Σε νέα, επικίνδυνη φάση περνά ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, καθώς οι επιθέσεις των Χούθι σε τέσσερις πόλεις της Σαουδικής Αραβίας και τα αμερικανικά πλήγματα σε ιρανικά δεξαμενόπλοια διευρύνουν το μέτωπο της σύγκρουσης. Με 73 τραυματίες στο σαουδαραβικό έδαφος και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στις φλόγες, η απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία επεκτείνεται πέρα από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ το Brent πλησιάζει ξανά τα 100 δολάρια.
Η κλιμάκωση της Τρίτης, 8 Σεπτεμβρίου, συνδέει πλέον ακόμη πιο στενά τον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν με την αναζωπύρωση της σύγκρουσης στην Υεμένη. Για τις αγορές, το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι στο στόχαστρο βρίσκονται ταυτόχρονα υποδομές επεξεργασίας και διανομής πετρελαίου, πλοία μεταφοράς και θαλάσσιοι διάδρομοι. Πρόκειται για διαφορετικούς κρίκους της ίδιας αλυσίδας, η οποία τροφοδοτεί τη διεθνή οικονομία με καύσιμα.
Τα βασικά σε 30 δευτερόλεπτα
- Οι Χούθι ανακοίνωσαν επιθέσεις με πυραύλους και drones σε Άμπχα, Νατζράν, Τζαζάν και Χαμίς Μουσάιτ.
- Οι σαουδαραβικές αρχές ανέφεραν 73 τραυματίες, μεταξύ των οποίων γυναίκες και παιδιά.
- Οι ΗΠΑ έπληξαν ιρανικά τάνκερ που, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
- Η Τεχεράνη απείλησε με αντίποινα εναντίον δεξαμενόπλοιων σε λιμάνια του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν.
- Το Brent έκλεισε στα 97,92 δολάρια και το αμερικανικό WTI στα 93,03 δολάρια το βαρέλι.
Πλήγματα στην ενεργειακή υποδομή της Σαουδικής Αραβίας
Σύμφωνα με το Reuters, οι υποστηριζόμενοι από την Τεχεράνη Χούθι ανακοίνωσαν ότι πραγματοποίησαν ευρεία επιχείρηση στο σαουδαραβικό έδαφος. Στους στόχους που κατονόμασαν περιλαμβάνονται αεροπορική βάση στο Χαμίς Μουσάιτ και εγκαταστάσεις της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας στις πόλεις Άμπχα, Νατζράν και Τζαζάν.
Δορυφορικές εικόνες της NASA, τις οποίες επικαλείται το πρακτορείο, έδειχναν πυκνό μαύρο καπνό πάνω από το διυλιστήριο της Τζαζάν και στήλη λευκού καπνού από κέντρο διανομής πετρελαίου στην Άμπχα. Οι σαουδαραβικές αρχές επιβεβαίωσαν πυρκαγιές και ανακοίνωσαν τον απολογισμό των τραυματιών.
Παραμένει, ωστόσο, κρίσιμο το κενό πληροφόρησης για την πραγματική έκταση των ζημιών. Το ρεπορτάζ δεν δίνει επιβεβαιωμένο μέγεθος απώλειας παραγωγής, ούτε σαφές χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης. Το Reuters σημείωνε επίσης ότι δεν διέθετε επιβεβαιωμένες εικόνες από το έδαφος των πληγεισών πόλεων και δεν είχε καταφέρει να επικοινωνήσει με αυτόπτες μάρτυρες. Οι ορατές πυρκαγιές δεν επιτρέπουν από μόνες τους ασφαλές συμπέρασμα για τη διάρκεια μιας ενδεχόμενης διακοπής λειτουργίας.
Οι ΗΠΑ επιστρέφουν στα πλήγματα κατά ιρανικών τάνκερ
Παράλληλα, αμερικανικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε περισσότερα από ένα ιρανικά δεξαμενόπλοια, έπειτα από διήμερη παύση των αμερικανικών επιθέσεων κατά του Ιράν. Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι τα πλοία συνδέονταν με τους Φρουρούς της Επανάστασης και ότι η επιχείρηση αποτελούσε απάντηση σε ιρανικές απόπειρες πλήγματος εναντίον αμερικανικού πολεμικού πλοίου.
Από την ιρανική πλευρά, το πρακτορείο Tasnim μετέδωσε ότι αμερικανικός πύραυλος έπληξε δεξαμενόπλοιο σε απόσταση περίπου έξι χιλιομέτρων από το νησί Χαργκ, κομβικό σημείο των πετρελαϊκών εξαγωγών της χώρας. Η κρατική τηλεόραση ανέφερε δεύτερη επίθεση κοντά στο Τζασκ, στον Κόλπο του Ομάν. Οι συγκεκριμένες τοποθεσίες προέρχονται από τις ιρανικές αναφορές.
Η απάντηση των Φρουρών της Επανάστασης διεύρυνε τον κύκλο των απειλούμενων στόχων: προειδοποίησαν ότι θα χτυπήσουν δεξαμενόπλοια σε λιμάνια του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν και κάλεσαν τα πληρώματα να απομακρυνθούν, σύμφωνα με ανακοίνωση που μετέδωσαν κρατικά μέσα. Η απειλή δεν ισοδυναμεί με πραγματοποιημένη επίθεση, αυξάνει όμως την αβεβαιότητα για πλοιοκτήτες, ναυλωτές και ασφαλιστές.
Ο ενεργειακός κίνδυνος ξεπερνά το Ορμούζ
Μέχρι τώρα, το Ορμούζ αποτελούσε το κεντρικό σημείο της αντιπαράθεσης για τον έλεγχο των πετρελαϊκών ροών. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διευκολύνει τη διέλευση πλοίων προς τις διεθνείς αγορές, ενώ ταυτόχρονα πιέζει τις ιρανικές εξαγωγές μέσω αποκλεισμού. Η Τεχεράνη επιδιώκει να αυξήσει το κόστος αυτής της στρατηγικής, διατηρώντας την ικανότητα να απειλεί τη ναυσιπλοΐα.
Οι επιθέσεις στη νοτιοδυτική Σαουδική Αραβία προσθέτουν μια δεύτερη εστία κινδύνου. Η γεωγραφία έχει σημασία: ακόμη και όταν μια εμπορική διαδρομή αποφεύγει το Ορμούζ, η τροφοδοσία της εξακολουθεί να εξαρτάται από ασφαλείς εγκαταστάσεις, λιμάνια και πλοία. Η επανενεργοποίηση των Χούθι και οι απειλές τους στο στόμιο της Ερυθράς Θάλασσας περιορίζουν την αίσθηση ότι υπάρχει μια ανεπηρέαστη εναλλακτική.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει επιβεβαιωθεί ταυτόχρονο κλείσιμο όλων των διαδρομών. Σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να υπολογίζουν περισσότερες πιθανές διακοπές και λιγότερο προβλέψιμους χρόνους παράδοσης. Η αβεβαιότητα αυτή μπορεί να ενσωματώνεται στις τιμές πριν ακόμη αποτιμηθούν πλήρως οι φυσικές ζημιές.
Το Brent μια ανάσα από τα 100 δολάρια
Στη συνεδρίαση της 8ης Σεπτεμβρίου, το Brent ενισχύθηκε κατά 92 σεντς ή 0,9%, στα 97,92 δολάρια το βαρέλι. Το WTI κέρδισε 1,55 δολάρια ή 1,7%, κλείνοντας στα 93,03 δολάρια. Ήταν τα υψηλότερα κλεισίματα από τις 23 Ιουλίου για το Brent και από τις 4 Ιουνίου για το αμερικανικό αργό, σύμφωνα με το Reuters.
Το όριο των 100 δολαρίων επανέρχεται έτσι στο προσκήνιο, χωρίς να έχει ξεπεραστεί στο συγκεκριμένο κλείσιμο. Το ουσιαστικό ερώτημα για την οικονομία είναι πόσο θα διαρκέσουν οι πιέσεις. Μια σύντομη έξαρση προκαλεί διαφορετικό κόστος από μια παρατεταμένη διαταραχή που αναγκάζει διυλιστήρια, μεταφορείς και βιομηχανίες να αναπροσαρμόζουν συνεχώς τις προμήθειές τους.
Η αγορά χρειάζεται πλέον απαντήσεις σε τρία συγκεκριμένα ερωτήματα: πόση δυναμικότητα επηρεάστηκε, πόσο γρήγορα μπορεί να αποκατασταθεί και αν τα επόμενα αντίποινα θα πλήξουν νέες υποδομές. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, μια ακριβής πρόβλεψη για την επόμενη τιμή του πετρελαίου θα ήταν περισσότερο εικασία παρά ανάλυση.
Πώς μεταφέρεται το κόστος στην οικονομία
| Πεδίο | Μηχανισμός πίεσης | Πιθανή συνέπεια |
|---|---|---|
| Καύσιμα | Ακριβότερο αργό και πιθανές δυσλειτουργίες στη διύλιση | Ανοδικές πιέσεις σε βενζίνη, diesel και αεροπορικά καύσιμα |
| Ναυτιλία | Απειλές κατά πλοίων και αβεβαιότητα δρομολογίων | Υψηλότερα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου και καθυστερήσεις |
| Εμπόριο και βιομηχανία | Ακριβότερη ενέργεια και μεταφορές | Πίεση στα περιθώρια κέρδους ή μετακύλιση κόστους |
| Νοικοκυριά | Άμεση επιβάρυνση καυσίμων και έμμεση επιβάρυνση προϊόντων | Περιορισμός διαθέσιμου εισοδήματος |
| Νομισματική πολιτική | Ενδεχόμενη επιμονή ενεργειακού πληθωρισμού | Δυσκολότερη εξισορρόπηση ανάμεσα σε τιμές και ανάπτυξη |
Για την Ελλάδα, η μετάδοση του σοκ μπορεί να περάσει από τις οδικές και θαλάσσιες μεταφορές, το κόστος λειτουργίας επιχειρήσεων και τις δαπάνες μετακίνησης. Η τελική επιβάρυνση στην αντλία δεν προκύπτει μηχανικά από τη μεταβολή του Brent: εξαρτάται επίσης από τις διεθνείς τιμές των προϊόντων διύλισης, την ισοτιμία ευρώ–δολαρίου, τα αποθέματα και τον χρόνο αναπλήρωσής τους.
Στη ναυτιλία, οι συνέπειες επίσης δεν είναι ομοιόμορφες. Οι μεγαλύτερες αποστάσεις μπορούν να ενισχύσουν τη ζήτηση μεταφορικού έργου σε ορισμένες αγορές, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουν την έκθεση σε καύσιμα, ασφάλιση και επιχειρησιακό κίνδυνο. Υψηλότερος ναύλος δεν σημαίνει αυτόματα υψηλότερο καθαρό κέρδος.
Η Υεμένη επιστρέφει στο κέντρο της σύγκρουσης
Η Σαουδική Αραβία ηγείται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία αραβικού συνασπισμού εναντίον των Χούθι. Η σύγκρουση είχε υποχωρήσει τα τελευταία χρόνια, όμως η κατάρρευση της εκεχειρίας επαναφέρει την Υεμένη ως ενεργό μέτωπο της περιφερειακής αντιπαράθεσης.
Τις τελευταίες ημέρες, δυνάμεις της υποστηριζόμενης από το Ριάντ κυβέρνησης της Υεμένης εξαπέλυσαν επιθέσεις σε πολλαπλά μέτωπα, αφού οι Χούθι επιχείρησαν να προωθηθούν προς κυβερνητικές θέσεις. Η κυβέρνηση, που εκδιώχθηκε από την πρωτεύουσα πριν από δώδεκα χρόνια, δηλώνει πλέον ότι επιδιώκει την ανακατάληψη όλων των περιοχών που ελέγχουν οι Χούθι.
Ο εκπρόσωπος των Χούθι, Γιαχία Σαρί, κατηγόρησε το Ριάντ ότι κλιμάκωσε τη σύγκρουση με αεροπορικά πλήγματα στην Υεμένη και προανήγγειλε απάντηση. Οι αλληλοτροφοδοτούμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις δυσκολεύουν την απομόνωση ενός μετώπου από τα υπόλοιπα.
Ανταγωνιστικοί αποκλεισμοί και πόλεμος οικονομικής αντοχής
Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι θα παρουσιάσει λεπτομέρειες για νέα «ζώνη θαλάσσιου αποκλεισμού», η οποία, κατά την περιγραφή της, θα εκτείνεται από την περίμετρο του αμερικανικού αποκλεισμού, μέσα από το Ορμούζ και προς τον Περσικό Κόλπο. Το ακριβές περιεχόμενο και η πρακτική εφαρμογή της εξαγγελίας παραμένουν ανοιχτά.
Στον πυρήνα της αναμέτρησης βρίσκεται η προσπάθεια κάθε πλευράς να μεταφέρει οικονομικό κόστος στην άλλη. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει τα πετρελαϊκά έσοδα του Ιράν. Η Τεχεράνη διατηρεί τη δυνατότητα να απειλεί πλοία και περιφερειακές βάσεις, παρά τα πλήγματα στις συμβατικές της δυνάμεις. Οι επιθέσεις των Χούθι προσθέτουν πίεση σε έναν βασικό σύμμαχο των ΗΠΑ.
Το επόμενο διάστημα θα κριθεί από τη λειτουργική κατάσταση των σαουδαραβικών εγκαταστάσεων, την υλοποίηση ή μη των ιρανικών απειλών και τη δυνατότητα ασφαλούς διέλευσης των εμπορικών πλοίων. Όσο αυτά παραμένουν αβέβαια, το κόστος της σύγκρουσης θα απλώνεται από τα πεδία των επιχειρήσεων στα καύσιμα, τις μεταφορές και την πραγματική οικονομία.