Το νέο κυβερνητικό αφήγημα επιχειρεί να συνδέσει φοροελαφρύνσεις και εισοδήματα με μια ευρύτερη υπόσχεση ασφάλειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Τι θα ισχύσει άμεσα, τι μεταφέρεται στο 2027 και πού βρίσκονται οι παγίδες.
Πακέτο μέτρων «δύο ταχυτήτων» θα παρουσιάσει ο πρωθυπουργός το προσεχές Σάββατο από την 90η ΔΕΘ: Μέτρα άμεσης παρέμβασης έως το τέλος του 2026 και μια ευρύτερη δέσμη μόνιμων μέτρων από το 2027 και για τα επόμενα χρόνια.
Ήδη σήμερα και αύριο στο Μέγαρο Μαξίμου κάνουν τις τελικές δοκιμές για οριστικό πακέτο που θα ανακοινωθεί. Η επιτυχία του αφηγήματος θα κριθεί από την εφαρμογή και, κυρίως, εάν το κυβερνητικό σχέδιο θα δώσει πειστική απάντηση όχι μόνο στην ακρίβεια στα ράφια των σούπερ μάρκετ, αλλά και στο ενοίκιο, στους λογαριασμούς ενέργειας και στην παγίδα των χρεών.
- ΔΕΘ: Φοροελαφρύνσεις με «κλειδί» τη συνέπεια ζητούν οι φορείς της αγοράς
Οι εξαγγελίες του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ στοχεύουν κυρίως σε αυξήσεις μισθών και μειώσεις φόρων. Δεν θα στοχεύουν όμως μόνο σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες –επαγγελματίες, εργαζόμενους, συνταξιούχους, αγρότες– αλλά επιχειρείται να απαντούν σε πέντε προβλήματα που τέμνουν σχεδόν κάθε ελληνικό νοικοκυριό: Ανάπτυξη, εισόδημα από εργασία, κόστος διαβίωσης, στέγαση και ιδιωτικό χρέος.
Αυτό είναι και το νήμα που θα συνδέει τα μέτρα: Πώς η ανάπτυξη και η μάχη κατά της φοροδιαφυγής δημιουργούν δημοσιονομικό χώρο, πώς μέρος αυτού επιστρέφει ως αύξηση μισθών και μείωση κρατήσεων, πώς θωρακίζονται οι πιο ευάλωτοι απέναντι στην ακρίβεια, πώς ανοίγει η πόρτα της κατοικίας και πώς περιορίζεται ο κίνδυνος το χρέος προς τράπεζες, funds, Εφορία και ασφαλιστικά ταμεία να ακυρώνει οποιαδήποτε αύξηση εισοδήματος.
- ΔΕΘ: Ανακοινώνεται η επαναφορά της «13ης σύνταξης» – Σενάριο και για «δώρο» στο Δημόσιο
Πόσα και σε ποιους
Το σχέδιο ξεδιπλώνεται σε δύο φάσεις: Για τα τέλη του 2026 διανοίγεται ένα περιορισμένο δημοσιονομικό περιθώριο, περίπου στα 250 εκατ. ευρώ, μέρος του οποίου έχει ήδη απορροφηθεί για παρεμβάσεις στα καύσιμα. Ο βασικός κορμός των μέτρων μεταφέρεται στο 2027, όπου ο δημοσιονομικός χώρος υπολογίζεται περίπου στο 1 – 1,2 δισ. ευρώ ή και υψηλότερα, εφόσον η πορεία των μόνιμων εσόδων το επιτρέψει.
Μαζί με τις δράσεις που προκύπτουν από την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για την Ενέργεια, μπορεί να υπερβαίνουν συνολικά τα 1,6-1,7 δισ. ευρώ, ενώ συνολικά στη διετία 2026-2027 ίσως ξεπερνά και τα 1,8 δισ. ευρώ.
Οι 5 άξονες στους οποίους κινούνται οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:
1. Ανάπτυξη: Το «ταμείο» που θα πληρώσει τις εξαγγελίες
Ο πρωθυπουργός θα επιχειρήσει να παρουσιάσει τις ελαφρύνσεις όχι ως έκτακτες παροχές, αλλά ως αποτέλεσμα μιας αλυσίδας: Υψηλότερη ανάπτυξη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, περιορισμός της φοροδιαφυγής, βελτίωση της είσπραξης εσόδων και, τελικά, διανομή του δημοσιονομικού χώρου με βάση τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα μέτρα θα παρουσιαστούν ως μόνιμα και κοστολογημένα ανά έτος, ως το 2030 τουλάχιστον.
«Κλειδί» των ανακοινώσεων αποτελούν τα νέα αναπτυξιακά Ταμεία που διαδέχονται από το 2027 το Ταμείο Ανάκαμψης, μετά την ολοκλήρωσή του.
Για τις επιχειρήσεις, το αναπτυξιακό σκέλος των ανακοινώσεων θα περιλαμβάνει επίσης στοχευμένες φορολογικές και χρηματοδοτικές παρεμβάσεις. Στα «σίγουρα» μέτρα περιλαμβάνονται η μείωση στην προκαταβολή φόρου, αλλαγές στα τεκμήρια των ελευθέρων επαγγελματιών και μείωση εργοδοτικών εισφορών, ενώ εξετάζονται επέκταση του χρόνου συμψηφισμού φορολογικών ζημιών από πέντε σε έως δέκα χρόνια, οριστική κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για νομικά πρόσωπα και πρόσβαση σε νέα φθηνά χρηματοδοτικά εργαλεία για μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Ειδικό κεφάλαιο θα αποτελούν και οι αγρότες, με μέτρα στήριξης και κάλυψης του κόστους παραγωγής, αλλά και χρηματοδότηση από ένα νέο Αγροτικό Αναπτυξιακό Ταμείο, μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας.
2. Εισοδήματα: Πάνω από τα 950 ευρώ ο κατώτατος, κάτω οι εισφορές
Η πιο ορατή πλευρά των ανακοινώσεων θα αφορά την αγορά εργασίας. Ο κατώτατος μισθός βρίσκεται σήμερα στα 920 ευρώ και ο παλιός στόχος για τουλάχιστον 950 ευρώ το 2027 αναμένεται να ξεπεραστεί. Τα σενάρια κινούνται στην περιοχή των 970-980 ευρώ, χωρίς να έχει οριστικοποιηθεί όμως το τελικό ποσό. Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση δεν αφορά μόνο όσους αμείβονται με τον κατώτατο.
Δημιουργεί πολλαπλασιαστικές επιδράσεις:
- αυξάνει τις αποδοχές για τους εργαζομένους που αμείβονται με τον νόμιμο κατώτατο,
- επηρεάζει επιδόματα και παροχές που συνδέονται με τον κατώτατο μισθό,
- θα τη λάβουν όλοι οι εργαζόμενοι στο Δημόσιο, μέσω του θεσμοθετημένου μηχανισμού σύνδεσης.
Επιπλέον η αύξηση στον κατώτατο συμπαρασύρει και τις μισθολογικές κλίμακες που βρίσκονται λίγο πιο υψηλότερα.
Πέρα από την αύξηση μισθών, προβλέπεται και η μείωση του μη μισθολογικού κόστους. Η νέα μείωση ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5 ποσοστιαία μονάδα από το 2027 αποτελεί ειλημμένη επιλογή. «Στο τραπέζι» βρίσκεται και μεγαλύτερη μείωση, έως μία ποσοστιαία μονάδα συνολικά, που ανοίγει περιθώριο για νέες προσλήψεις ή και αυξήσεις μισθών σε περισσότερους εργαζόμενους. Το σχέδιο που εξετάζεται περιλαμβάνει και την διεύρυνση (έως και διπλασιασμό του ορίου) χρήσης κάρτας σίτισης, ως παροχή σε είδος για εργαζόμενους.
Η εξίσωση είναι πολιτικά σύνθετη. Η κυβέρνηση θέλει να αυξήσει τον κατώτατο μισθό, χωρίς να μεταφέρει όλο το πρόσθετο βάρος στις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα. Η μείωση εισφορών λειτουργεί ως αντιστάθμισμα για τους εργοδότες, αλλά μπορεί να αυξήσει και τις καθαρές αποδοχές των εργαζομένων εάν κατανεμηθεί, έστω εν μέρει, και στην εργατική πλευρά.
Για τις συντάξεις, ο πρωθυπουργός θα προαναγγείλει νέες αυξήσεις από 1ης Ιανουαρίου 2027, την κατάργηση της προσωπικής διαφοράς και αλλαγές στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων. Επιπλέον, για συνταξιούχους και ευπαθείς ομάδες αναμένεται και ενδεχόμενη αύξηση της μόνιμης παροχής των 300 ευρώ που δίδεται κάθε Νοέμβριο. Οι παρεμβάσεις αυτές ωφελούν διαφορετικές ομάδες δικαιούχων, ανάλογα με το ύψος της σύνταξης ή αν διατηρούν προσωπική διαφορά κλπ.
3. Ακρίβεια: Από το «ράφι» στο επίδομα θέρμανσης
Η ακρίβεια παραμένει η πιο άμεση δοκιμασία για το κυβερνητικό πακέτο. Οι τιμές των τροφίμων, τα καύσιμα, το ρεύμα και η προοπτική ενός ακριβού χειμώνα συμπιέζουν το διαθέσιμο εισόδημα και απειλούν να ακυρώσουν μέρος των αυξήσεων στους μισθούς.
Η κυβερνητική απάντηση αναμένεται να στηριχθεί κυρίως σε τρία επίπεδα: Έλεγχος της αγοράς και συμφωνίες κυρίων για μειώσεις τιμών, παρεμβάσεις στα καύσιμα όταν οι διεθνείς τιμές το επιβάλλουν και στοχευμένη προστασία από το ενεργειακό κόστος.
Ωστόσο η πολιτική της μείωσης τιμών σε περίπου 1.500 κωδικούς και η επιδότηση στα καύσιμα αποτελούν έκτακτα μέτρα. Το νέο στοιχείο που θα ανακοινώσει ο πρωθυπουργός είναι το υπό σύσταση Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα: Το ελληνικό Σχέδιο εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 27 Αυγούστου και προβλέπει συνολική κινητοποίηση 4,77 δισ. ευρώ έως το 2032, με 3,57 δισ. ευρώ από ευρωπαϊκούς πόρους και 1,2 δισ. ευρώ εθνική συμμετοχή. Το Σχέδιο αφορά περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Στο εισοδηματικό σκέλος του, προβλέπεται αύξηση έως 100 ευρώ τον χρόνο στο επίδομα θέρμανσης, από το 2027 έως το 2032, για περίπου 780.000 δικαιούχους. Το μέτρο αφορά επιλέξιμους δικαιούχους του επιδόματος θέρμανσης -και όχι αυτομάτως κάθε ευάλωτο πολίτη.
Ωστόσο η ισχυρότερη πλευρά του Ταμείου δεν είναι το επίδομα καθ’ αυτό, αλλά οι μόνιμες παρεμβάσεις: ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, αντλίες θερμότητας, ηλιακοί θερμοσίφωνες και στήριξη για τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης. Τα 100 ευρώ καλύπτουν μεν ένα μέρος του λογαριασμού, αλλά οι ενεργειακές αναβαθμίσεις επιχειρούν να μειώσουν τον ίδιο τον λογαριασμό σε μόνιμη βάση.
4. Στέγαση: Χαμηλότοκα δάνεια και περισσότερα σπίτια
Η στέγαση είναι ένα ακόμα πεδίο όπου η πολιτική πίεση είναι μεγαλύτερη από την άμεση δυνατότητα για δραστικές λύσεις. Τα νέα δάνεια τύπου «Σπίτι μου 3», η αξιοποίηση της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας και η επέκταση των στεγαστικών εργαλείων μπορούν να αυξήσουν την πρόσβαση νέων και νοικοκυριών στη χρηματοδότηση.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο το ύψος του επιτοκίου των δανείων. Είναι η ανεπάρκεια κατοικιών σε προσιτές τιμές, ιδιαίτερα σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, τουριστικές περιοχές και μεγάλα περιφερειακά κέντρα. Επιπλέον, όπως έχει ήδη αποδειχθεί, αν ένα νέο πρόγραμμα δανειοδότησης αυξήσει μόνο τη ζήτηση χωρίς να αυξηθεί το απόθεμα των διαθέσιμων κατοικιών, μπορεί να ενισχύσει τις πιέσεις στις τιμές αγοράς εξανεμίζοντας τα οφέλη.
Για τον λόγο αυτό, τα μέτρα στεγαστικής πολιτικής θα προβλέπουν και αύξηση της προσφοράς κατοικίας. Σε αυτή την κατεύθυνση, το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα προβλέπει και δράσεις κοινωνικής κατοικίας με περίπου 2.800 νέες κατοικίες για ευάλωτα νοικοκυριά, σε συνδυασμό και με ενεργειακές αναβαθμίσεις.
Στο ίδιο πεδίο εντάσσονται και οι βελτιώσεις στην επιστροφή ενοικίου, ως βραχυπρόθεσμη στήριξη για ενοικιαστές, καθώς και η ειδική κάλυψη μισθωμάτων για εκπαιδευτικούς και υγειονομικούς στην περιφέρεια.
5. Ιδιωτικό χρέος: Φορέας ακινήτων και ρυθμίσεις «έκπληξη»
Το ιδιωτικό χρέος είναι το δυσκολότερο κεφάλαιο, επειδή αφορά δάνεια σε τράπεζες και servicers, οφειλές προς την Εφορία και ασφαλιστικές εισφορές.
Ο πρωθυπουργός αναμένεται να προτάξει την επέκταση του εξωδικαστικού μηχανισμού και την υποχρεωτικότητα ρύθμισης για πιστωτές σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ιδίως για ευάλωτους δανειολήπτες αλλά και για μέρος της μεσαίας τάξης. Ήδη τον Σεπτέμβριο ενεργοποιούνται βελτιώσεις που διευρύνουν τις δυνατότητες ρύθμισης μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού (με διαχωρισμό και προστασία της κύριας κατοικίας). Ωστόσο δεν αποκλείεται να ανακοινωθούν και άλλες παρεμβάσεις – έκπληξη που θα ανοίξουν το δρόμο σε περισσότερες και πιο ουσιαστικές ρυθμίσεις οφειλών.