ και η σύζυγός του δέχτηκαν επίθεση με μαχαίρι από έναν διαταραγμένο άνδρα και κατέληξαν στην εντατική· επέζησαν οριακά. Την ίδια περίπου περίοδο, το αυτοκίνητο του Τομ Πέρκινς εξερράγη και ο ίδιος γλίτωσε παρά τρίχα. Δεν υπάρχει καμία τεκμηριωμένη σύνδεση ανάμεσα σε αυτά τα περιστατικά και την υπόθεση. Υπάρχει μόνο η ανθρώπινη ανάγκη να υπάρχει.

Ο Σμιτ περιγράφει την υπόθεση με τον ακριβέστερο ίσως όρο: ιστορία Γκρααλ. Όλοι τρέχουν πίσω από κάτι που υπόσχεται το απόλυτο — εδώ όχι αιώνια ζωή αλλά αιώνιο πλούτο. Ο Πίπερ το κατάλαβε αμέσως και είδε τη δική του αναζήτηση. Και όπως σε κάθε τέτοια ιστορία, στο τέλος δεν κερδίζει κανείς, και λιγότερο απ’ όλους αυτός που το βρήκε.

Είκοσι επτά χρόνια αργότερα, ένα κινητό τηλέφωνο χωράει εκατοντάδες ταινίες και η συμπίεση εικόνας έχει προχωρήσει με τρόπους που ο Σλόοτ δεν θα φανταζόταν — μέσα, πάντα, στα όρια που έθεσε ο Σάνον. Τα μαθηματικά δεν παραβιάστηκαν. Το μόνο που έμεινε ανεξήγητο, και θα μείνει, είναι τι ακριβώς είδαν στην οθόνη εκείνοι οι μηχανικοί.

Το ερώτημα δεν είναι αν ο Σλόοτ ήταν απατεώνας ή ιδιοφυΐα. Είναι γιατί μια εταιρεία τριάντα δισεκατομμυρίων, μια τράπεζα και ένας από τους οξυδερκέστερους επενδυτές του πλανήτη δεν ζήτησαν, επί τέσσερα χρόνια, το μόνο πράγμα που είχε σημασία: να ανοίξουν το κουτί.