Η σαρωτική νίκη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου συγκέντρωσε το 44% των ψήφων, φέρνει για πρώτη φορά το κόμμα τόσο κοντά στην ανάληψη της εξουσίας σε ένα γερμανικό κρατίδιο. Παρά το γεγονός ότι έμεινε τρεις έδρες μακριά από την απόλυτη πλειοψηφία, το αποτέλεσμα ανοίγει μια κρίσιμη συζήτηση όχι μόνο για τις πιθανές κυβερνητικές συνεργασίες, αλλά και για το τι θα επιχειρούσε να εφαρμόσει το AfD εάν κατάφερνε να κυβερνήσει.
Το αντιμεταναστευτικό και φιλορωσικό AfD βρίσκεται πλέον μπροστά σε δύο βασικά σενάρια: είτε να αναζητήσει εταίρο για τον σχηματισμό κυβέρνησης είτε να επιχειρήσει να κυβερνήσει ως κυβέρνηση μειοψηφίας.
Και οι δύο επιλογές, πάντως, μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την εφαρμογή του προγράμματός του, καθώς τα κυρίαρχα γερμανικά κόμματα αρνούνται εδώ και χρόνια οποιαδήποτε συνεργασία μαζί του, διατηρώντας το λεγόμενο «τείχος προστασίας» απέναντι στην ακροδεξιά.
Μία πιθανή δίοδος θα μπορούσε να είναι το αριστερό λαϊκιστικό BSW, το οποίο επέκρινε τη Δευτέρα αυτή την πολιτική απομόνωσης και συμμερίζεται ορισμένες από τις επικρίσεις του AfD για τη γερμανική πολιτική στο μεταναστευτικό και την Ουκρανία.
Παράλληλα, στελέχη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ επιχειρούν να προσεγγίσουν τη δεξιότερη πτέρυγα των Χριστιανοδημοκρατών (CDU). Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ωστόσο, έχει αποκλείσει κατηγορηματικά οποιαδήποτε συνεργασία με το κόμμα.
Οι συζητήσεις για ενδεχόμενες συμμαχίες θεωρούνται κρίσιμες, καθώς το ομοσπονδιακό σύστημα της Γερμανίας δίνει στα 16 κρατίδια σημαντικές αρμοδιότητες σε τομείς όπως η εκπαίδευση, ο πολιτισμός, η αστυνόμευση και η δημόσια ραδιοτηλεόραση.
Η Σαξονία-Άνχαλτ ως «μοντέλο» για όλη τη Γερμανία
Το AfD δεν έχει κρύψει ότι αντιμετωπίζει μια ενδεχόμενη διακυβέρνηση της Σαξονίας-Άνχαλτ ως πρότυπο για όσα θα ήθελε να εφαρμόσει αργότερα σε εθνικό επίπεδο.
Ο υποψήφιος του κόμματος για την πρωθυπουργία του κρατιδίου, Ούλριχ Ζίγκμουντ, είχε δηλώσει στο CNN κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ότι ελπίζει μια νίκη του AfD να αποτελέσει την αρχή του τέλους ορισμένων από τις «τρελές», όπως τις χαρακτήρισε, πολιτικές της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.
Προτού όμως επιχειρήσει να εφαρμόσει το πρόγραμμά του, το κόμμα θα πρέπει να αντιμετωπίσει τόσο το δημοσιονομικό έλλειμμα της Σαξονίας-Άνχαλτ όσο και τις δυσκολίες που συνεπάγεται η μετάβαση από την αντιπολίτευση στη διακυβέρνηση.
Το μανιφέστο των 258 σελίδων αποτυπώνει μια ριζική πολιτική ατζέντα, με προτάσεις που ξεκινούν από τη μετανάστευση και φτάνουν έως την εκπαίδευση και τον πολιτισμό.
«Επαναμετανάστευση» και μαζικές απελάσεις
Στο επίκεντρο του προγράμματος βρίσκεται η ριζική αλλαγή της μεταναστευτικής πολιτικής.
Το AfD ζητά άμεσες απελάσεις παράτυπων μεταναστών, επέκταση των εγκαταστάσεων κράτησης για όσους πρόκειται να απελαθούν και επιστροφή στη χώρα καταγωγής πολιτών μη γερμανικής εθνοτικής προέλευσης, στο πλαίσιο της πολιτικής που το κόμμα αποκαλεί «επαναμετανάστευση».
Υποστηρίζει ότι η Σαξονία-Άνχαλτ έχει «εξαντλήσει» τις δυνατότητές της να υποδέχεται πρόσφυγες, όχι μόνο από την άποψη της ασφάλειας αλλά και της «ταυτότητας».
«Όσοι υποχρεούνται να εγκαταλείψουν τη χώρα πρέπει, υπό τη δική μας κυβέρνηση, να τίθενται υπό κράτηση έως την απέλασή τους», έχει δηλώσει ο Ζίγκμουντ.
Στο μανιφέστο περιλαμβάνεται ακόμη πρόταση για «επίθεση επαναμετανάστευσης» σε βάρος Ουκρανών, με το επιχείρημα ότι πρέπει να επιστρέψουν στην πατρίδα τους καθώς «μεγάλα τμήματα της Ουκρανίας θεωρούνται ασφαλή».
Ο Γιοχάνες Κις, αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Else-Frenkel-Brunswik για την Έρευνα της Δημοκρατίας στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας, επισημαίνει ωστόσο ότι η μετανάστευση είναι ένας από τους τομείς στους οποίους ένα κρατίδιο έχει περιορισμένα περιθώρια κινήσεων λόγω της ομοσπονδιακής νομοθεσίας.
Όπως εκτίμησε, μια προσπάθεια εφαρμογής αυτών των πολιτικών θα μπορούσε να προκαλέσει «μεγάλη νομική αβεβαιότητα και χάος».
Το AfD έχει παράλληλα ζητήσει επανειλημμένα τον τερματισμό της γερμανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία και την αποκατάσταση στενότερων σχέσεων με τη Ρωσία, ερχόμενο σε ευθεία σύγκρουση με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και τα υπόλοιπα μεγάλα κόμματα.
Παιδεία: «Περισσότερος Μπίσμαρκ, λιγότερος Χίτλερ»
Η εκπαίδευση αποτελεί έναν ακόμη κεντρικό άξονα του προγράμματος.
Ο Ζίγκμουντ έχει δεσμευτεί να αναμορφώσει το σχολικό πρόγραμμα στη Σαξονία-Άνχαλτ και να «αποϊδεολογικοποιήσει» τα σχολεία, προωθώντας τις «παραδοσιακές» γερμανικές αξίες και απαγορεύοντας, μεταξύ άλλων, τη σημαία Pride.
Στελέχη του AfD επιθυμούν επίσης να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη διδασκαλία των περιόδων της γερμανικής ιστορίας πριν από τον Α’ και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μικρότερη στο ναζιστικό παρελθόν της χώρας.
Τη φιλοσοφία αυτή συνόψισε χαρακτηριστικά ο περιφερειακός εκπρόσωπος του κόμματος για θέματα πολιτισμού, Χανς-Τόμας Τίλσναϊντερ, με τη φράση: «Περισσότερος Μπίσμαρκ, λιγότερος Χίτλερ».
Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι το AfD επιδιώκει «μια εντελώς νέα και διαφορετική εκπαιδευτική πολιτική», υποστηρίζοντας ότι η «πολιτική κατήχηση» των παιδιών δεν αποτελεί αποστολή του σχολείου.
Ξεχωριστές τάξεις για προσφυγόπουλα και παιδιά με αναπηρία
Ιδιαίτερα αμφιλεγόμενες είναι και οι προτάσεις για τη λειτουργία των σχολείων.
Το πρόγραμμα προβλέπει ξεχωριστές τάξεις για παιδιά προσφύγων, στα οποία θα διδάσκουν άλλοι πρόσφυγες, με την εκπαιδευτική διαδικασία να σχεδιάζεται κατά τρόπο ώστε να τους μεταδίδεται το μήνυμα ότι η παραμονή τους στη Γερμανία είναι προσωρινή.
Παράλληλα, το AfD προτείνει ξεχωριστή εκπαίδευση και για τα παιδιά με αναπηρία.
«Πατριωτική πολιτιστική πολιτική» και «αντιγερμανική τέχνη»
Στον πολιτισμό, το κόμμα υπόσχεται μια «νέα, πατριωτική πολιτιστική πολιτική», με μεγαλύτερη συμμετοχή του κράτους στην προώθηση της γερμανικής εθνικής ταυτότητας.
Το AfD θέλει να διακόψει την κρατική χρηματοδότηση έργων τα οποία χαρακτηρίζει «αντιγερμανική τέχνη».
Εξηγώντας τι εννοεί με τον όρο, ο Τίλσναϊντερ υποστήριξε ότι «αντιγερμανική τέχνη είναι η γερμανική τέχνη που δεν θέλει να είναι γερμανική», φέρνοντας ως παράδειγμα παράσταση στην οποία έργο κλασικού Γερμανού συνθέτη είχε αναδιαμορφωθεί υπό το πρίσμα ενός «φεμινιστικού αποδομητισμού».
Σύμφωνα με το πρόγραμμα, καλλιτέχνες και πολιτιστικοί οργανισμοί που επιθυμούν κρατική χρηματοδότηση θα πρέπει να δεσμεύονται ότι δεν θα απαξιώνουν τη Γερμανία και τον πολιτισμό της.
Στο στόχαστρο και το Μπάουχαους
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο Μπάουχαους, τη διάσημη γερμανική σχολή τέχνης και αρχιτεκτονικής.
Το AfD θεωρεί ότι η προηγούμενη κυβέρνηση του κρατιδίου έδωσε υπερβολική πολιτιστική σημασία στο Μπάουχαους στο πλαίσιο της ατζέντας της για τη «σύγχρονη σκέψη», υποστηρίζοντας ότι το κίνημα δεν διαθέτει επαρκώς γερμανικό χαρακτήρα.
Οι επικριτές του κόμματος επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη ρητορική παραπέμπει στις επιθέσεις των ναζί εναντίον της μοντέρνας τέχνης.
Ο υπουργός Πολιτισμού Βόλφραμ Βάιμερ έχει δηλώσει ότι «το AfD επιτίθεται στο Μπάουχαους χρησιμοποιώντας τις ίδιες λέξεις που χρησιμοποιούσαν οι ναζί πριν από 100 χρόνια», υποστηρίζοντας ότι αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δημοκρατικές δυνάμεις τόσο από τη συντηρητική όσο και από την αριστερή πλευρά αντιδρούν.
Ο Κις εκτίμησε από την πλευρά του ότι η Σαξονία-Άνχαλτ θα γινόταν γρήγορα «φτωχότερη, τόσο υλικά όσο και πολιτιστικά», εάν εφαρμόζονταν οι πολιτικές του AfD.
Αντέχει το «τείχος προστασίας»;
Μετά το 44% του AfD, ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα στη Γερμανία είναι πλέον αν μπορεί να διατηρηθεί το λεγόμενο «τείχος προστασίας» που αποκλείει τη συνεργασία των παραδοσιακών κομμάτων με την ακροδεξιά.
Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η συγκεκριμένη στρατηγική μπορεί να συνέβαλε στην ενίσχυση του AfD, καθώς το κράτησε μακριά από τη φθορά και την πολιτική λογοδοσία που συνεπάγεται η άσκηση εξουσίας. Παράλληλα, οδηγεί συχνά τα παραδοσιακά κόμματα στη συγκρότηση ετερόκλητων κυβερνητικών συνασπισμών, στους οποίους είναι δύσκολο να υπάρξει συμφωνία για βασικές πολιτικές.
Παρά τη συζήτηση αυτή, το CDU του Φρίντριχ Μερτς και τα υπόλοιπα μεγάλα κόμματα επιμένουν ότι το «τείχος προστασίας» θα παραμείνει.
«Αν αυτό το αποτέλεσμα δεν αποτελεί εντολή για να κυβερνήσουμε, τότε τι αποτελεί;» διερωτήθηκε ο Ζίγκμουντ σε συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα.
Όπως πρόσθεσε, στόχος του AfD είναι να εξασφαλίσει μια σταθερή πλειοψηφία τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες, είτε με την πλήρη στήριξη κάποιας κοινοβουλευτικής ομάδας είτε με τη στήριξη μεμονωμένων βουλευτών.
Το βλέμμα στις επόμενες εκλογές και στο 2029
Οι εξελίξεις στη Σαξονία-Άνχαλτ ενδέχεται να επηρεάσουν και τις άλλες περιφερειακές εκλογές που ακολουθούν στη Γερμανία μέσα στον Σεπτέμβριο.
Στο βορειοανατολικό κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, το AfD προηγείται με περίπου 35% σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση του Infratest dimap.
Ένα ακόμη ισχυρό εκλογικό αποτέλεσμα θα μπορούσε να έχει ευρύτερες επιπτώσεις και ενόψει των επόμενων ομοσπονδιακών εκλογών, οι οποίες αναμένονται το 2029.
Το AfD ιδρύθηκε μόλις το 2013, ωστόσο οι σημερινές δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι, εάν διεξάγονταν τώρα ομοσπονδιακές εκλογές, θα μπορούσε να αναδειχθεί πρώτο κόμμα.