Στο Λίπετσκ, βιομηχανική πόλη τετρακόσια εξήντα χιλιόμετρα νότια της Μόσχας, ένας ορθόδοξος ιερέας λέγεται Κονσταντίν Μπαγιάζοφ. Έχει σκούρα γενειάδα και κοντοκουρεμένα μαλλιά και λειτουργεί δύο φορές την ημέρα. Υπάρχει πραγματικά. Ζει εκεί. Δεν έχει κάνει τίποτε.

Κάπου στα ρωσικά αρχεία, όμως, ο φάκελος με το όνομά του και το διαβατήριο που εκδόθηκε σε αυτό το όνομα φέρουν διαφορετική φωτογραφία. Δείχνουν έναν Αυστριακό σαράντα έξι ετών, γεννημένο στη Βιέννη, καταζητούμενο από την Interpol και από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Εγκληματολογικών Ερευνών της Γερμανίας από τον Αύγουστο του 2020.

Οι δύο άνδρες γεννήθηκαν με έναν χρόνο διαφορά και μοιάζουν αρκετά. Αυτή, από όσο μπορούμε να ξέρουμε, ήταν όλη η επιλογή.

Ο Αυστριακός λέγεται Γιαν Μαρσάλεκ. Μέχρι τον Ιούνιο του 2020 ήταν διευθυντής λειτουργίας της Wirecard AG, εταιρείας εισηγμένης στον γερμανικό δείκτη DAX, μιας από τις μεγαλύτερες επιτυχίες που είχε παρουσιάσει ποτέ η γερμανική τεχνολογία. Σήμερα είναι, σύμφωνα με βρετανικό δικαστήριο και με το πόρισμα διεθνούς δημοσιογραφικής έρευνας, ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη ρωσική υπηρεσία πληροφοριών και σε ένα δίκτυο που παρακολουθούσε δημοσιογράφους και αντιφρονούντες σε πέντε ευρωπαϊκές χώρες.

Η υπόθεση συνήθως αφηγείται σαν δύο ιστορίες που κατά τύχη μοιράζονται έναν πρωταγωνιστή: μια λογιστική απάτη και μια κατασκοπευτική επιχείρηση. Δεν είναι δύο ιστορίες. Είναι μία, και το σημείο όπου ενώνονται εξηγεί γιατί κανείς δεν την είδε έγκαιρα.

0x01 — ΆσχαϊμΗ εταιρεία που ήταν πολύ σημαντική για να ελεγχθεί

Η Wirecard ιδρύθηκε το 1999 στο Άσχαϊμ, προάστιο του Μονάχου. Στα πρώτα της χρόνια έκανε αυτό που κάνουν οι εταιρείες που κανείς δεν προσέχει: επεξεργαζόταν πληρωμές για ιστότοπους πορνογραφίας και τυχερών παιχνιδιών — δουλειά νόμιμη, χαμηλού κύρους και υψηλού κινδύνου, την οποία οι μεγάλες τράπεζες απέφευγαν.

Δύο άνθρωποι τη μεταμόρφωσαν. Ο Μάρκους Μπράουν, Αυστριακός σύμβουλος επιχειρήσεων, ανέλαβε το 2002 και έδωσε στην εταιρεία γλώσσα: ψηφιοποίηση, μελλοντικές πληρωμές, ευρωπαϊκή απάντηση στη Silicon Valley. Ο Γιαν Μαρσάλεκ, δεκαεννιά χρόνια νεότερος, μπήκε νωρίς και ανέλαβε αυτό που στην εταιρική γλώσσα λέγεται «λειτουργίες» και στην πράξη σήμαινε: όλα όσα συνέβαιναν μακριά από το Μόναχο.

Η άνοδος ήταν πραγματική ως προς τα νούμερα και θολή ως προς την προέλευσή τους. Το μεγαλύτερο μέρος της κερδοφορίας αποδιδόταν σε συνεργάτες σε τρίτες χώρες — εταιρείες στις Φιλιππίνες, στο Ντουμπάι, στη Σιγκαπούρη, ονόματα όπως Al Alam, Payeasy, Senjo — που επεξεργάζονταν πληρωμές για λογαριασμό της Wirecard σε αγορές όπου η ίδια δεν είχε άδεια. Τα κέρδη από αυτή τη δραστηριότητα δεν κατέληγαν σε εταιρικούς λογαριασμούς. Φυλάσσονταν, υποτίθεται, από θεματοφύλακα, σε λογαριασμούς μεσεγγύησης στη Μανίλα.

Τον Σεπτέμβριο του 2018 η Wirecard εκτόπισε την Commerzbank από τον DAX. Μια εταιρεία που ξεκίνησε επεξεργάζοντας συνδρομές πορνοϊστότοπων μπήκε στον κατάλογο των τριάντα πολυτιμότερων γερμανικών επιχειρήσεων. Τον Απρίλιο του 2019, η SoftBank τοποθέτησε σχεδόν ένα δισεκατομμύριο. Στο απόγειό της η εταιρεία αποτιμήθηκε σε περισσότερα από είκοσι δισεκατομμύρια ευρώ.

Η Γερμανία, που είχε παρακολουθήσει επί είκοσι χρόνια Αμερικανούς και Κινέζους να χτίζουν τις πλατφόρμες του κόσμου, είχε επιτέλους δική της. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια χρώματος. Είναι η αιτία όλων όσων ακολούθησαν.

0x02 — ΛονδίνοΟ δημοσιογράφος

Ο Νταν ΜακΚραμ των Financial Times άρχισε να γράφει για τη Wirecard το 2015. Η πρώτη σειρά άρθρων εξέταζε ασυμφωνίες στους ισολογισμούς. Το 2016 κυκλοφόρησε ανώνυμη έκθεση με το ψευδώνυμο Zatarra, που κατηγορούσε την εταιρεία για ξέπλυμα και απάτη· η Wirecard την παρουσίασε ως οργανωμένη επίθεση κερδοσκόπων, κάτι που εν μέρει ήταν.

Τον Ιανουάριο του 2019 ο ΜακΚραμ και η Στεφάνια Πάλμα δημοσίευσαν το υλικό που άλλαξε την υπόθεση: εσωτερικά έγγραφα από το γραφείο της Σιγκαπούρης, με καταγγελίες για πλαστογραφία λογιστικών εγγράφων και για συναλλαγές που ταξίδευαν κυκλικά ώστε να εμφανίζονται ως έσοδα. Η μετοχή έχασε ένα τέταρτο της αξίας της μέσα σε μία ημέρα.

Ό,τι ακολούθησε δεν ήταν έρευνα εναντίον της εταιρείας.

Ο ΜακΚραμ βρέθηκε υπό παρακολούθηση από ιδιωτικούς ερευνητές. Δέχτηκε προσπάθειες ηλεκτρονικής υποκλοπής. Η Wirecard τον μήνυσε. Και ύστερα μπήκε στο παιχνίδι το γερμανικό κράτος.

0x03 — Η πρώτη ανατροπήΟ ρυθμιστής που δίωξε τους μάρτυρες

Στις 18 Φεβρουαρίου 2019, η BaFin — η γερμανική εποπτική αρχή κεφαλαιαγοράς — απαγόρευσε τη δημιουργία και την αύξηση θέσεων ανοιχτής πώλησης στη μετοχή της Wirecard για δύο μήνες. Δεν ήταν γενικό μέτρο. Αφορούσε μία εταιρεία. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία της υπηρεσίας που εκδιδόταν τέτοια απαγόρευση, και η αιτιολογία μιλούσε για κίνδυνο κλονισμού της εμπιστοσύνης στη γερμανική αγορά.

Δύο μήνες αργότερα, τον Απρίλιο του 2019, η BaFin υπέβαλε μήνυση στην εισαγγελία του Μονάχου κατά των δύο δημοσιογράφων των Financial Times και κατά ορισμένων κερδοσκόπων, για υποψία χειραγώγησης αγοράς. Άνοιξε φάκελος. Γερμανοί δικηγόροι ενημέρωσαν τη διεύθυνση της εφημερίδας ότι, αν οι δημοσιογράφοι της ταξίδευαν στη Γερμανία, η σύλληψη ήταν ρεαλιστικό ενδεχόμενο.

Το κρίσιμο εδώ δεν είναι η διαφθορά· κανείς δεν έχει αποδείξει ότι η BaFin εξαγοράστηκε. Είναι κάτι πιο συνηθισμένο και πιο επικίνδυνο: ο ρυθμιστής και το κράτος είχαν ήδη αποφασίσει τι είδους ιστορία διαδραματιζόταν. Ένα ξένο μέσο και ξένα κεφάλαια επιτίθεντο σε γερμανικό εθνικό πρωταθλητή. Μέσα σε αυτή την ιστορία, κάθε νέο στοιχείο διαβαζόταν ως επιβεβαίωση της επίθεσης, όχι της απάτης.

Ο σκεπτικισμός στράφηκε προς τη λάθος κατεύθυνση, και έμεινε εκεί για τέσσερα χρόνια.

0x04 — Ιούνιος 2020Επτά ημέρες

Στα τέλη του 2019 η Wirecard, πιεσμένη, ανέθεσε στην KPMG ειδικό έλεγχο για να αποδείξει ότι όλα ήταν εντάξει. Η έκθεση δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2020 και δεν απέδειξε τίποτε: οι ελεγκτές δήλωσαν ότι δεν μπόρεσαν να επαληθεύσουν τα έσοδα από τους τρίτους συνεργάτες, επειδή δεν τους δόθηκαν τα απαραίτητα έγγραφα.

Στη συνέχεια ήρθε η EY, ο τακτικός ελεγκτής. Το ζητούμενο ήταν πλέον απλό: επιβεβαίωση από τις τράπεζες ότι τα 1,9 δισεκατομμύρια στους λογαριασμούς μεσεγγύησης υπήρχαν. Οι επιβεβαιώσεις που παρουσιάστηκαν δεν άντεξαν στον έλεγχο. Οι τράπεζες των Φιλιππίνων δήλωσαν ότι τα έγγραφα ήταν πλαστά.

Στις 18 Ιουνίου 2020 η EY αρνήθηκε να υπογράψει τον ισολογισμό. Στις 19 Ιουνίου ο Μπράουν παραιτήθηκε και ο Μαρσάλεκ απομακρύνθηκε από τα καθήκοντά του. Στις 22 Ιουνίου η εταιρεία ανακοίνωσε δημόσια αυτό που ως τότε θεωρούνταν αδιανόητο: τα χρήματα κατά πάσα πιθανότητα δεν υπήρξαν ποτέ. Στις 25 Ιουνίου η Wirecard κατέθεσε αίτηση πτώχευσης. Ήταν η πρώτη εταιρεία του DAX που το έκανε.

Ο Μπράουν παραδόθηκε στις αρχές και συνελήφθη· αφέθηκε με εγγύηση πέντε εκατομμυρίων και συνελήφθη ξανά λίγες εβδομάδες αργότερα. Παραμένει έκτοτε σε προφυλάκιση.

Ο Μαρσάλεκ δεν παραδόθηκε.

0x05 — Η δεύτερη ανατροπήΜπαντ Φέσλαου, 19 Ιουνίου

Την ημέρα που έχασε τη θέση του, και προτού καν εκδοθεί ένταλμα σύλληψης εναντίον του, ο Μαρσάλεκ βρέθηκε σε ιδιωτικό αεροδρόμιο νότια της Βιέννης. Ένα μικρό αεροσκάφος τον μετέφερε στο Μινσκ. Την επομένη πέρασε οδικώς τα ρωσικά σύνορα.

Η πτήση δεν αυτοσχεδιάστηκε. Σύμφωνα με την έρευνα του Der Spiegel και των συνεργαζόμενων μέσων, την οργάνωσε ο Στανισλάβ Πετλίνσκι, φιγούρα του ρωσικού μηχανισμού ασφαλείας με παρελθόν στις ειδικές δυνάμεις και στην προεδρική διοίκηση — ο ίδιος άνθρωπος που, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, είχε στρατολογήσει τον Μαρσάλεκ περίπου μια δεκαετία νωρίτερα.

Αυτό αλλάζει το χρονολόγιο ριζικά. Δεν επρόκειτο για στέλεχος που, αντιμέτωπο με τη σύλληψη, ζήτησε άσυλο εκεί όπου βρίσκουν καταφύγιο οι φυγάδες. Επρόκειτο για άνθρωπο που είχε ήδη δεσμούς και ο οποίος ενεργοποίησε ένα σχέδιο εξόδου που υπήρχε πριν από την κρίση.

Και αν αυτό ισχύει, τότε το ερώτημα για τη Wirecard δεν είναι μόνο πόσα λεφτά χάθηκαν. Είναι τι άλλο έκανε η εταιρεία ενόσω λειτουργούσε.

0x06 — ΠαρέκβασηΟ παππούς

Υπάρχει μια λεπτομέρεια στην υπόθεση που κανένας μυθιστοριογράφος δεν θα τολμούσε να επινοήσει.

Ο παππούς του Γιαν Μαρσάλεκ λεγόταν Χανς Μαρσάλεκ. Ήταν Αυστριακός κομμουνιστής και αντιστασιακός, φυλακίστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν και επέζησε. Μετά τον πόλεμο έγινε αξιωματικός της αστυνομίας της Βιέννης και αφιέρωσε τη ζωή του στην τεκμηρίωση των εγκλημάτων του στρατοπέδου και στον εντοπισμό των υπευθύνων. Ήταν, με την ακριβέστερη έννοια του όρου, κυνηγός ναζί και ο σημαντικότερος ιστορικός του Μαουτχάουζεν.

Ο εγγονός του κατηγορείται σήμερα ότι, από τη Μόσχα, καθοδηγούσε ανθρώπους που παρακολουθούσαν δημοσιογράφους οι οποίοι ερευνούσαν δολοφονίες αντιφρονούντων.

Δεν βγαίνει ηθικό δίδαγμα από αυτό. Καταγράφεται επειδή είναι αληθινό.

0x07 — Η τρίτη ανατροπήΤι ήταν πραγματικά η Wirecard

Η συνηθισμένη ανάγνωση λέει: ένας απατεώνας που τυχαία ήταν και κατάσκοπος. Τα δικαστικά έγγραφα του Λονδίνου προτείνουν κάτι πολύ πιο ανησυχητικό.

Όταν, τον Δεκέμβριο του 2020, ο Μαρσάλεκ ζήτησε από τον συνεργάτη του στη Βρετανία να ασχοληθεί με τον Βούλγαρο ερευνητή δημοσιογράφο Κρίστο Γκρόζεφ του Bellingcat, εξήγησε γιατί ήξερε ήδη πολλά γι’ αυτόν: η Wirecard επεξεργαζόταν μεγάλο μέρος των πληρωμών της ομάδας του και είχε πρόσβαση και στα δεδομένα των αεροπορικών κρατήσεών τους.

Αυτή η πρόταση είναι το κλειδί ολόκληρης της υπόθεσης.

Μια εταιρεία επεξεργασίας πληρωμών δεν είναι απλώς επιχείρηση με ταμείο. Είναι υποδομή. Βλέπει ποιος πληρώνει ποιον, πότε, από πού και πόσο. Διαθέτει νόμιμη πρόσβαση σε δεδομένα ταξιδιών, τραπεζικές διασυνδέσεις σε δεκάδες δικαιοδοσίες, θυγατρικές σε χώρες με ελαστική εποπτεία και ρευστό που κινείται διασυνοριακά χωρίς να προκαλεί ερωτήσεις. Είναι, με άλλα λόγια, ακριβώς αυτό που θα κατασκεύαζε μια υπηρεσία πληροφοριών αν είχε τη δυνατότητα να κατασκευάσει κάτι από το μηδέν.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν η απάτη χρηματοδότησε την κατασκοπεία. Είναι ότι η ίδια η εταιρική δομή — οι αδιαφανείς θυγατρικές, οι συνεργάτες-φαντάσματα, οι ροές που κανείς δεν μπορούσε να ιχνηλατήσει — ήταν χρήσιμη και για τα δύο. Η λογιστική αδιαφάνεια που έκρυβε την ανυπαρξία των κερδών ήταν η ίδια αδιαφάνεια που έκρυβε τα υπόλοιπα.

Και όσο η BaFin ερευνούσε τους δημοσιογράφους, κανείς δεν κοίταζε προς τα εκεί.

0x08 — Γκρέιτ ΓιάρμουθΤο δίκτυο

Το Γκρέιτ Γιάρμουθ είναι παραθαλάσσια πόλη στην ανατολική Αγγλία, από αυτές που έζησαν καλύτερες δεκαετίες. Σε έναν παρηκμασμένο ξενώνα εκεί ζούσε ο Ορλίν Ρούσεφ, Βούλγαρος με παρελθόν σε τεχνολογίες σημάτων. Στην αστυνομική έρευνα, το κτίριο περιγράφηκε ως εργοστάσιο κατασκοπείας: εξοπλισμός παρακολούθησης, κρυφές συσκευές εγγραφής, συστήματα που ο ίδιος είχε προσαρμόσει.

Ο Ρούσεφ λάμβανε εντολές μέσω κρυπτογραφημένου διαύλου από τον Μαρσάλεκ, ο οποίος λειτουργούσε ως ενδιάμεσος των ρωσικών υπηρεσιών. Ο Ρούσεφ κατεύθυνε πέντε άλλους Βούλγαρους: τον Μπίσερ Τζαμπάζοφ, την Κάτριν Ιβάνοβα, τη Βάνια Γκαμπέροβα, τον Τιχομίρ Ιβάντσεφ και τον Ιβάν Στογιάνοφ, αθλητή πολεμικών τεχνών.

Ανάμεσα στον Αύγουστο του 2020 και τον Φεβρουάριο του 2023, η ομάδα εκτέλεσε τουλάχιστον έξι επιχειρήσεις σε πέντε χώρες. Στόχοι ήταν δημοσιογράφοι, αντιφρονούντες και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Κύριος στόχος ήταν ο Γκρόζεφ — ο άνθρωπος που είχε ταυτοποιήσει τους πράκτορες πίσω από τη δηλητηρίαση με Novichok στο Σόλσμπερι και πίσω από τη δηλητηρίαση του Ναβάλνι.

Η εντολή για την παρακολούθηση του Γκρόζεφ δόθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2020: την ίδια ημέρα που η ομάδα του δημοσίευσε την έρευνα για τον Ναβάλνι.

Οι μέθοδοι κινούνταν ανάμεσα στο επαγγελματικό και στο φαρσοκωμικό. Πλαστές ταυτότητες και προσαρμοσμένος εξοπλισμός· αλλά και μια πράκτορας που χρησιμοποιήθηκε ως ερωτικό δόλωμα μέσω κοινωνικών δικτύων, και μια σκηνή παρακολούθησης στο Μαυροβούνιο όπου η ίδια, φορώντας κάμερα σε γυαλιά, κατέγραψε κατά λάθος το είδωλό της σε καθρέφτη — υλικό που προβλήθηκε επανειλημμένα στο δικαστήριο. Στη δικογραφία εμφανίζονται επίσης συζητήσεις για ανταλλαγή διαμαντιών με όπλα και για προμήθεια μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Στα μηνύματα που κατατέθηκαν, ο Μαρσάλεκ αναφέρεται σε συναντήσεις με τη GRU και την FSB, σε επισκέψεις στη Λουμπιάνκα, σε άσκηση δεσίματος με στελέχη της υπηρεσίας σε σκοπευτήριο. Υπάρχει και αυτοφωτογραφία του με ρωσική στρατιωτική στολή. Το ύφος είναι εκείνο ανθρώπου που παίζει τον ρόλο τον οποίο ονειρευόταν, γεγονός που δεν κάνει τις συνέπειες λιγότερο πραγματικές για όσους παρακολουθούνταν.

0x09 — ΜόναχοΗ δίκη που δεν τελειώνει

Στις 8 Δεκεμβρίου 2022 άρχισε στο Μόναχο η ποινική δίκη για τη μεγαλύτερη οικονομική απάτη της μεταπολεμικής Γερμανίας. Οι κατηγορούμενοι είναι τρεις: ο Μπράουν, ο αναπληρωτής οικονομικός διευθυντής Στέφαν φον Έρφα και ο Όλιβερ Μπέλενχαους, επικεφαλής της θυγατρικής στο Ντουμπάι, ο οποίος παραδόθηκε οικειοθελώς και κατέθεσε ως βασικός μάρτυρας κατηγορίας. Η αίθουσα είναι υπόγεια και θωρακισμένη, κατασκευασμένη για δίκες τρομοκρατίας.

Η εισαγγελία υποστηρίζει ότι ο Μπράουν ήταν ο κύριος δράστης: ότι επί χρόνια επινοούνταν έσοδα δισεκατομμυρίων ώστε ένας στην πραγματικότητα ζημιογόνος όμιλος να διατηρείται στη ζωή με τραπεζικό δανεισμό. Η ζημία που αποδίδεται στην πράξη υπερβαίνει τα τρία δισεκατομμύρια ευρώ.

Η υπεράσπιση του Μπράουν είναι, από την πρώτη μέρα, μία και μοναδική: ήταν θύμα. Μια συμμορία γύρω από τον Μαρσάλεκ λειτουργούσε σκιώδη επιχείρηση μέσα στην εταιρεία, εν αγνοία του διευθύνοντος συμβούλου, και άδειασε το ταμείο. Ο Μπράουν αρνείται όλες τις κατηγορίες.

Η δίκη έγινε η ίδια θεσμικό φαινόμενο: πάνω από διακόσιες τριάντα δικάσιμοι, πάνω από διακόσιοι μάρτυρες, τριάμισι χρόνια. Τον Δεκέμβριο του 2025 το Εφετείο του Μονάχου, απορρίπτοντας αίτημα αποφυλάκισης, σημείωσε ότι οι υποψίες όχι μόνο δεν εξασθένησαν αλλά ενισχύθηκαν, και ότι υφίσταται κίνδυνος φυγής — αναφέροντας ενδείξεις ότι ο κατηγορούμενος έχει απομακρύνει περιουσιακά στοιχεία διψήφιου εκατομμυριακού ύψους.

Οι τελικές αγορεύσεις έχουν προγραμματιστεί για την τέταρτη εβδομάδα του Οκτωβρίου 2026. Ο Μπράουν έχει ζητήσει ολόκληρη δικάσιμο για τον τελευταίο του λόγο. Απόφαση δεν έχει εκδοθεί κατά τη σύνταξη αυτού του κειμένου.

Ο κρίσιμος μάρτυρας — ο άνθρωπος που θα μπορούσε να επιβεβαιώσει ή να καταρρίψει την υπεράσπιση Μπράουν — δεν πρόκειται να κληθεί. Βρίσκεται στη Μόσχα, με ρωσικό διαβατήριο και όνομα που δεν είναι το δικό του.

0x0A — ΕπίλογοςΤι πραγματικά αποκάλυψε η υπόθεση

Έξι χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους. Πιστωτές έμειναν με απαιτήσεις δισεκατομμυρίων. Η BaFin αναδιαρθρώθηκε και ο επικεφαλής της αντικαταστάθηκε. Ο γερμανικός νόμος για τους λογιστικούς ελέγχους άλλαξε. Το κοινοβούλιο συνέστησε εξεταστική επιτροπή που εξέτασε γιατί ο κρατικός μηχανισμός — από τους εποπτικούς φορείς μέχρι τα υψηλότερα κλιμάκια που είχαν προωθήσει την εταιρεία στο εξωτερικό — δεν είδε τίποτε.

Το συμπέρασμα που αντέχει είναι λιγότερο θεαματικό από την ιστορία και πιο χρήσιμο.

Οι ρυθμιστικές αρχές είναι εξοπλισμένες να εντοπίζουν παρατυπίες. Δεν είναι εξοπλισμένες να αναθεωρούν την αφήγηση μέσα στην οποία εργάζονται. Η BaFin δεν αγνόησε τα στοιχεία· τα ερμήνευσε συστηματικά με βάση την υπόθεση ότι το πρόβλημα ήταν η επίθεση κατά της εταιρείας και όχι η εταιρεία. Χρειάστηκαν δεκαέξι μήνες και μια τρύπα 1,9 δισεκατομμυρίων για να αλλάξει η υπόθεση εργασίας. Στο ενδιάμεσο, οι μόνοι που κινδύνευσαν με ποινική δίωξη ήταν δύο δημοσιογράφοι που είχαν δίκιο.

Και υπάρχει το δεύτερο, βαρύτερο συμπέρασμα. Οι σύγχρονες υποδομές πληρωμών γνωρίζουν για τους πολίτες περισσότερα από όσα γνώριζε ποτέ οποιαδήποτε υπηρεσία του Ψυχρού Πολέμου: ποιος πληρώνει ποιον, πού ταξιδεύει, με ποιον συνεργάζεται. Στην υπόθεση Wirecard, αυτή η υποδομή δεν διαρρεύστηκε ούτε παραβιάστηκε από τρίτους. Ήταν, από ένα σημείο και μετά, στα χέρια ανθρώπου που έστελνε τα δεδομένα εκεί όπου του ζητούσαν.

Ο Μαρσάλεκ, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, κυκλοφορεί ελεύθερα στη Μόσχα, έχει αλλάξει τουλάχιστον έξι ταυτότητες και από το 2025 κατέχει γνήσιο ρωσικό διαβατήριο σε νέο όνομα. Στο Λίπετσκ, ένας ιερέας συνεχίζει να λειτουργεί δύο φορές την ημέρα και δεν έχει σχόλιο για το πρόσωπο που φέρει το όνομά του.