Για δεκαετίες, οι βρετανικές κυβερνήσεις καταδίκαζαν στα λόγια την επέκταση των παράνομων ισραηλινών οικισμών στη Δυτική Όχθη, χωρίς όμως οι προειδοποιήσεις τους να συνοδεύονται από ουσιαστικά μέτρα. Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, ο Εντ Μίλιμπαντ επιχειρεί τώρα να βάλει τέλος σε αυτή την πολιτική αδράνεια, μετατρέποντας τις τυποποιημένες ανακοινώσεις σε ουσιαστικές κυρώσεις και σε μια σαφώς διαφορετική στάση απέναντι στην ισραηλινή κατοχή.
Στο παρελθόν, όπως γράφει η εφημερίδα, αρκετοί Βρετανοί υπουργοί είχαν εκφράσει «ανησυχία» για την επέκταση των ισραηλινών οικισμών, επαναλαμβάνοντας ότι αποτελούν εμπόδιο στη λύση των δύο κρατών. Οι δηλώσεις τους όμως σπάνια μεταφράζονταν σε πράξεις. Ακόμη και πρώην Συντηρητικοί υπουργοί, όπως οι Άλαν Ντάνκαν και Άλιστερ Μπερτ, είχαν επικρίνει αυτή την πολιτική, με τον πρώτο να τη χαρακτηρίζει αδύναμη και αφελή και τον δεύτερο να σχολιάζει την ικανότητα της βρετανικής διπλωματίας να εφευρίσκει διαρκώς νέους τρόπους καταδίκης χωρίς συγκεκριμένα μέτρα.
Η Μάργκαρετ Θάτσερ, η οποία ως πρωθυπουργός διχαζόταν ανάμεσα στη φυσική της συμπάθεια προς το Ισραήλ και στον φόβο ότι τα κράτη του Κόλπου θα μπορούσαν να βρεθούν υπό σοβιετική επιρροή, είχε επίσης εκφράσει την οργή της για την επέκταση των οικισμών. Ωστόσο, μπροστά στην απογοήτευση του Ισραήλ από τη λύση των δύο κρατών – την οποία η Βρετανία υποστήριζε στα Ηνωμένα Έθνη ήδη από το 1946, αν όχι νωρίτερα – το Λονδίνο δεν έκανε ποτέ σημαντικά βήματα για να εμποδίσει την εξάπλωση των παράνομων οικισμών.
Η εμπορική συμφωνία Βρετανίας–Ισραήλ προέβλεπε ότι τα προϊόντα που προέρχονταν από εδάφη τα οποία τέθηκαν υπό ισραηλινή διοίκηση μετά τον Ιούνιο του 1967 δεν θα επωφελούνταν από μειωμένους δασμούς. Παράλληλα, το υπουργείο Επιχειρήσεων συμβούλευε τις εταιρείες να μην πραγματοποιούν συναλλαγές με τους οικισμούς. Ωστόσο, πολλές εταιρείες αγνόησαν τις οδηγίες ή, προκειμένου να εξασφαλίσουν τα προτιμησιακά καθεστώτα, επανασήμαιναν τα προϊόντα τους ως προερχόμενα από το Ισραήλ.
Ο Βρετανός υπουργός Εμπορίου είχε δηλώσει στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή τον περασμένο Ιούνιο ότι ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εξακριβωθεί με βεβαιότητα η προέλευση των προϊόντων. Την ίδια στιγμή, η νομική γνωμοδότηση ήταν ότι το βρετανικό καθεστώς κυρώσεων μπορούσε να επιβάλει μέτρα μόνο σε οντότητες που συνδέονταν με τη βία των εποίκων, αλλά δεν μπορούσε να επιβάλει κυρώσεις σε έναν εργολάβο απλώς και μόνο επειδή εργαζόταν σε οικισμούς.
Από τις δηλώσεις ανησυχίας στις πραγματικές κυρώσεις
Αυτό το δύσκολο ηθικό και νομικό τοπίο κληρονόμησε ο Εντ Μίλιμπαντ όταν έγινε υπουργός Εξωτερικών. Από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε τα καθήκοντά του, δήλωσε ότι αρνείται να παραμείνει απλός θεατής απέναντι στην περαιτέρω ανθρώπινη οδύνη και στην καταστροφή της λύσης των δύο κρατών που προκαλεί η επέκταση των οικισμών. Σε αυτή τη θέση είχε τη στήριξη του πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ.
Πάνω απ’ όλα, ο Μίλιμπαντ θεωρούσε ότι η Βρετανία δεν μπορούσε πλέον να προσποιείται πως είναι ανίσχυρη. Το να εμφανίζεται αδύναμη ή να περιορίζεται σε συμβολικές δηλώσεις χωρίς πράξεις θα αποδεικνυόταν καταστροφικό ακόμη και για το ίδιο το μέλλον του Ισραήλ. Ίσως ήταν ο μοναδικός κορυφαίος πολιτικός των Εργατικών που μπορούσε να προωθήσει τόσο γρήγορα αυτό το επιχείρημα, ανατρέποντας την αδράνεια και την επιφυλακτικότητα που είχαν ενσωματωθεί στις νομικές συμβουλές του Foreign Office.
Η εβραϊκή καταγωγή του – η μητέρα του, Μάριον Κόζακ, ήταν επιζήσασα του Ολοκαυτώματος που διέφυγε στο Ισραήλ –, η ζωή του μεγαλώνοντας με το παλαιστινιακό ζήτημα και η ευαισθησία του απέναντι σε όσους υφίστανται αντισημιτισμό, του έδωσαν, σύμφωνα με τον Guardian, μια σχεδόν αδιαμφισβήτητη θέση ώστε να αναλάβει τον ρόλο του «επικριτικού φίλου» του Ισραήλ.
Ο Αμερικανός πρέσβης στο Ισραήλ, Μάικ Χάκαμπι, κατηγόρησε αυτήν την εβδομάδα τη βρετανική κυβέρνηση για αντισημιτισμό – κατηγορία που απηύθυνε και προς τον Μίλιμπαντ, γνωρίζοντας την εβραϊκή του καταγωγή –, όμως η απάντηση του Βρετανού υπουργού είναι απλή: ο καλύτερος δρόμος για την ασφάλεια του Ισραήλ περνά μέσα από την παλαιστινιακή αυτοδιάθεση και την εφαρμογή της λύσης των δύο κρατών στην πληρέστερη μορφή της.
Η ταύτιση του Ισραήλ αποκλειστικά με τη σημερινή κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου, όπως έχουν κάνει συχνά πολλοί Συντηρητικοί πολιτικοί, αποτελεί, σύμφωνα με τον Μίλιμπαντ, λανθασμένη προσέγγιση. «Το να θεωρούνται οι Εβραίοι υπεύθυνοι για τις πράξεις της ισραηλινής κυβέρνησης είναι αντισημιτισμός, απλά και ξεκάθαρα», έχει δηλώσει.
Έτσι, ο Μίλιμπαντ έγινε ο πρώτος Βρετανός υπουργός Εξωτερικών που περιέγραψε όσα συμβαίνουν στη Δυτική Όχθη ως «εθνοκάθαρση» και, με αυτόν τον τρόπο, ουσιαστικά κατηγόρησε το Ισραήλ ότι ανέχεται πράξεις που μπορεί να συνιστούν εγκλήματα πολέμου.
Παράλληλα, τερμάτισε την καθυστέρηση δύο ετών της Βρετανίας στην αντίδραση απέναντι στη συμβουλευτική γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης τον Ιούνιο του 2024, σύμφωνα με την οποία η κατοχή είναι παράνομη. Σε μια δήλωση που χαρακτήρισε καθυστερημένη αναγνώριση της πραγματικότητας, αποδέχθηκε τη θέση του Διεθνούς Δικαστηρίου ότι παράνομη δεν είναι μόνο η κατασκευή οικισμών, αλλά η ίδια η κατοχή.
Η αποδοχή αυτής της γνωμοδότησης δημιουργεί, σύμφωνα με τον Guardian, ισχυρότερες υποχρεώσεις για τη βρετανική κυβέρνηση ώστε να μην υποστηρίζει οικονομικά την κατοχή. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί η απαγόρευση εμπορικών συναλλαγών επεκτείνεται και σε υπηρεσίες όπως η ασφάλιση δραστηριοτήτων που συνδέονται με τους παράνομους εποικισμούς.
Η μεγαλύτερη διπλωματική επιτυχία του Μίλιμπαντ ήταν η συμφωνία με τη Γαλλία και τον Καναδά να επιβάλουν αντίστοιχες εμπορικές απαγορεύσεις. Η Γαλλία είχε πρωτοστατήσει πέρυσι στην αναγνώριση του κράτους της Παλαιστίνης. Φέτος, σύμφωνα με τον Guardian, ήταν η σειρά της Βρετανίας να ηγηθεί της προσπάθειας για την εφαρμογή των συνεπειών αυτής της αναγνώρισης.
Το Παρίσι φαίνεται ότι πείστηκε από το Λονδίνο να σταματήσει να περιμένει μια συλλογική ευρωπαϊκή απόφαση, καθώς φαινόταν απίθανο να υπάρξει συμφωνία λόγω της αντίδρασης της Γερμανίας και της αδιαφορίας σε τμήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Οι αδυναμίες της νέας πολιτικής και το ρίσκο
Μια ομάδα χωρών που επιβάλλουν από κοινού εμπορικούς περιορισμούς δυσκολεύει ασφαλώς τις πιθανές ισραηλινές αντιδράσεις και ενισχύει την εικόνα της διεθνούς απομόνωσης του Ισραήλ.Οι αδυναμίες της νέας πολιτικής είναι, ωστόσο, εμφανείς, σύμφωνα με την ανάλυση της βρετανικής εφημερίδας. Ο Μίλιμπαντ εξακολουθεί να αφήνει στα διεθνή δικαστήρια την απόφαση για το αν έχει διαπραχθεί γενοκτονία στη Γάζα, μια διαδικασία που μπορεί να χρειαστεί τουλάχιστον πέντε χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί.
Παράλληλα, δεν υπάρχει δέσμευση για την προστασία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης ή του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου από τις αμερικανικές πιέσεις που επιδιώκουν να περιορίσουν τη λειτουργία τους.
Όσον αφορά την απαγόρευση πωλήσεων όπλων προς το Ισραήλ, εξακολουθεί να υπάρχει εξαίρεση για εξαρτήματα των μαχητικών F-35 που προορίζονται για την κύρια αμερικανική βάση ανταλλακτικών, με το επιχείρημα ότι τα F-35 «δεν υποστηρίζουν ουσιαστικά την κατοχή».
Ο Μίλιμπαντ καταδίκασε επίσης ρητά το κίνημα BDS (Μποϊκοτάζ, Απόσυρση Επενδύσεων και Κυρώσεις), επειδή στοχεύει ολόκληρη την ισραηλινή οικονομία και όχι μόνο τα κατεχόμενα εδάφη.
Η δευτερογενής νομοθεσία που απαιτείται για την πλήρη εφαρμογή των κυρώσεων μπορεί να χρειαστεί έως και εννέα μήνες, σε αντίθεση με την ταχύτητα με την οποία επιβλήθηκαν κυρώσεις στη Ρωσία μετά την προσάρτηση της Κριμαίας.
Ωστόσο, το να επικεντρώνεται κανείς μόνο σε όσα δεν έγιναν σημαίνει ότι χάνει τη σημασία της στιγμής. Ο Άλαν Ντάνκαν δήλωσε χαρακτηριστικά: «Επιτέλους, απέναντι στην κρατικά υποστηριζόμενη τρομοκρατία των παράνομων εποίκων, η βρετανική κυβέρνηση έδειξε πρωτοφανές ηθικό θάρρος».
Υπάρχει ο κίνδυνος μιας αλυσιδωτής αντίδρασης από τον Λευκό Οίκο. Όμως ο Ντόναλντ Τραμπ, εγκλωβισμένος σε μια πολιτική περιδίνηση μετά την απόφασή του να επιτεθεί στο Ιράν, έχει λίγους λόγους να σπεύσει προς βοήθεια του Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Ο Μίλιμπαντ πήρε ένα ρίσκο. Όμως, μετά από περισσότερους από 70.000 νεκρούς στη Γάζα και με τη λύση των δύο κρατών να βρίσκεται σε οριακό σημείο, ίσως, όπως καταλήγει ο Guardian, ήρθε η στιγμή να τολμήσει κανείς.