Καθώς μπαίνουμε στο φθινόπωρο του 2026 και οι διαπραγματεύσεις για την Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2028 έως 2034 εισέρχονται στην πιο κρίσιμη φάση τους, μια αποκάλυψη της προηγούμενης άνοιξης εξακολουθεί να βαραίνει τις Βρυξέλλες.
Καθώς μπαίνουμε στο φθινόπωρο του 2026 και οι διαπραγματεύσεις για την Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2028 έως 2034 εισέρχονται στην πιο κρίσιμη φάση τους, μια αποκάλυψη της προηγούμενης άνοιξης εξακολουθεί να βαραίνει τις Βρυξέλλες. Διεθνής δημοσιογραφική έρευνα του δικτύου DeSmog, σε συνεργασία με τον βρετανικό Guardian, την ισπανική Eldiario.es και το ρουμανικό G4Media, έφερε στο φως ότι η βασιλική οικογένεια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων εισέπραξε 71 εκατομμύρια ευρώ σε επιδοτήσεις της ΚΑΠ μεταξύ 2019 και 2024. Την ίδια στιγμή, στο χωράφι, ο μικρός παραγωγός περιμένει τις πληρωμές του υπό το βάρος ολοένα αυστηρότερων ελέγχων.
Η ανατομία των 71 εκατομμυρίων
Η δυναστεία Αλ Νάχιαν, από την οποία προέρχεται ο πρόεδρος των Εμιράτων, θεωρείται η δεύτερη πλουσιότερη οικογένεια του πλανήτη, με περιουσία που υπολογίζεται σε 320 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι ενισχύσεις δεν κατέληξαν απευθείας στα ταμεία της, αλλά σε ευρωπαϊκές εκμεταλλεύσεις που ελέγχει μέσω του ομίλου Al Dahra, συνδεδεμένου με το κρατικό επενδυτικό ταμείο του Άμπου Ντάμπι. Το επίκεντρο βρίσκεται στη Ρουμανία, όπου η εταιρεία Agricost καλλιεργεί περίπου 57.000 εκτάρια και εισέπραξε 10,5 εκατομμύρια ευρώ μόνο για το 2024. Συνολικά καταγράφηκαν 110 διακριτές πληρωμές, ενώ ανάλογες εκμεταλλεύσεις υπάρχουν σε Ισπανία και Ιταλία, φτάνοντας συνολικά τα 65.000 εκτάρια ευρωπαϊκής γης. Το παράδοξο ολοκληρώνεται στη χρήση της παραγωγής, καθώς σημαντικό μέρος αφορά ζωοτροφές που εξάγονται στον Περσικό Κόλπο για τη σίτιση των εμιρατινών κοπαδιών.
Το λάθος βρίσκεται στη ρίζα
Θα ήταν εύκολο να αποδοθεί το φαινόμενο σε παρατυπία. Η πραγματικότητα είναι πιο ανησυχητική, γιατί το σύστημα λειτούργησε ακριβώς όπως σχεδιάστηκε. Οι άμεσες ενισχύσεις υπολογίζονται με βάση τα επιλέξιμα εκτάρια και όχι με βάση την πραγματική ανάγκη ή το εισόδημα του δικαιούχου. Στη ρουμανική περίπτωση, η ενίσχυση αντιστοιχεί σε περίπου 184 ευρώ ανά εκτάριο, ποσό διόλου υπερβολικό σε σχέση με τον ελληνικό μέσο όρο. Το ζήτημα δεν είναι λοιπόν η τιμή ανά εκτάριο, αλλά η απουσία ουσιαστικού ανώτατου ορίου. Όταν η επιδότηση πολλαπλασιάζεται επί δεκάδες χιλιάδες εκτάρια και κατακερματίζεται σε πλήθος θυγατρικών εταιρειών, το θεωρητικό πλαφόν παρακάμπτεται και το άθροισμα εκτοξεύεται. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με τους ερευνητές, τα 10,5 εκατομμύρια της ρουμανικής εκμετάλλευσης αντιστοιχούν σε περισσότερες από 1.600 φορές την ενίσχυση μιας μεσαίου μεγέθους ευρωπαϊκής φάρμας.
Η ελληνική εμπειρία δείχνει ότι η ίδια λογική, όταν στηρίζεται στην έκταση και όχι στη γνήσια δραστηριότητα, δημιουργεί κενά και στο εσωτερικό. Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, με τους εικονικούς βοσκότοπους και τις πλασματικές εκτάσεις, οδήγησε σε εκτιμώμενη ζημία πολλών εκατομμυρίων ευρώ και σε έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Η πολιτεία απάντησε μεταφέροντας την αρμοδιότητα των πληρωμών στην ΑΑΔΕ και εντείνοντας τους διασταυρωτικούς ελέγχους. Η κατεύθυνση προς μεγαλύτερη διαφάνεια είναι απολύτως ορθή και αναγκαία. Το πρόβλημα εντοπίζεται στον χρόνο. Οι έλεγχοι επιβάλλονται με τη μεγαλύτερη αυστηρότητα στον μικρό Έλληνα παραγωγό, εκείνον που δηλώνει λίγα στρέμματα και περιμένει την ενίσχυση για να καλύψει το κόστος των εφοδίων, τη στιγμή που μεγάλα διασυνοριακά σχήματα αξιοποιούσαν επί χρόνια τα ίδια τα θεμέλια του συστήματος. Με προϋπολογισμό άμεσων ενισχύσεων 8,7 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2023 έως 2027 και περίπου 1,15 εκατομμύρια δικαιούχους, η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να θωρακίσει τον πυρήνα των πραγματικών αγροτών της.
Η επόμενη μέρα και ο κόφτης
Η νέα ΚΑΠ φαίνεται να κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Η πρόταση της Επιτροπής εισάγει υποχρεωτικό ανώτατο όριο ενισχύσεων στις 100.000 ευρώ και μείωση κατά 25 τοις εκατό για τα ποσά μεταξύ 20.000 και 50.000 ευρώ, ενώ το μοντέλο μετατοπίζεται προς τη φθίνουσα εισοδηματική στήριξη με βάση την έκταση. Παράλληλα, ο συνολικός προϋπολογισμός συρρικνώνεται, καθώς από τα 386,6 δισεκατομμύρια ευρώ της τρέχουσας περιόδου η πρόταση κατεβαίνει σε ένα ελάχιστο 293,7 δισεκατομμυρίων. Για την Ελλάδα, που αναμένεται να λάβει περίπου 14,6 δισεκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2028 έως 2034, το στοίχημα είναι διπλό. Πρέπει να εξασφαλίσει ότι ο νέος κόφτης θα είναι πραγματικός και δεν θα παρακάμπτεται μέσω θυγατρικών, και ταυτόχρονα ότι το βάρος της προσαρμογής δεν θα μετακυλιστεί στον μικρό και μεσαίο παραγωγό. Εργαλεία όπως η αναδιανεμητική στήριξη, που στην τρέχουσα περίοδο αγγίζει τα 885 εκατομμύρια ευρώ, υπάρχουν ακριβώς για αυτόν τον σκοπό. Από την άλλη, πρέπει στη χώρα μας να εξομαλυνθεί και η διαδικασία πληρωμών, αφού τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια διαρκής αναστάτωση με το σύστημα υποβολής των δηλώσεων ενιαίας ενίσχυσης και ως εκ τούτου και της ροής πληρωμών.
Η υπόθεση των Εμιράτων δεν είναι ένα… «εξωτικό» επεισόδιο. Είναι η πιο καθαρή απεικόνιση ενός συστήματος που για δεκαετίες αντάμειβε την κατοχή γης αντί για την παραγωγική δραστηριότητα. Η αξιοπιστία της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής θα κριθεί από την ικανότητά της να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα: Ποιον θέλει τελικά να στηρίξει, τον ενεργό αγρότη που ζει από το χωράφι του ή τον κάτοχο εκτάσεων που αντιμετωπίζει την επιδότηση ως απόδοση κεφαλαίου.
Η μετάβαση από την επιδότηση της ιδιοκτησίας στην επιδότηση της εργασίας είναι το πραγματικό διακύβευμα της επόμενης δεκαετίας, και θα κριθεί όχι στα χαρτιά αλλά στο χωράφι.