Η παγκοσμιοποίηση δημιούργησε έναν κόσμο στον οποίο ένα εμπορικό πλοίο μπορεί ταυτόχρονα να μεταφέρει χιλιάδες containers, να αποτελεί κρίκο μιας εφοδιαστικής αλυσίδας αξίας δισεκατομμυρίων και — σύμφωνα τουλάχιστον με τις νέες αμερικανικές καταγγελίες — να λειτουργεί ως πλατφόρμα συλλογής στρατηγικών πληροφοριών.
Η COSCO, ένας από τους μεγαλύτερους ναυτιλιακούς ομίλους του πλανήτη και βασικός μέτοχος του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας υπόθεσης που ξεπερνά κατά πολύ τα στενά όρια της ναυτιλίας.
Δύο ανώτεροι αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης δήλωσαν στο Reuters ότι πλοία της κινεζικής κρατικής εταιρείας έχουν χρησιμοποιηθεί για συλλογή πληροφοριών υπέρ του Πεκίνου, με τη βοήθεια κρυφού προηγμένου εξοπλισμού ηλεκτρονικών πληροφοριών. Οι ίδιοι μίλησαν για δυνατότητα υποκλοπής ή καταγραφής στρατιωτικών επικοινωνιών κοντά στις ακτές χωρών της Βόρειας Αμερικής, της Ευρώπης και της Ασίας.
Η COSCO απάντησε με κατηγορηματική διάψευση, υποστηρίζοντας ότι ο εξοπλισμός στα πλοία της χρησιμοποιείται αποκλειστικά για νόμιμες ανάγκες ναυσιπλοΐας, επικοινωνίας και ασφάλειας. Το Πεκίνο επίσης αρνείται ότι δίνει τέτοιες εντολές σε κινεζικές επιχειρήσεις.
Τα βασικά σε 30’’
- Αμερικανοί αξιωματούχοι κατηγορούν την COSCO ότι εμπορικά της πλοία φέρουν κρυφό εξοπλισμό συλλογής σημάτων και στρατιωτικών επικοινωνιών.
- Η COSCO χαρακτηρίζει τις κατηγορίες αβάσιμες και διαψεύδει οποιαδήποτε συμμετοχή σε κατασκοπεία.
- Δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια στοιχείο ότι ο Πειραιάς ή εγκαταστάσεις του ΟΛΠ χρησιμοποιήθηκαν για κατασκοπευτική δραστηριότητα.
- Η COSCO ελέγχει έμμεσα 67% των δικαιωμάτων ψήφου του ΟΛΠ.
- Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες για κινεζική παρουσία σε κρίσιμες λιμενικές υποδομές προϋπήρχαν της νέας υπόθεσης.
- Μια πραγματική αμερικανική σύγκρουση με την COSCO θα μπορούσε να περάσει γρήγορα από τις μυστικές υπηρεσίες στις ναύλους, τις τράπεζες, τις ασφάλειες και τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Από το container στο SIGINT
Η βασική αμερικανική κατηγορία αφορά το λεγόμενο SIGINT — Signals Intelligence, δηλαδή πληροφορίες που παράγονται από την παρακολούθηση ηλεκτρονικών και επικοινωνιακών σημάτων.
Σε αντίθεση με την κινηματογραφική εικόνα της κατασκοπείας, δεν απαιτείται κάποιος πράκτορας να εισέλθει σε μία στρατιωτική βάση. Ένα πλοίο ταξιδεύει νόμιμα, προσεγγίζει λιμάνια και κινείται κοντά σε σημαντικές θαλάσσιες οδούς. Ακόμη και χωρίς αποκρυπτογράφηση περιεχομένου, η ανάλυση ηλεκτρομαγνητικής δραστηριότητας και μεταδεδομένων μπορεί δυνητικά να προσφέρει εικόνα για πρότυπα δραστηριότητας, γεωγραφικές θέσεις και μεταβολές στη συμπεριφορά δικτύων.
Έχουμε σοβαρή αμερικανική καταγγελία. Δεν έχουμε δημόσια αποδεδειγμένη ενοχή της COSCO.
Γιατί η COSCO δεν είναι μια συνηθισμένη ναυτιλιακή
Η COSCO βρίσκεται στην καρδιά του παγκόσμιου εμπορίου. Η COSCO Shipping Lines και η θυγατρική OOCL διαθέτουν εκατοντάδες containerships και συνολική χωρητικότητα εκατομμυρίων TEU, με δίκτυο που καλύπτει εκατοντάδες λιμάνια σε δεκάδες χώρες.
Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ουάσιγκτον είναι πολύ διαφορετικό από το να επιβάλει κυρώσεις σε μια περιφερειακή κινεζική εταιρεία. Η COSCO είναι ενσωματωμένη στην καθημερινή λειτουργία του παγκόσμιου εμπορίου. Το να χτυπήσεις την COSCO σημαίνει ότι κινδυνεύεις να χτυπήσεις ταυτόχρονα και τη δική σου εφοδιαστική αλυσίδα.
Ο Πειραιάς μπαίνει αναπόφευκτα στο κάδρο
Για την Ελλάδα η υπόθεση έχει μία ειδική διάσταση. Το 2016 η COSCO απέκτησε τον έλεγχο του ΟΛΠ και τον Οκτώβριο του 2021 αύξησε τη συμμετοχή της, με αποτέλεσμα η China COSCO Shipping να κατέχει σήμερα έμμεσα 67% των δικαιωμάτων ψήφου της ΟΛΠ Α.Ε.
Ο Πειραιάς έχει μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους πολυλειτουργικούς λιμένες της Μεσογείου και σε στρατηγικό κόμβο εμπορίου μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Δεν υπάρχει σήμερα δημόσια ένδειξη ότι ο Πειραιάς χρησιμοποιήθηκε σε κάποια επιχείρηση κατασκοπείας. Η νέα υπόθεση αφορά καταγγελίες για πλοία της COSCO. Όμως από τη στιγμή που τίθεται επισήμως από την Ουάσιγκτον ζήτημα πιθανής χρήσης εμπορικών κινεζικών assets για συλλογή στρατιωτικών πληροφοριών, η παρουσία της COSCO στο μεγαλύτερο ελληνικό λιμάνι αποκτά αναπόφευκτα διαφορετικό στρατηγικό βάρος.
Οι Ευρωπαίοι ανησυχούσαν ήδη
Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες δεν εμφανίστηκαν αυτή την εβδομάδα. Ευρωπαϊκές μελέτες έχουν εξετάσει την κινεζική παρουσία σε κρίσιμες λιμενικές υποδομές, επισημαίνοντας κινδύνους κυβερνοασφάλειας, διαρροής ευαίσθητων δεδομένων και στρατηγικής εξάρτησης.
Η ουσία είναι ότι η σημερινή καταγγελία των ΗΠΑ έρχεται να πέσει πάνω σε ένα πρόβλημα που οι ευρωπαϊκοί θεσμοί είχαν ήδη εντοπίσει.
Το νέο δόγμα: Το λιμάνι δεν είναι απλώς λιμάνι
Για δεκαετίες η Ευρώπη αντιμετώπιζε τα λιμάνια κυρίως ως οικονομική υποδομή. Αυτό αλλάζει. Τα λιμάνια είναι ταυτόχρονα εμπορικές πύλες, ενεργειακοί κόμβοι, ψηφιακά δίκτυα, logistics, κρίσιμες υποδομές και στρατηγικές εγκαταστάσεις.
Η Ευρώπη ουσιαστικά παραδέχεται ότι η οικονομική ασφάλεια έχει γίνει εθνική ασφάλεια.
Το αμερικανικό δίλημμα: Πώς τιμωρείς μια εταιρεία από την οποία εξαρτάσαι;
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη ανοίξει μέτωπο κατά της κυριαρχίας της Κίνας στη ναυτιλία και στη ναυπήγηση πλοίων. Η υπόθεση κατασκοπείας μπορεί να αλλάξει την πολιτική εξίσωση, γιατί άλλο είναι η καταγγελία για κρατικές επιδοτήσεις και άλλο η κατηγορία ότι μια κρατική ναυτιλιακή εταιρεία χρησιμοποιείται ως μηχανισμός συλλογής στρατιωτικών πληροφοριών.
Εάν η δεύτερη κατηγορία τεκμηριωθεί δημόσια, η πίεση για πιο επιθετική αντιμετώπιση της COSCO μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.
Τρία σενάρια για την επόμενη ημέρα
1. Η υπόθεση μένει σε επίπεδο πληροφοριών. Οι ΗΠΑ αυξάνουν την επιτήρηση και την πολιτική πίεση, αλλά αποφεύγουν μέτρα που θα προκαλούσαν σοκ στην αγορά containers.
2. Στοχευμένα μέτρα. Αυστηρότεροι έλεγχοι πλοίων, περιορισμοί σε κρατικές συμβάσεις, τεχνολογικό screening και αυξημένο compliance risk για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
3. Πλήρης γεωοικονομική σύγκρουση. Σε περίπτωση ισχυρών αποδείξεων στρατιωτικής κατασκοπείας, πολύ σκληρότερα μέτρα θα μπορούσαν να περάσουν από τη ναυτιλία στα λιμάνια, στους ναύλους, στο εμπόριο και τελικά στον πληθωρισμό και στη βιομηχανία.
Τι πρέπει να ελέγξει η Ελλάδα
Η λογική απάντηση δεν είναι ούτε πανικός ούτε θεωρίες περί «κινεζικών κατασκόπων στον Πειραιά». Είναι risk management.
- ανεξάρτητοι έλεγχοι κυβερνοασφάλειας,
- σαφής διαχωρισμός κρίσιμων δικτύων,
- αυστηρή διαχείριση πρόσβασης σε δεδομένα,
- χαρτογράφηση πιθανών εξαρτήσεων,
- έλεγχος τεχνολογικού και τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού,
- σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας σε περίπτωση μεγάλης κρίσης ΗΠΑ–Κίνας,
- στενός συντονισμός με τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς ασφαλείας.
Όχι επειδή έχει αποδειχθεί ότι κάποιος κατασκοπεύει από τον Πειραιά. Αλλά επειδή σοβαρά κράτη δεν περιμένουν να συμβεί η κρίση για να ανακαλύψουν πού βρίσκονται οι εξαρτήσεις τους.
Το πραγματικό μήνυμα της υπόθεσης
Η σημαντικότερη ίσως αποκάλυψη δεν αφορά ένα συγκεκριμένο μηχάνημα μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλοίο. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο έχει αλλάξει ο παγκόσμιος ανταγωνισμός.
Στον προηγούμενο Ψυχρό Πόλεμο υπήρχαν δύο σχεδόν χωρισμένοι οικονομικοί κόσμοι. Σήμερα οι αντίπαλοι είναι βαθιά συνδεδεμένοι μεταξύ τους. Η Κίνα χρειάζεται τις δυτικές αγορές. Η Δύση χρειάζεται την κινεζική παραγωγή, τα πλοία, τις πρώτες ύλες και τις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Και μέσα σε αυτή την αλληλεξάρτηση βρίσκεται το παράδοξο της νέας εποχής: η ίδια υποδομή που δημιουργεί οικονομική αποτελεσματικότητα μπορεί να δημιουργεί στρατηγική ευπάθεια.
Για την Ελλάδα το ζητούμενο δεν είναι να αμφισβητήσει εκ των υστέρων την οικονομική αξία της επένδυσης στον Πειραιά. Είναι να αντιληφθεί ότι ένα asset τέτοιας σημασίας δεν είναι πια απλώς ένα λιμάνι. Είναι κομμάτι της γεωπολιτικής υποδομής της χώρας.
Κεντρική φωτογραφία: Wikimedia Commons.