Η επίτευξη αμυντικής ετοιμότητας της ΕΕ μέχρι το 2030 παραμένει δύσκολη, παρά τα φιλόδοξα σχέδια, τονίζει μεταξύ άλλων έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) που δόθηκε στη δημοσιότητα.
Η έκθεση του ΕΕΣ αναλύει όσα συνέβησαν από το 2020 στον τομέα της πολιτικής άμυνας της ΕΕ και επισημαίνει τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες για την Ένωση, καθώς και τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρηματοοικονομική διαχείριση, τη διακυβέρνηση και τη λογοδοσία.
Η απότομη αλλαγή στην κατάσταση της ασφάλειας στην ΕΕ οδήγησε τα κράτη-μέλη της να αυξήσουν σημαντικά τη χρηματοδότηση για την άμυνα – έναν τομέα ο οποίος υπέφερε από πολυετή έλλειψη επενδύσεων, ανεπάρκεια των αποθεμάτων πυρομαχικών και πυραύλων, μεγάλους χρόνους παραγωγής, εξάρτηση από προμηθευτές εκτός της Ευρώπης και σημεία συμφόρησης σε υλικοτεχνικό επίπεδο. Αντίθετα σήμερα η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία επιδιώκει να επεκτείνει την παραγωγική της ικανότητα, να προωθήσει την καινοτομία και να ενισχύσει τις εταιρικές σχέσεις.
Σε επίπεδο ευκαιριών, το ΕΕΣ εκτιμά ότι το πλαίσιο ασφάλειας και η αυξημένη χρηματοδότηση μπορούν να συμβάλουν στην επέκταση των ικανοτήτων της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης στον τομέα της άμυνας και, ως εκ τούτου, να αποτελέσουν κινητήρια δύναμη καινοτομίας. Ταυτόχρονα, μπορούν να αναπτυχθούν νέες μορφές συνεργασίας, όπως αμυντικοί συνεργατικοί σχηματισμοί και συνασπισμοί δυνατοτήτων, παράλληλα με την ενίσχυση των στρατηγικών εταιρικών σχέσεων, ιδίως με την Ουκρανία.
Επιπλέον, η παροχή κινήτρων στις χώρες της ΕΕ να προμηθεύονται τα αμυντικά τους συστήματα από Ευρωπαίους προμηθευτές, μέσω ρητρών προτίμησης της ΕΕ, θα μπορούσε να συμβάλει μακροπρόθεσμα στη μείωση των εξαρτήσεων από προμηθευτές εκτός της Ευρώπης.
Όσον αφορά τους κινδύνους, το ΕΕΣ εκτιμά ότι η επίτευξη, έως το 2030, του στόχου της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ και της ικανότητας ανεξάρτητης διατήρησης στρατιωτικών επιχειρήσεων υψηλής έντασης δεν θα είναι εύκολη.
Αμυντικοί αναλυτές επισημαίνουν σημαντικούς περιορισμούς, όπως τα κατακερματισμένα εθνικά συστήματα, τα σημεία συμφόρησης στη βιομηχανία, ο αργός πολιτικός συντονισμός και η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, η ΕΕ έχει τη δυνατότητα να σημειώσει ουσιαστική πρόοδο, όπως μαρτυρά η αύξηση των δαπανών και η ταχεία επέκταση της παραγωγής πυρομαχικών.
Οι συνολικές αμυντικές δαπάνες των χωρών της ΕΕ αυξήθηκαν κατά σχεδόν 80% μεταξύ 2020 και 2025. Ωστόσο, σύμφωνα με το ΕΕΣ, η έλλειψη αποτελεσματικής διαδικασίας σχεδιασμού σε επίπεδο ΕΕ, σε συνδυασμό με τον ανεπαρκή συντονισμό μεταξύ των διαφόρων ενωσιακών και εθνικών ροών χρηματοδότησης, θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατακερματισμό των επενδύσεων, αλληλεπικαλύψεις ή κενά σε επίπεδο δυνατοτήτων.
Το ΕΕΣ τονίζει ότι η αυξημένη χρηματοδότηση, εάν δεν εκτελεστεί σωστά, μπορεί να επιφέρει κινδύνους για την υλοποίηση και να δημιουργήσει σημεία συμφόρησης σε επίπεδο πρώτων υλών, βασικών κατασκευαστικών στοιχείων ή ειδικευμένου προσωπικού, κάτι που θα δυσχεράνει τη χρήση των κονδυλίων. Τέλος, επισημαίνεται ότι η χρηματοδότηση μπορεί να μην αποδειχθεί επαρκής για την κάλυψη των αμυντικών προτεραιοτήτων που έχουν συμφωνηθεί και για την επίτευξη δεδηλωμένων στόχων, όπως εκείνοι που αφορούν τη στρατιωτική κινητικότητα. Η ΕΕ καταφεύγει ολοένα και περισσότερο σε δανεισμό με την εγγύηση του ενωσιακού προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανομένων των 150 δισ. ευρώ του προγράμματος Δράση για την ασφάλεια στην Ευρώπη (SAFE) και του δανείου προς την Ουκρανία ύψους 90 δισ. ευρώ, από τα οποία 60 δισ. ευρώ προορίζονται για αμυντικούς σκοπούς. Η αυξανόμενη χρηματοδότηση των αμυντικών δαπανών μέσω δανεισμού και η προσφυγή σε δάνεια με κάλυψη από την ΕΕ ενδέχεται να υπονομεύσουν τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, επιβραδύνοντας τη μείωση του δημόσιου χρέους και ασκώντας πίεση στον προϋπολογισμό της ΕΕ, τονίζει το ΕΕΣ.
Καταλήγοντας, το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η πολυπλοκότητα της δομής διακυβέρνησης και των ρυθμίσεων λογοδοσίας της αμυντικής πολιτικής της ΕΕ αυξάνει τον κίνδυνο αλληλεπικάλυψης αρμοδιοτήτων, και σημειώνει ότι δεν διαθέτει εντολή ελέγχου επί όλων των εμπλεκόμενων φορέων και μέσων.