Η έκδοση μιας σημαντικής απόφασης από την Επιτροπή Ανταγωνισμού για την ρύθμιση του ηλεκτρονικού εμπορίου στην Ελλάδα αναμένεται σύντομα.
Ολοκληρωμένες πληροφορίες αναφέρουν ότι μέχρι το τέλος του έτους, η Επιτροπή θα κρίνει εάν η Skroutz, η κυρίαρχη πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου της χώρας, εκμεταλλεύεται καταχρηστικά τη δεσπόζουσα θέση της εις βάρος των εμπόρων που συνεργάζονται μαζί της.
Η υπόθεση που εξετάστηκε τον Φεβρουάριο περιλαμβάνει καταγγελίες από δέκα εμπόρους που συνεργάζονται με τη Skroutz, σχετικά με την καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης της. Στην έκθεση του εισηγητή που αναλύθηκε τον Φεβρουάριο, διατυπώθηκαν σοβαρές προτάσεις, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής προστίμου στη Skroutz και της απαγόρευσης της συνέχισης των εξεταζόμενων καταχρηστικών πρακτικών.
Η Επιτροπή έχει δηλώσει:
· Σύμφωνα με την Έκθεση του εισηγητή (η οποία δεν είναι δεσμευτική), ορισμένοι από τους όρους που επιβάλλονται συνιστούν εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης της Skroutz στην αγορά, μέσω της επιβολής μη εύλογων όρων συναλλαγής, παραβαίνοντας τα άρθρα 2 του ν. 3959/2011 και 102 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Οι όροι αυτοί που επιβάλλονται από τη Skroutz χαρακτηρίζονται ως μη αναγκαίοι, μη αναλογικοί και επιβλαβείς για τους εμπορικούς της εταίρους και τους καταναλωτές.
Ειδικοί εκτιμούν ότι μια ενδεχόμενη απαγόρευση καταχρηστικών όρων συνεργασίας θα μπορούσε να έχει θετικές επιπτώσεις στο ελληνικό ηλεκτρονικό εμπόριο, επηρεάζοντας την ισορροπία μεταξύ των πλατφορμών και των εμπόρων.
Όροι συνεργασίας με τους εμπόρους
Το περιεχόμενο της καταγγελίας κατά της Skroutz, όπως και η έκθεση του εισηγητή, παραμένουν άγνωστα σε αυτή τη φάση. Ωστόσο, η ανάλυση των Γενικών Όρων Χρήσης του Skroutz Marketplace από νομικούς, υπό το πρίσμα του ευρωπαϊκού και εθνικού δικαίου περί ανταγωνισμού, αποκαλύπτει πολλές ρήτρες που δημιουργούν σοβαρά νομικά και εμπορικά ζητήματα.
Η βασική αρχή που εφαρμόζεται είναι ότι όταν μια πλατφόρμα λειτουργεί ως ο κύριος ρυθμιστής πρόσβασης (gatekeeper) στην αγορά, φέρει την ευθύνη να μην επιβάλλει αθέμιτους όρους που δεν θα ήταν αποδεκτοί σε συνθήκες πλήρους ανταγωνισμού.
Οι παρακάτω πρακτικές βρίσκονται στο «μικροσκόπιο»:
1. Έμμεση δέσμευση (tying / bundling) και το «buy box»: Ο μηχανισμός επιλογής του εμπόρου που κερδίζει την προνομιακή θέση στο “buy box” είναι κρίσιμος για τη σχέση της πλατφόρμας με τους εμπόρους. Σύμφωνα με τους όρους (άρθρο 4), μια από τις παραμέτρους για την προώθηση σε αυτή τη θέση είναι «η λήψη από τον Αποδέκτη τυχόν πρόσθετων υπηρεσιών» (όπως οι υπηρεσίες Fulfilled by Skroutz, Express Παράδοση, Merchant Deals κ.ά.).
Νομικοί και παράγοντες της αγοράς τονίζουν ότι αυτό συνιστά έμμεσο μηχανισμό δέσμευσης. Μια επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση στην αγορά φαίνεται να χρησιμοποιεί την επιρροή της για να αναγκάσει τους εμπόρους να αγοράσουν πρόσθετες υπηρεσίες της, όχι λόγω ποιότητας ή τιμής, αλλά από τον φόβο απώλειας ορατότητας στην πλατφόρμα.
2. Δυσανάλογες χρηματικές ποινές (ποινικές ρήτρες): Ένα από τα αμφισβητούμενα σημεία της σύμβασης είναι η μετακύλιση του επιχειρηματικού κινδύνου στους συνεργαζόμενους εμπόρους μέσω ενός συστήματος «χρεώσεων» που λειτουργούν καταπιεστικά.
Σύμφωνα με τα άρθρα 10.5 και 10.6, η πλατφόρμα επιβάλλει πρόστιμα που φτάνουν το 50% ή και το 75% της οφειλόμενης προμήθειας για παραγγελίες που ακυρώνονται, απορρίπτονται καθυστερημένα ή δεν παραδίδονται εγκαίρως, ακόμα και αν η πώληση δεν πραγματοποιείται.
Επιπλέον, σε περιπτώσεις λανθασμένης εκτέλεσης, ο έμπορος αναλαμβάνει και τα έξοδα αποστολής και επιστροφής, καθώς και ποινή ίση με το 75% της αναλογούσας προμήθειας πώλησης. Η επιβολή τέτοιων δυσανάλογων ποινών θεωρείται από νομικούς ως καταχρηστική εκμετάλλευση της διαπραγματευτικής αδυναμίας των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.
3. Διακριτική μεταχείριση και «αδιαφάνεια» στις εκπτώσεις: Στον τομέα της τιμολογιακής πολιτικής, το Άρθρο 5.2 αναφέρει ότι η εταιρεία παρέχει εκπτώσεις επί της προμήθειας «κατά την ευχέρεια της, βάσει της εμπορικής της πολιτικής».
Η ρήτρα επιτρέπει στην πλατφόρμα να τροποποιεί ή να ανακαλεί αυτές τις εκπτώσεις «ανά πάσα στιγμή και χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση». Στο πλαίσιο της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, οι εκπτώσεις από μια δεσπόζουσα επιχείρηση πρέπει να χορηγούνται με διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια. Η υποκειμενικότητα και η διακριτική ευχέρεια της πλατφόρμας να χορηγεί ή να απορρίπτει εκπτώσεις αυθαίρετα ενδέχεται να δημιουργήσει κινδύνους «τιμωρητικής» συμπεριφοράς και διακριτικής μεταχείρισης, επηρεάζοντας τον ανταγωνισμό.
4. Η αναιτιολόγητη καταγγελία: Παρά τις αυστηρές ρυθμίσεις του νέου Ευρωπαϊκού Κανονισμού P2B (2019/1150), το άρθρο 8.2 των Γενικών Όρων διατηρεί το δικαίωμα της Παρόχου Εταιρείας να καταγγείλει τη σύμβαση «χωρίς ευθύνες και αναιτίως» με 30 ημέρες προειδοποίησης.
Επιπλέον, η πλατφόρμα διατηρεί το δικαίωμα (Άρθρο 2.1.2) να αποκλείει προϊόντα κατά την «απόλυτη και ανέλεγκτη κρίση της». Η δυνατότητα αποκλεισμού ενός εμπόρου από το κύριο ψηφιακό κανάλι πωλήσεων μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την επιχείρησή του. Η δυνατότητα της εταιρείας να τερματίζει τη συνεργασία χωρίς αντικειμενική αιτιολόγηση αντιβαίνει στις υποχρεώσεις μιας επιχείρησης με δεσπόζουσα θέση και στο πνεύμα διαφάνειας της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, σύμφωνα με νομικούς.
5. Πώληση εμπορικών δεδομένων: Το Άρθρο 15 της σύμβασης προβλέπει ότι η πλατφόρμα αποκτά πρόσβαση σε εμπορικά και οικονομικά δεδομένα από τις πωλήσεις των εμπόρων και έχει το δικαίωμα να τα μεταβιβάζει «έναντι αμοιβής ή δωρεάν» σε τρίτους.
Ενώ υπάρχει δυνατότητα εξαίρεσης (opt-out), η εκμετάλλευση δεδομένων από μια πλατφόρμα που συνδυάζει την φιλοξενία εμπόρων και τη δική της εμπορική δραστηριότητα εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την υφαρπαγή εμπορικής αξίας των συνεργατών της.