Γιατί ο Καναδάς δεν μπορεί να γίνει πλήρες μέλος της ΕΕ.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μια κίνηση που αποσκοπεί στην ενίσχυση των οικονομιών των δύο πλευρών απέναντι στις αυξανόμενες εμπορικές εντάσεις με τις ΗΠΑ.
Ο Καναδάς βρίσκεται αυτή την περίοδο σε εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ, τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του, γεγονός που προσδίδει μεγαλύτερη επείγουσα σημασία στις προσπάθειες για στενότερη προσέγγιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επίσης επανειλημμένα καλέσει τον Καναδά να γίνει η 51η πολιτεία των ΗΠΑ -μια ιδέα που έχει απορρίψει κατηγορηματικά ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ.
Ο Κάρνεϊ ήταν προσκεκλημένος στην ομιλία της φον ντερ Λάιεν για την Κατάσταση της Ένωσης, στο Στρασβούργο της Γαλλίας, όπου η πρόεδρος της Κομισιόν τόνισε ότι «σε αυτόν τον νέο κόσμο πρέπει επειγόντως να επαναπροσδιορίσουμε τις εταιρικές μας σχέσεις και να οικοδομήσουμε παγκόσμιους συνασπισμούς για την ανθεκτικότητα και τις δημοκρατίες μας». «Με λίγα λόγια, θέλουμε να αναβαθμίσουμε τη σχέση με τον Καναδά στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν.
Από την πλευρά του, ο Μαρκ Κάρνεϊ επιδιώκει μια πολύ στενότερη σχέση με την ΕΕ, δηλώνοντας την Κυριακή ότι ο Καναδάς εργάζεται για τη δημιουργία μιας «μοναδικής συμμαχίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση». Ο Καναδός πρωθυπουργός είχε προκαλέσει αίσθηση με ομιλία του στο Νταβός νωρίτερα φέτος, στην οποία υπογράμμισε την ανάγκη οι «μεσαίες δυνάμεις» να δρουν συντονισμένα εν μέσω μιας «ρήξης στην παγκόσμια τάξη».
Παρά το ευρύτερο σκηνικό, η φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η απόφαση για στενότερη συνεργασία με τον Καναδά «δεν αποτελεί μια εταιρική σχέση εναντίον κάποιου άλλου, αλλά υπέρ της κοινής μας ισχύος». Και η Ευρωπαϊκή Ένωση, πάντως, έχει βρεθεί τον τελευταίο χρόνο αντιμέτωπη με τους δασμούς που έχει επιβάλει ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ σε συμμάχους των ΗΠΑ.
Παραμένει, ωστόσο, ασαφές τι άλλα στοιχεία θα μπορούσε να περιλαμβάνει το καθεστώς του συνδεδεμένου μέλους, καθώς και εάν όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ υποστηρίζουν τα συγκεκριμένα σχέδια. Το CNN παραθέτει όσα είναι γνωστά μέχρι στιγμής.
Γιατί ο Καναδάς δεν μπορεί να γίνει πλήρες μέλος της ΕΕ
Ο Καναδάς, πρώην βρετανική αποικία, διατηρεί βαθείς πολιτιστικούς και ιστορικούς δεσμούς με την Ευρώπη, ενώ προσεγγίζει τα ευρωπαϊκά πρότυπα σε αρκετούς τομείς, όπως η κοινοβουλευτική δημοκρατία, η καθολική υγειονομική περίθαλψη και το κοινωνικό κράτος.
Μάλιστα, ο Καναδάς μοιράζεται ακόμη και ένα μικρό χερσαίο σύνορο με την Ευρώπη, μέσω της Δανίας στη νήσο Χανς, μια μικρή έκταση γης στα βορειοδυτικά της Γροιλανδίας.
Ωστόσο, παρότι ο Καναδάς πιθανότατα θα πληρούσε τα πολιτικά, οικονομικά και νομικά κριτήρια για ένταξη στην ΕΕ, υπάρχει ένα προφανές εμπόδιο: γεωγραφικά δεν βρίσκεται στην Ευρώπη.
Για να ενταχθεί μια χώρα στην ΕΕ πρέπει να ακολουθήσει μια αυστηρή διαδικασία πολλών σταδίων, τη λεγόμενη διαδικασία προσχώρησης, ενώ η υποψηφιότητά της πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από τα 27 κράτη-μέλη. Αυτή τη στιγμή εννέα χώρες αναγνωρίζονται ως υποψήφιες προς ένταξη.
Άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Νορβηγία και η Ελβετία, δεν είναι μέλη της ΕΕ, αλλά συνεργάζονται με την Ένωση σε τομείς όπως το εμπόριο και η ελεύθερη κυκλοφορία.
«Το καθεστώς συνδεδεμένου μέλους δεν υπάρχει», δήλωσε η Tinatin Akhvlediani, επικεφαλής για τη διεύρυνση της ΕΕ στο Centre for European Policy Studies, think tank με έδρα τις Βρυξέλλες. Χώρες όπως η Ουκρανία, η Μολδαβία και η Γεωργία έχουν συνάψει «συμφωνίες σύνδεσης» με την ΕΕ, ωστόσο αυτές προϋποθέτουν ευθυγράμμιση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, κάτι που, σύμφωνα με την ίδια, είναι απίθανο να επιθυμεί ο Καναδάς.
Πώς θα μπορούσε να είναι αυτή η «μοναδική συμμαχία»
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, Ευρωπαίοι και Καναδοί αξιωματούχοι έχουν συζητήσει, μεταξύ άλλων, τη μείωση των εμπορικών φραγμών, την κατασκευή υποθαλάσσιων καλωδίων που θα συνδέουν την Ευρώπη με τον Καναδά, την ανακατεύθυνση αγωγών ώστε η Ευρώπη να αποκτήσει πρόσβαση στο καναδικό φυσικό αέριο, τη δημιουργία νέων υποδομών τεχνητής νοημοσύνης και τεχνολογίας, ακόμη και τη δυνατότητα οι Καναδοί να ζουν και να εργάζονται στην Ευρώπη χωρίς βίζα.
Με αυτούς τους όρους, ο Καναδάς θα αποκτούσε μια σχέση με την ΕΕ χωρίς προηγούμενο για χώρα εκτός Ευρώπης. Ο πρέσβης της ΕΕ στον Καναδά δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στο Canadian Press ότι η νέα εταιρική σχέση δεν θα μοιάζει με οτιδήποτε υπάρχει σήμερα, χωρίς ωστόσο να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Στην ομιλία της, η φον ντερ Λάιεν ανέδειξε τα σχέδια συνεργασίας στους τομείς της έξυπνης μεταποίησης, της τεχνολογίας, της άμυνας, της κυβερνοασφάλειας και της τεχνητής νοημοσύνης. Καναδάς και Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζουν επίσης να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στην ενέργεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τις μπαταρίες.
Οι δύο πλευρές διαθέτουν ήδη σημαντικές εμπορικές σχέσεις, οι οποίες αναπτύσσονται σταθερά μετά την έναρξη εφαρμογής μεγάλου μέρους της Συνολικής Οικονομικής και Εμπορικής Συμφωνίας ΕΕ-Καναδά (CETA) το 2017. Ωστόσο, η συμφωνία εξακολουθεί να χρειάζεται επικύρωση από δέκα κράτη-μέλη της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία.
Το διμερές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών έφθασε πέρυσι τα 130,8 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση άνω του 80% μέσα σε μία δεκαετία. Μεταξύ των σημαντικότερων εξαγωγών της ΕΕ προς τον Καναδά βρίσκονται τα αυτοκίνητα, τα μηχανήματα και τα φαρμακευτικά προϊόντα, ενώ ο Καναδάς εξάγει προς την Ευρώπη, μεταξύ άλλων, αργό πετρέλαιο, λιπάσματα, κρίσιμες πρώτες ύλες και βασικά μέταλλα.
Τι έχουν πει οι Ευρωπαίοι ηγέτες
Ο Μαρκ Κάρνεϊ, πρώην διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, διατηρεί ισχυρούς δεσμούς στην Ευρώπη από την περίοδο της τραπεζικής του καριέρας και, από τότε που ανέλαβε πρωθυπουργός τον Μάρτιο του 2025, έχει καλλιεργήσει στενές σχέσεις με Ευρωπαίους ηγέτες με παρόμοιες απόψεις.
Στο Παρίσι πέρυσι, κατά το πρώτο επίσημο ταξίδι του στο εξωτερικό ως πρωθυπουργός -το οποίο, σε μια αξιοσημείωτη απόκλιση από τη σύγχρονη παράδοση, δεν πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ- ο Κάρνεϊ χαρακτήρισε τον Καναδά «την πιο ευρωπαϊκή από τις μη ευρωπαϊκές χώρες».
Έκτοτε, αρκετές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν θέσει στο τραπέζι την ιδέα ένταξης του Καναδά στο μπλοκ. Μεταξύ αυτών βρίσκεται η Φινλανδία, με τον πρόεδρό της Αλεξάντερ Στουμπ να έχει χαρακτηρίσει κάποτε ένα τέτοιο ενδεχόμενο «γάμο που έγινε στον παράδεισο».
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, Στουμπ και Κάρνεϊ ανταλλάσσουν καθημερινά μηνύματα, ενώ είναι γνωστό ότι βρίσκουν χρόνο ανάμεσα στις επίσημες συναντήσεις τους για τρέξιμο ή ακόμη και για έναν αγώνα χόκεϊ επί πάγου.
«Δεν θα ήταν υπέροχο αν ο Καναδάς γινόταν το 28ο κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντί για την 51η πολιτεία των Ηνωμένων Πολιτειών;», διερωτήθηκε ο Στουμπ, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Τον Μάρτιο, ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό είχε επίσης αναφερθεί στο ενδεχόμενο ένταξης της Οτάβα στην ΕΕ, λέγοντας σε συνέδριο ότι «ίσως κάποια στιγμή ο Καναδάς» να ενταχθεί στην Ένωση.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλοι οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα υποστήριζαν μια ενδεχόμενη υποψηφιότητα του Καναδά, η οποία θα απαιτούσε ομοφωνία -κάτι που η ΕΕ έχει συχνά δυσκολευτεί να επιτύχει. Η γερμανική κυβέρνηση έχει ήδη εκφράσει αμφιβολίες για το κατά πόσο ο όρος «συνδεδεμένο μέλος» είναι κατάλληλος, αν και εκπρόσωπός της δήλωσε ότι το Βερολίνο είναι ανοιχτό στη συζήτηση νέων μοντέλων συνεργασίας με τον Καναδά.
Ο Κάρνεϊ έγινε δεκτός με όρθιο χειροκρότημα από τους Ευρωπαίους νομοθέτες κατά την παρουσία του στην ομιλία της φον ντερ Λάιεν, ενώ πρόκειται να απευθυνθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την Πέμπτη.
Πώς αντιμετωπίζουν την προοπτική οι Καναδοί
Οι Καναδοί εμφανίζονται σε μεγάλο βαθμό θετικοί στην ενίσχυση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και η κοινή γνώμη παραμένει διχασμένη ως προς το ενδεχόμενο πλήρους ένταξης.
Δημοσκόπηση της καναδικής Abacus Data, η οποία πραγματοποιήθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα, έδειξε ότι περίπου 8 στους 10 Καναδούς θεωρούν ότι η χώρα πρέπει να εμβαθύνει τη συνεργασία της με την ΕΕ στην εξωτερική πολιτική, την άμυνα και τις οικονομικές προτεραιότητες. Το ποσοστό αυτό είναι αυξημένο κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τον Φεβρουάριο.
Παράλληλα, το 56% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι ο Καναδάς έχει περισσότερα κοινά με τις χώρες της ΕΕ παρά με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σχεδόν οι μισοί, 49%, δήλωσαν ότι θα υποστήριζαν την ένταξη του Καναδά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την υποστήριξη να είναι υψηλότερη μεταξύ ψηφοφόρων του κέντρου και της Αριστεράς.